AYM’den Doğrudan Satış ve E-Ticaret Lisansına İlişkin Kritik Karar

Giriş ve Olayın Özeti

Anayasa Mahkemesi (AYM), 2024/229 Esas ve 2026/35 Karar sayılı önemli bir karar ile 24/10/2024 tarihli ve 7529 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un belirli hükümlerini incelemiştir. Bu karar, özellikle tüketici hukuku alanında “doğrudan satış sistemi”ne ilişkin düzenlemeler ile elektronik ticaret sektöründe uygulanan “e-ticaret lisans ücretleri”ne dair yasal çerçeveyi netleştirmiştir. Mahkeme, doğrudan satışa ilişkin bazı yönetmelik hükümlerini Anayasa’ya aykırı bularak iptal ederken, e-ticaret lisans ücreti indirimlerine yönelik hükümleri Anayasa’ya uygun bulmuş ve iptal taleplerini reddetmiştir.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

Doğrudan Satış Sistemine İlişkin İptal Kararları

AYM, 7/11/2013 tarihli ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a 7529 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle eklenen 47/A maddesinin (2) ve (3) numaralı fıkralarında yer alan “…yönetmelikle…” ibareleri ile (7) numaralı fıkrasında yer alan “…yönetmelik…” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir.

• 47/A maddesinin (2) ve (3) numaralı fıkraları: Bu fıkralar, doğrudan satış şirketlerinin sermaye şirketi olma koşuluna ek olarak, yönetmelikle belirlenecek diğer koşulları sağlamasını ve doğrudan satış sisteminin yönetmelikle belirlenen diğer ilkelere uygun olmasını öngörüyordu. AYM, bu düzenlemelerin temel ilke ve esasları kanunda belirlenmeksizin yürütme organına sınırsız bir düzenleme yetkisi tanıdığını, bunun da Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen “kanunla sınırlama” ilkesine ve 48. maddesindeki teşebbüs özgürlüğüne aykırı olduğunu belirtmiştir.
• 47/A maddesinin (7) numaralı fıkrası: Bu fıkra, doğrudan satış şirketi, doğrudan satıcı ve tüketicinin hak ve yükümlülükleri, kapsam dışı sözleşmeler, mal veya hizmet satışı, cayma hakkı, bilgilendirme yükümlülüğü, teslimat ile diğer uygulama usul ve esaslarının “yönetmelik” ile belirleneceğini düzenliyordu. Mahkeme, özellikle bilgilendirme yükümlülüğü gibi temel hususlarda kanunda yeterli bir çerçeve çizilmeden idareye bu yetkinin verilmesini Anayasa’nın 7. maddesindeki yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırı bulmuştur.

Bu iptal kararları sonucunda, ilgili maddelerdeki “…ve…” ile “…belirlenen diğer koşulları sağlaması…” ibareleri, “…esas alması…” ibaresinden sonra gelen “…ve…” ile “…belirlenen diğer ilkelere uygun olması…” ibareleri ve (7) numaralı fıkrasının kalan kısmı da 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptal edilmiştir. Hukuki boşluk oluşmaması adına, iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.

Elektronik Ticaret Lisans Ücreti İndirimlerine İlişkin Ret Kararları

AYM, 23/10/2014 tarihli ve 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un ek 4. maddesinin değiştirilen (7) numaralı fıkrasının (b) ve (c) bentleri ile geçici 2. maddesine eklenen (5) ve (6) numaralı fıkraların iptali taleplerini reddetmiştir.

• Ek 4. maddenin (7) numaralı fıkrasının (b) ve (c) bentleri: Bu bentler, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının net işlem hacminin, ETBİS verileri kullanılarak hesaplanan toplam elektronik ticaret hacminin yüzde yirmisinden fazla olmaması şartıyla, yurt dışına yapılan satışlar ve yatırım teşvik belgesiyle gerçekleştirilen yatırım harcamalarının iki katının lisans ücreti hesabında net işlem hacminden düşülmesini düzenliyordu. AYM, bu düzenlemelerin Anayasa’nın 10. (eşitlik), 35. (mülkiyet hakkı) ve 48. (teşebbüs özgürlüğü) maddelerine aykırı olmadığına hükmetmiştir. Mahkeme, bu farklı muamelenin, devletin Anayasa’nın 167. maddesinde belirtilen pozitif yükümlülüğü kapsamında rekabet ortamını koruma, ihracatı teşvik etme ve yatırımı artırma gibi nesnel ve makul bir temele dayandığını ve ölçülü olduğunu ifade etmiştir.
• Geçici 2. maddesine eklenen (5) ve (6) numaralı fıkralar: Bu fıkralar, 2024 yılı için yurt dışı satış ve yatırım harcaması tutarlarının dört katının, 2025 yılı için ise üç katının net işlem hacminden indirilmesini öngören geçici düzenlemelerdi. AYM, bu geçiş sürecindeki avantajların, lisans yükümlülüğüne uyumu kolaylaştırmak ve elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılarının faaliyetlerinin aksamasını önlemek amacıyla getirildiğini belirterek, bu hükümlerin de Anayasa’ya uygun olduğuna karar vermiştir.

Yorum

Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı, Türk hukuk sisteminde doğrudan satış ve elektronik ticaret alanlarına ilişkin önemli bir denge ve yönlendirme sağlamaktadır. Doğrudan satış sistemindeki iptaller, yasama organına bu alanda daha detaylı ve çerçevesi belirli yasal düzenlemeler yapma sorumluluğu yüklemiştir. Bu durum, sektördeki şirketlerin ve doğrudan satıcıların hukuki öngörülebilirliğini artırmak adına yeni bir yasal düzenleme sürecini başlatacaktır. Yönetmeliklerle yapılan sınırsız ve belirsiz düzenlemelerin, teşebbüs özgürlüğü ve kanunilik ilkesine aykırılığı bir kez daha tescillenmiştir.

Elektronik ticaret lisans ücreti indirimlerinin Anayasa’ya uygun bulunması ise, devletin e-ticaret piyasasındaki rekabeti düzenleme ve ihracat ile yatırımı teşvik etme politikalarını desteklemektedir. Bu karar, özellikle sektördeki büyük oyuncuların pazar gücünü dengeleme ve daha küçük/orta ölçekli firmaların uluslararası pazarlara açılmasını veya teknolojik yatırım yapmasını özendirme amacına hizmet edecektir. E-ticaret firmalarının, stratejilerini bu teşvikler doğrultusunda gözden geçirmeleri ve rekabet avantajı elde etmek için ihracat ve yatırım faaliyetlerine daha fazla odaklanmaları beklenebilir.

Genel olarak, karar, yasama organının temel hak ve özgürlüklere müdahalede kanunilik ilkesine titizlikle uyması gerektiğini bir kez daha vurgularken, ekonomik politikaların Anayasal sınırlar içinde nasıl şekillendirilebileceğine dair önemli bir emsal teşkil etmektedir.

Karar Künyesi

• Esas Sayısı: 2024/229
• Karar Sayısı: 2026/35
• Karar Tarihi: 12/2/2026
• R.G. Tarih-Sayı: 30/4/2026-33239
• İptal Davasını Açan: Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Murat EMİR, Gökhan GÜNAYDIN, Ali Mahir BAŞARIR ile birlikte 124 milletvekili

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.