Taşıyıcının Nezaret Yükümlülüğü ve Kusur Oranı: Yargıtay’dan Önemli Karar

Giriş ve Olayın Özeti

Nakliyat sigortası rücu davaları alanında Yargıtay'ın verdiği kararlar, taşıyıcıların sorumluluklarının sınırlarını belirlemesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu yazımızda, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2022/3351 Esas, 2023/2875 Karar sayılı güncel kararını inceleyerek, taşıyıcının nezaret yükümlülüğü ve müterafık kusur oranının belirlenmesindeki kritik detaylara odaklanacağız.

Dava konusu olayda, bir nakliyat emtia abonman sigorta poliçesi ile sigortalı emtia, davalı taşıyıcının sorumluluğunda taşınırken hasarlanmıştır. Alıcı nezdinde yapılan boşaltma sırasında ürünlerde hasar tespit edilmiş ve tutanak altına alınmıştır. Hasarın taşıma güzergahının değişmesine bağlı olarak kötü yollardan geçilmesi ve sürüş hatalarından kaynaklandığı iddia edilmiş; sigortalıya ödeme yapan davacı sigorta şirketi, bu bedelin rücuen tahsili için davalı taşıyıcı aleyhine icra takibi başlatmış, ancak takibe itiraz edilmesi üzerine itirazın iptali davası açmıştır.

Davalı taşıyıcı ise, hasarın ambalajlama ve istifleme hatasından kaynaklandığını, CMR Konvansiyonu gereği bu hususlardan gönderenin sorumlu olduğunu ve kendisinin sorumluluğunun bulunmadığını savunmuştur. Mahkemece verilen ilk red kararı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi tarafından, taşıyıcının gabarisi yüksek eşyaya karşı çıkmaması, gümrük kontrolünden kaçınmak amacıyla güzergah değiştirerek bozuk yollardan geçmesi ve bu durumun hasara sebep olmasında nezaret yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle bozulmuştur. Bozma sonrası yerel mahkeme, davalının %10 oranında müterafık kusuru bulunduğuna hükmetmiş, ancak davacı vekili bu kararı da temyiz etmiştir.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, temyiz incelemesi sonucunda, yerel mahkemenin bozmaya uyarak belirlediği %10'luk müterafık kusur oranının somut olaya uygun düşmediğine hükmetmiştir. Kararda, CMR Konvansiyonu'nun 17. maddesi uyarınca taşıyıcının yükü teslim aldığı andan, teslim edinceye kadar, kısmen veya tamamen kaybından ve doğacak hasardan sorumlu olduğu temel prensibi hatırlatılmıştır. Ancak, Konvansiyon'un 8. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bent hükümleri ile Daire'nin yerleşik uygulamalarına göre, yüklemenin taşıyıcıya ait olmadığı hallerde dahi, davalı taşıyıcının işletme güvenliğine aykırı yükleme ve sabitleme yapılıp yapılmadığına dair bir nezaret görevi bulunduğu ve bu nedenle tali de olsa bir müterafık kusurunun söz konusu olabileceği belirtilmiştir.

Yargıtay, önceki bozma kararında detaylandırdığı üzere, davalı taşıyıcının aracına gabarisi yüksek eşya yüklenmesine karşı çıkmaması, Özbekistan gümrüğündeki gabari kontrolünden kaçınmak amacıyla güzergah değiştirerek bozuk yolları takip etmesi ve bu yol koşullarının da etkisiyle malların hasarlanmasında taşıyıcının nezaret yükümlülüğüne aykırı davrandığını ifade etmiştir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca tazminatın, zarar verenin kusurunun ağırlığına göre belirlenmesi gerektiği ilkesi gereği, yerel mahkemece tayin edilen %10'luk müterafık kusur oranının bu olay özelinde yetersiz olduğuna karar verilmiştir.

Bu çerçevede, Yargıtay, somut olayın özelliğine göre zararın meydana gelmesinde davalının müterafık kusur oranının yeniden belirlenmesi amacıyla hükmün bozulmasına oy birliğiyle karar vermiştir.

Yorum

Yargıtay'ın bu kararı, taşıyıcıların sorumluluk alanını yalnızca yükleme ve boşaltma anıyla sınırlı tutmayıp, taşıma sürecinin bütününe yayılan kapsamlı bir nezaret yükümlülüğü taşıdıklarını net bir şekilde ortaya koymaktadır. Karar, taşıyıcının;

• Taşınacak emtianın gabari ve niteliğinin araca uygunluğunu denetleme,
• Güvenli bir taşıma için en uygun güzergahı seçme ve beklenmedik durumlarda (gümrük kontrolünden kaçınma gibi) güzergah değişikliğinin yaratabileceği riskleri değerlendirme,
• Kötü yol koşullarının sebep olabileceği hasarlara karşı gerekli tedbirleri alma,

gibi konularda aktif bir sorumluluğu olduğunu vurgulamaktadır. Bu karar, taşıyıcıların operasyonel süreçlerini planlarken daha proaktif olmaları, yükün güvenliği için gerekli tüm önlemleri almaları ve gerektiğinde taşıma senedine ihtirazi kayıtlar düşerek sorumluluklarını belirginleştirmeleri gerektiğini göstermektedir.

Sigorta rücu davaları açısından ise, bu karar, sigorta şirketlerine taşıyıcıların sadece ambalajlama veya istifleme hatalarından değil, genel nezaret ve güzergah yönetimi gibi taşıma güvenliğini doğrudan etkileyen diğer kusurlardan da sorumlu tutulabileceği yönünde güçlü bir hukuki dayanak sunmaktadır. Bu durum, nakliyat sigortası kaynaklı rücu davalarının seyrini etkileyebilecek emsal nitelikte bir yaklaşımdır.

Karar Künyesi

• T.C. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
• Esas No: 2022/3351
• Karar No: 2023/2875
• Karar Tarihi: 10.05.2023

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.