AYM”den Özel Öğretim Kurumları Tekerrür Cezası Hükmüne İptal
Giriş ve Olayın Özeti
Anayasa Mahkemesi (AYM), özel öğretim kurumlarını yakından ilgilendiren önemli bir karara imza attı. 26 Şubat 2026 tarihli, 2025/187 Esas ve 2026/53 Karar sayılı bu karar, 8/2/2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu”nun 7. maddesinin ikinci fıkrasının bazı hükümlerinin Anayasa”ya aykırı olduğuna hükmetti. Kararın özünde, Kanun”da belirtilen idari para cezalarının belli fiillerin tekrarı halinde beş kat artırılarak uygulanmasını öngören, ancak bu tekerrüre esas teşkil edecek fiiller arasında herhangi bir süre sınırı koymayan düzenleme yer alıyordu.
Kırıkkale 1. Sulh Ceza Hâkimliği ve Sandıklı Sulh Ceza Hâkimliği tarafından Anayasa Mahkemesi”ne yapılan itiraz başvurularında, özel öğretim kurumlarının gerçeğe aykırı veya yanıltıcı reklam yapması ya da yönetmelik hükümlerine aykırı fiillerde bulunması durumunda uygulanan idari para cezalarının beş kat artırılmasına ilişkin hükmün Anayasa”nın 2. (Hukuk Devleti), 13. (Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması), 35. (Mülkiyet Hakkı) ve 48. (Çalışma ve Sözleşme Hürriyeti) maddelerine aykırılığı ileri sürüldü. Mahkemeler, süresiz tekerrür uygulamasının ilgili kurumları sürekli bir yaptırım tehdidi altında bıraktığını ve bu durumun Anayasa”ya aykırı olduğunu savundu.
Hukuki Değerlendirme ve Karar
Anayasa Mahkemesi, yaptığı değerlendirmede itiraz konusu kuralları Anayasa”nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesi ve 38. maddesinde yer alan suçta ve cezada kanunilik ilkesi kapsamında inceledi. Mahkeme, idari yaptırıma konu fiillerin ilk kez işlenmesi durumunda uygulanacak para cezasının miktarının açıkça belirlendiğini ve kuralın kanunilik şartını taşıdığını tespit etti.
Ancak, Mahkeme, kanun koyucunun takdir yetkisini kullanırken hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle bağlı olduğunu vurguladı. Ölçülülük ilkesi; elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. AYM, idari para cezasının beş kat artırılarak uygulanması hükmünün, özel öğretim kurumlarının belirli kurallar çerçevesinde faaliyette bulunmasını sağlamak amacıyla etkili bir denetim sistemine katkı sağlayarak elverişli ve gerekli olduğunu kabul etti.
Fakat, Mahkeme, tekerrüre esas teşkil edecek fiiller arasında herhangi bir süre sınırı belirlenmemesinin, özel öğretim kurumlarına katlanamayacakları bir külfet yüklediği ve ulaşılmak istenen meşru amaç bakımından orantılı olmadığı sonucuna vardı. Bu durum, kurumların faaliyetleri boyunca sürekli ağırlaştırılmış ceza tehdidi altında kalmasına neden oluyordu.
Bu gerekçelerle, Anayasa Mahkemesi, 5580 sayılı Kanun”un 7. maddesinin ikinci fıkrasının; gerçeğe aykırı veya yanıltıcı reklam ya da ilan verilmesi (fıkranın b bendi) ve Kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan yönetmelik hükümlerine aykırı fiillerde bulunulması (fıkranın d bendindeki “…yönetmelik…” ibaresi) durumlarında fiillerin tekrarı halinde idari para cezasının beş kat artırılarak uygulanmasını öngören hükümlerini Anayasa”nın 2. ve 38. maddelerine aykırı bularak iptaline karar verdi. İptal edilen hükümler, kararın Resmî Gazete”de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir.
Yorum
Anayasa Mahkemesi”nin bu kararı, idari yaptırımlarda ölçülülük ilkesinin ve hukuki güvenliğin önemini bir kez daha ortaya koymuştur. Özel öğretim kurumları için belirsizlik yaratan ve süresiz bir “tekerrür” tehdidi oluşturan bir düzenlemenin iptal edilmesi, sektördeki kurumlar açısından önemli bir rahatlama sağlamıştır. Artık, önceki ihlallerin sonsuz bir geçmişe uzanarak ağırlaştırılmış cezalara yol açması riski ortadan kalkmıştır. Bu karar, kanun koyucunun düzenlemelerinde sadece caydırıcılığı değil, aynı zamanda yaptırımın adil ve orantılı olmasını da göz önünde bulundurması gerektiğinin altını çizmektedir.
Karşı oy kullanan üyeler, tekerrür için süre sınırı belirlemenin yasa koyucunun “suç ve ceza politikası” kapsamındaki takdir yetkisi olduğunu savunurken, ek gerekçede yer alan görüş ise “yönetmelik” ibaresinin suçta ve cezada kanunilik ilkesi bağlamında daha derin sorunlar barındırdığına işaret etmiştir. Bu farklı görüşler, konunun hukuki derinliğini ve karmaşıklığını gözler önüne sermektedir. Nihayetinde çoğunluk kararı, hukuk devleti ve orantılılık ilkelerinin, kanun koyucunun takdir yetkisi üzerinde bir denge unsuru teşkil ettiğini göstermiştir.
Karar Künyesi
- Esas Sayısı: 2025/187
- Karar Sayısı: 2026/53
- Karar Tarihi: 26/2/2026
- Resmi Gazete Tarih-Sayı: 14/5/2026-33253
- İptal Edilen Hükümlerin Özeti: 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu”nun 7. maddesinin ikinci fıkrasının, bazı fiillerin tekrarı halinde idari para cezasının beş kat artırılarak uygulanmasını öngören ancak tekerrüre esas bir süre sınırı içermeyen hükümleri.
Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
