Açık Cezaevine Geçiş Şartları Nelerdir? Kimler Doğrudan Açık Cezaevine Gider?

Hapis cezası kesinleşen bir kişinin ailesi için ilk soru nereye gideceğidir. Kapalı kurum ile açık kurum arasındaki fark, dışarıdan sanıldığından çok daha büyüktür: açık kurumda görüş imkanları genişler, kişi izne çıkabilir, çalışabilir ve denetimli serbestliğe geçiş takvimi buradan işler. Bu nedenle açık kuruma ne zaman geçileceği, tahliye tarihinden sonra en çok merak edilen konudur.

Bu yazıda kimlerin doğrudan açık kuruma gönderildiğini, kapalı kurumdan açığa ayrılmak için hangi şartların arandığını, iyi hal değerlendirmesinin nasıl yapıldığını, hangi suçlarda geçişin daha zor olduğunu ve disiplin cezalarının bu süreci nasıl etkilediğini anlatıyoruz.

Açık ve Kapalı Kurum Arasındaki Fark

Ceza infaz kurumları güvenlik düzeyine göre ayrılır. Kapalı kurumlarda firara karşı fiziki engeller ve sürekli gözetim bulunurken, açık kurumlarda bu tür engeller yoktur ve kurum güvenliği hükümlünün iç disiplinine dayanır. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun bu ayrımı ve geçiş şartlarını düzenler.

Açık kurumun sağladığı imkanlar somuttur. Hükümlü burada bir işte çalışabilir, meslek edindirme kurslarına katılabilir, belirli şartlarla izin kullanarak ailesinin yanına gidebilir. Bu imkanlar yalnızca infaz süresini kolaylaştırmakla kalmaz, tahliye sonrası hayata uyumu da doğrudan etkiler.

En önemlisi, denetimli serbestliğe ayrılabilmek için kural olarak açık kurumda bulunmak gerekir. Yani açığa geçiş gecikirse tahliye takvimi de otomatik olarak ötelenir. Bu geçişin kuralları 5275 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir ve kimlerin doğrudan açık kuruma alınacağı, kimlerin bir ay ya da cezasının onda birini kapalıda geçirdikten sonra ayrılabileceği ve kimlerin hiç ayrılamayacağı bu yönetmelikte ayrı ayrı sayılmıştır.

Kimler Doğrudan Açık Kuruma Gider

Bazı hükümlüler kapalı kuruma hiç uğramadan doğrudan açık kuruma alınır. Yönetmeliğin 5. maddesine göre terör suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar hariç olmak üzere; kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis cezasına mahkum olanların cezaları doğrudan açık kurumda infaz edilir. Adli para cezası hapse çevrilenler ile İcra ve İflas Kanunu gereğince tazyik hapsine tabi tutulanlar da bu kapsamdadır.

Doğrudan açık kuruma gönderilme, hükümlünün kendiliğinden başvurup teslim olmasıyla da bağlantılıdır. Kesinleşen cezasını öğrenip çağrı üzerine kuruma gelen kişi bakımından değerlendirme farklı olur; yakalanarak getirilen kişi bakımından ise bu imkan ortadan kalkabilir.

Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen haller bu listede açıkça yer alır ve bu kişiler doğrudan açık kuruma alınır. Buna karşılık bu infaz biçiminin kendine özgü bir sonucu vardır: ödenmeyen adli para cezasından çevrilen hapiste koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik uygulanmaz, süre olduğu gibi çekilir. Yani kişi açık kurumda kalır ama cezanın tamamını tamamlamadan çıkamaz; tek kısaltma yolu kalan tutarın ödenmesidir.

Kapalı Kurumdan Açığa Ayrılma Şartları

Doğrudan açık kuruma gönderilmeyen hükümlüler için geçiş, toplam ceza on yıldan azsa bir ayın, on yıl ve daha fazlaysa cezanın onda birinin kapalı kurumda geçirilmesine bağlıdır. Yönetmeliğin 6. maddesine göre toplam cezası on yıldan az olanlar bir ayını, on yıl ve daha fazla olanlar ise cezalarının onda birini kapalı kurumda infaz etmiş, iyi halli olmalı ve koşullu salıverilme tarihine yedi yıl veya daha az süre kalmış olmalıdır.

Müebbet hapiste koşullu salıverilme tarihine beş yıl veya daha az kalması aranır. Yüksek güvenlikli kurumlarda ise toplam cezanın üçte birinin orada iyi halli geçirilmesi ve koşullu salıverilme tarihine üç yıl veya daha az kalması gerekir.

Açık Kuruma Hiç Ayrılamayanlar

Yönetmeliğin 8. maddesi, koşullar oluşsa bile açık kuruma ayrılamayacak hükümlüleri sayar. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olanlar, haklarında ikinci defa tekerrür hükümleri uygulananlar ve terör ile örgütlü suçlardan hükümlü olup yönetmelikte gösterilen istisnalar dışında kalanlar bu gruptadır.

Disiplin geçmişi de belirleyicidir. 5275 sayılı Kanun’un 44. maddesinde sayılan eylemlerden dolayı toplam beş ve daha fazla hücreye koyma cezası alan ve son hücre cezasının kaldırılmasından itibaren bir yıl geçmemiş olan hükümlüler, haklarında iyi hal kararı verilse bile açık kuruma ayrılamaz. Bu, kurum içinde alınan disiplin cezalarının tahliye takvimini nasıl doğrudan etkilediğini gösteren en somut örnektir.

Bazı cezaların ise tamamı kapalı kurumda infaz edilir. Koşullu salıverilme kararı geri alınanların geri alınan cezalarının tamamı, denetimli serbestlik tedbirini ihlal edenlerin koşullu salıverilme tarihine kadar olan sürenin tamamı ve kapalı kurumdan firar edenler ile açık kurumdan ikinci kez firar edenlerin ilgili cezalarının tamamı bu kapsamdadır.

İkinci şart iyi hal değerlendirmesidir. Kurum idare ve gözlem kurulu, hükümlünün kurum düzenine uyumunu, çalışma ve eğitim faaliyetlerine katılımını, diğer hükümlü ve personelle ilişkilerini değerlendirir. Bu değerlendirme olumsuz olduğunda süre şartı gerçekleşse bile geçiş yapılmaz.

Üçüncü şart, kişinin firar riski taşımamasıdır. Daha önce firar etmiş ya da firara teşebbüs etmiş hükümlüler bakımından geçiş ciddi biçimde zorlaşır. Mükerrir hükümlüler için de ayrı ve daha ağır şartlar öngörülmüştür; bu farkı tekerrür yazımızda ele aldık.

Hangi Suçlarda Geçiş Daha Zordur

Kanun, bazı suç grupları bakımından açığa ayrılmayı özel kurallara bağlamıştır. Terör suçları, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve uyuşturucu madde ticareti gibi fiillerde kapalıda geçirilmesi gereken süre daha uzundur.

Bu kategorilerde bulunan hükümlüler için değerlendirme yalnızca süreye bakılarak yapılmaz; kurulun kanaati ve varsa gözlem raporları çok daha belirleyici olur. Uygulamada bu dosyalarda geçişin gecikmesi, tahliye takvimini de doğrudan öteler.

Suçun işlendiği tarih burada da önemlidir. İnfaz mevzuatındaki değişiklikler yürürlük tarihine göre uygulandığından, aynı suçtan hüküm giymiş iki kişi farklı rejimlere tabi olabilir. Koşullu salıverilme oranı suçun işlendiği tarihe göre değişir: 30 Mart 2020 ve öncesinde işlenen suçlarda 5275 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesi uyarınca oran yarı, bu tarihten sonra işlenen suçlarda ise genel kural olan üçte ikidir. Kendi cezanız için bu oranın kaç güne denk düştüğünü yatar hesaplama aracımızla görebilirsiniz.

İyi Hal Değerlendirmesi ve Disiplin Cezaları

İyi hal, uygulamada en çok hak kaybına yol açan başlıktır. Kurum içinde alınan bir disiplin cezası, açığa ayrılmayı aylarca hatta yıllarca geciktirebilir. Disiplin cezaları hafiften ağıra doğru sıralanır ve her birinin infaz üzerindeki etkisi farklıdır.

Önemli olan nokta, disiplin cezalarının kesin ve tartışılmaz olmadığıdır. Verilen disiplin cezasına karşı infaz hâkimliğine itiraz edilebilir. Süresinde yapılan ve olayın gerçek seyrini ortaya koyan bir itiraz, cezanın kaldırılmasını ve dosyanın temizlenmesini sağlayabilir.

Disiplin cezasının kaldırılması mümkün olmasa bile, belirli sürelerin geçmesiyle ve iyi hal gösterilmesiyle cezanın kaldırılması talep edilebilir. Bu yol izlenmediğinde kayıt dosyada kalır ve her değerlendirmede karşınıza çıkar.

Bu nedenle kurumda bulunan bir yakının disiplin sürecine sessiz kalmaması, süreci ailesine ve avukatına bildirmesi önemlidir. Çoğu dosyada tahliyeyi geciktiren şey infaz hesabı değil, itiraz edilmemiş bir disiplin cezasıdır.

Açık Kurumda İzin ve Çalışma

Açık kuruma geçen hükümlü için izin hakkı gündeme gelir. Kanun, belirli şartların gerçekleşmesi halinde hükümlüye izin verilebileceğini düzenler ve bu izinler ailesinin yanında geçirilir. İzinden dönmemek ise ağır sonuçlar doğurur ve firar hükümlerinin uygulanmasına yol açar.

Çalışma imkanı da açık kurumun en önemli özelliklerindendir. Hükümlü kurum içindeki iş yurtlarında ya da dışarıdaki işyerlerinde çalışabilir. Çalışılan günler, iyi hal değerlendirmesinde olumlu bir unsur olarak dikkate alınır ve kişiye tahliye sonrası için ekonomik bir hazırlık sağlar.

Eğitim ve meslek edindirme programlarına katılım da aynı şekilde değerlendirilir. Bu faaliyetlere düzenli katılım, hem denetimli serbestlik hem de koşullu salıverilme aşamalarında kurulun kanaatini doğrudan etkiler.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Yaygın bir yanılgı, süre şartı dolduğunda geçişin kendiliğinden yapılacağıdır. Süre şartı gerekli koşullardan yalnızca biridir; kurul kararı olmadan geçiş gerçekleşmez ve gecikmenin sebebi çoğu zaman idari süreçtir. Bu nedenle sürenin dolduğu tarih takip edilmeli, gecikme halinde talep edilmelidir. Dosya durumunu e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı üzerinden izleyebilirsiniz.

Bir diğer sık karşılaşılan durum, kurum değişikliği taleplerinin sürece etkisidir. Ailesine yakın bir kuruma nakil talebinde bulunan hükümlünün dosyası nakil sürecinde beklemeye alınabilir ve açığa ayrılma tarihi ötelenebilir. Bu nedenle nakil ve açığa ayrılma taleplerinin sıralaması, sonucu doğrudan etkiler.

Açık kuruma geçtikten sonra alınan bir disiplin cezasının kapalı kuruma iade sonucunu doğurabileceği de unutulmamalıdır. Açığa ayrılmak süreci güvence altına almaz; kurum düzenine uyum, denetimli serbestlik tarihine kadar sürdürülmesi gereken bir yükümlülüktür.

Kuruma Teslim Olurken Yapılması Gerekenler

Cezası kesinleşen kişiye infaz savcılığı tarafından çağrı kağıdı gönderilir ve tebliğden itibaren on gün içinde kuruma teslim olması istenir. Bu çağrıya uyup kendiliğinden teslim olmak yalnızca bir formalite değildir; doğrudan açık kuruma yerleştirilme ihtimalini ve iyi hal değerlendirmesinin başlangıcını etkileyen bir davranıştır. Çağrıya uymayan kişi hakkında yakalama emri düzenlenir ve yakalanarak getirilen hükümlü bakımından değerlendirme çok daha olumsuz yapılır.

Teslim öncesinde sağlık durumuna ilişkin belgelerin hazırlanması da önemlidir. Sürekli kullanılan ilaçlar, kronik hastalıklar ve varsa engel durumuna ilişkin raporlar kurum kayıtlarına girdiğinde, hem sağlık hizmetine erişim hem de uygun kuruma yerleştirme bakımından belirleyici olur. Aynı şekilde infazın ertelenmesini gerektirebilecek bir sağlık durumu varsa, bunun teslim olmadan önce infaz savcılığına bildirilmesi gerekir.

Birden fazla dosyadan cezası bulunan kişilerin tüm ilamlarını infaz savcılığına bildirmesi de yararlıdır. İlamlar birleştirildiğinde tek bir infaz takvimi kurulur ve toplam süre üzerinden hesaplama yapılır. Dosyalardan birinin sonradan ortaya çıkması, hesabın yeniden yapılmasına ve açığa ayrılma tarihinin değişmesine yol açar.

Ailenin Takip Edebileceği Adımlar

Kurumdaki kişinin süreci tek başına takip etmesi çoğu zaman zordur. Bu nedenle ailenin, müddetnamenin bir örneğini temin etmesi ve açığa ayrılma ile denetimli serbestlik tarihlerini bilmesi önemlidir. Bu belge kurum idaresinden ya da avukat aracılığıyla dosyadan alınabilir ve infaz takviminin tamamını gösterir.

İkinci adım, disiplin süreçlerinden haberdar olmaktır. Kurum içinde bir disiplin soruşturması başladığında, hükümlünün savunma hakkı vardır ve karara karşı itiraz süresi kısadır. Ailenin bu süreçten zamanında haberdar olması, süresinde itiraz edilmesini ve tahliye takviminin korunmasını sağlar.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Açık kuruma geçiş, infaz sürecinin tahliye takvimini belirleyen dönüm noktasıdır. Süre şartının doğru hesaplanması kadar, iyi hal dosyasının korunması da bu aşamada belirleyicidir. Disiplin cezalarına süresinde itiraz edilmesi ve çalışma ile eğitim faaliyetlerine katılımın kayda geçirilmesi, çoğu dosyada aylarla ölçülen bir fark yaratır.

Geçişin gecikmesi halinde beklemek yerine talepte bulunmak ve gerekirse infaz hâkimliğine başvurmak gerekir. Kurul kararının gerekçesi öğrenildiğinde, hangi eksikliğin giderilmesi gerektiği de netleşir ve bir sonraki değerlendirme için hazırlık yapılabilir.

Ceza Hukuku alanındaki deneyimimizle, bir yakınınızın açık kuruma geçiş süreci gecikiyorsa ya da aldığı disiplin cezası nedeniyle hak kaybı yaşanıyorsa, dosyayı değerlendirmemiz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR