Yargıtay Ceza Genel Kurulu: Zorunlu Müdafi Yokluğu Mutlak Hukuka Aykırılık

Giriş ve Olayın Özeti

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun yakın tarihli kararı, ceza muhakemesi hukukunda savunma hakkının ve adil yargılanma prensibinin temel taşlarından biri olan zorunlu müdafi atanması meselesine ilişkin önemli bir içtihat ortaya koymuştur. Karar, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda müdafi atanmamasının mutlak hukuka aykırılık teşkil edip etmediği ve Bölge Adliye Mahkemeleri’nin bu tür durumlarda bozma yetkisinin kapsamını netleştirmiştir.

Olay, nitelikli hırsızlık suçundan yargılanan bir sanığın hukuki sürecinde yaşanmıştır. İlk Derece Mahkemesi’nce verilen mahkûmiyet hükmü, sanığın istinafı üzerine İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi tarafından, sanığa CMK’nın 150/3. maddesi uyarınca zorunlu müdafi atanması gerektiği gözetilmeden yargılamaya devam edilmesi nedeniyle bozulmuştur. Ancak, bozma sonrası İlk Derece Mahkemesi önceki kararında direnmiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Bunun üzerine sanık müdafiinin temyizi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 2. Ceza Dairesi, Bölge Adliye Mahkemesi’nin ilk bozma kararının CMK’nın 280. maddesinde sınırlı olarak sayılan bozma nedenleri arasında gösterilmediği gerekçesiyle hükmü bozmuştur. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, bu bozma kararına itiraz ederek, zorunlu müdafi atanmamasının CMK’nın 289/1-e maddesi kapsamında mutlak hukuka aykırılık teşkil ettiğini ve Bölge Adliye Mahkemesi’nin bozma yetkisini kullandığını savunmuştur. Uyuşmazlık, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nca ele alınmıştır.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, uyuşmazlığı çözüme kavuşturmak amacıyla Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ilgili maddelerini ve yerleşik içtihatları detaylı bir şekilde değerlendirmiştir. Özellikle CMK’nın 150/3. maddesi, beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, şüpheli veya sanığın istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Buna ek olarak, CMK’nın 188/1. maddesi, kanunun zorunlu müdafiliği kabul ettiği hâllerde müdafiin duruşmada hazır bulunmasını şart koşmaktadır. Bu iki madde birlikte değerlendirildiğinde, zorunlu müdafiin yokluğunda duruşma yapılması, Ceza Genel Kurulu’na göre CMK’nın 289/1-e bendi kapsamında “duruşmada kanunen mutlaka hazır bulunması gereken diğer kişilerin yokluğunda duruşma yapılması” hükmü uyarınca mutlak surette hukuka aykırılık teşkil etmektedir.

Kararda, Bölge Adliye Mahkemelerinin bozma yetkilerini düzenleyen CMK’nın 280. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendine dikkat çekilmiştir. Bu bende göre, İlk Derece Mahkemesi’nin kararında CMK’nın 289. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (g) ve (h) bentleri hariç diğer bentlerinde belirtilen bir mutlak hukuka aykırılık nedeninin bulunması hâlinde Bölge Adliye Mahkemesi hükmü bozabilecektir. Ceza Genel Kurulu, sanığa isnat edilen nitelikli hırsızlık suçunun gerektirdiği cezanın alt sınırı itibarıyla müdafi tayin edilmesinin zorunlu olduğunu ve İlk Derece Mahkemesince müdafi atanmadan ve kanunen duruşmada hazır bulunması gereken müdafii olmaksızın yargılamaya devamla hüküm kurulmasının CMK 289/1-e maddesi uyarınca hukuka kesin aykırılık teşkil ettiğini belirtmiştir. Dolayısıyla, Bölge Adliye Mahkemesinin bu hukuka aykırılık sebebiyle CMK’nın 280/1-e bendindeki yetkiye dayanarak bozma kararı vermesinde usul ve kanuna aykırı bir yön bulunmadığına karar verilmiştir.

Ayrıca, 25.12.2025 tarihinde yürürlüğe giren ve CMK’nın 280. maddesini değiştiren 7571 sayılı Kanun’a da değinilmiş, ancak kararın ilgili tarihte mer’i olan usul hükümlerine göre verildiği ve yasa değişikliklerinin derhal uygulanma ilkesi çerçevesinde geçmişe dönük işlemlere etki etmeyeceği vurgulanmıştır. Bu, kararın mevcut hukuki durumun bir tespiti olduğunu ve savunma hakkının güvencesini pekiştirdiğini göstermektedir.

Yorum

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun bu kararı, Türk ceza yargılama sisteminde savunma hakkının ne denli vazgeçilmez bir unsur olduğunu bir kez daha güçlü bir şekilde ortaya koymuştur. Özellikle alt sınırı yüksek cezayı gerektiren suçlarda, sanığın kendi isteği olmasa bile zorunlu müdafi atanması gerekliliği ve bu kurala riayet edilmemesinin yargılamayı mutlak bir hukuka aykırılıkla sakatlayacağı kesinleştirilmiştir. Bu karar, Bölge Adliye Mahkemelerinin hukuka aykırılıkları gidermedeki rolünü de teyit etmekte ve usul kurallarının yargılamanın temelini oluşturduğunu vurgulamaktadır. Hukuk büromuz olarak, müvekkillerimizin adil yargılanma haklarının korunması ve savunma mekanizmalarının eksiksiz işlemesi için bu tür içtihatların önemini yakından takip etmekteyiz. Hukuki süreçlerde karşılaşılabilecek usul hatalarının giderilmesi, adil bir sonuca ulaşmak açısından kritik öneme sahiptir.

Karar Künyesi

• Kararı Veren Makam: Yargıtay Ceza Genel Kurulu
• Esas Numarası: 2025/662
• Karar Numarası: 2026/165
• Karar Tarihi: 11.03.2026

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.