Arama İzni Olmadan Ev Aranır mı? Polisin Ev ve Araç Araması Kuralları

Kapınız çalınır, karşınızda polisler vardır ve evinizi aramak istediklerini söylerler. Ya da bir yol kontrolünde aracınızın bagajını açmanız istenir. O an çoğu kişi ellerinde bir karar olup olmadığını sormayı bile düşünmez; oysa aramanın nasıl yapıldığı, ilerleyen aylarda dosyanızın en önemli konusu haline gelebilir.

Konuyu Video Olarak İzleyin

Kısa cevap şudur: polis evinizi kural olarak sulh ceza hâkiminin kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle arayabilir. Kolluk amirinin kendi yazılı emri ev, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlar için yeterli değildir. Savcı aramada bulunmuyorsa iki komşu ya da ihtiyar heyetinden iki kişi hazır bulunmalıdır. Aracınızda ise polis dışarıdan görünmeyen bölümlerin açılmasını, bagaj ve torpido gibi yerlerin aranmasını kural olarak ayrı bir arama kararı olmadan isteyemez.

Arama İzni Olmadan Ev Aranır mı?

Ceza Muhakemesi Kanunu m.119/1’e göre arama hâkim kararıyla ya da gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılır. Savcıya ulaşılamayan hallerde kolluk amirinin yazılı emriyle de arama yapılabilir; ancak aynı fıkra bunun konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda uygulanmayacağını açıkça söyler.

Yani bir polis amiri kendi imzasıyla evinizin aranmasına karar veremez. Savcının sözlü talimatı da yeterli değildir; kanun yazılı emir arar.

Arama kararında ya da emrinde aramanın nedeni olan fiil, aranacak kişi, adres ya da eşya ve kararın geçerli olacağı süre açıkça gösterilmelidir (m.119/2). Kararda yazan adresle aranan yerin aynı olup olmadığı, sonradan çok önem kazanan bir ayrıntıdır.

Ev Arama Kararı Neden ve Ne Zaman Çıkar?

CMK m.116’ya göre bir kişinin konutunda arama yapılabilmesi için şüphelinin yakalanabileceği ya da suç delillerinin elde edilebileceği konusunda makul şüphe bulunmalıdır. Makul şüphe, görevlinin kişisel kanaati değil, somut bir ihbara, tanık beyanına ya da olaya dayanan şüphedir.

Arama kararının “kaç günde çıkacağı” diye kanunda bir süre yoktur. Kolluk ya da savcılık hâkimden talep eder, hâkim de genellikle talep edildiği gün karar verir. Kararın kaç gün geçerli olacağı ise kararın kendisinde yazılır. Bu süre geçtikten sonra aynı kararla arama yapılamaz.

Aramada Yanınızda Bulunması Gereken İki Kişi

Mahkemelerin en çok üzerinde durduğu kural budur. CMK m.119/4’e göre Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri ya da diğer kapalı yerlerde arama yapabilmek için o yerin ihtiyar heyetinden ya da komşulardan iki kişi bulundurulur.

CMK m.120’ye göre ayrıca aranan yerin sahibi aramada hazır bulunabilir; kendisi yoksa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip bir yakını, birlikte oturduğu biri ya da komşusu hazır bulundurulur. Bu kurallar formalite değil, aramanın sonradan denetlenebilmesini sağlayan güvencelerdir.

Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2022/798 E. 2026/6719 K. sayılı kararında, uyuşturucu ticareti suçundan verilen mahkûmiyet bu nedenle bozuldu. Sanığın evinde yapılan aramada sanık hazır değildi ve kanunun aradığı iki kişi yerine komşulardan yalnızca biri bulundurulmuştu. Daire, kanuna aykırı elde edilen delilin reddolunacağını düzenleyen CMK m.206 ile hükme yalnızca hukuka uygun delillerin esas alınabileceğini düzenleyen m.217’yi birlikte değerlendirdi. Evde ele geçenler dışında ticareti gösteren başka bir delil bulunmadığı için beraat kararı verilmesi gerektiği sonucuna vardı.

Gece Ev Araması Yapılabilir mi?

CMK m.118’e göre konutta, işyerinde ya da diğer kapalı yerlerde gece vakti arama yapılamaz. Bu yasak suçüstü hallerinde, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ve yakalanmış ya da gözaltına alınmışken kaçan kişi, tutuklu ya da hükümlünün yeniden yakalanması için yapılan aramalarda uygulanmaz.

Gece yapılan bir aramada bu istisnalardan hangisine dayanıldığı tutanakta gösterilmelidir. Gerekçesiz bir gece araması, dosyada tartışılması gereken bir hukuka aykırılıktır.

Polis Arama İzni Olmadan Arabayı Arayabilir mi?

Trafik çevirmeleri ve yol kontrolleri Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu m.4/A’ya dayanır. Polis, suçu önlemek, kaçan failleri ya da hakkında yakalama emri olanları tespit etmek veya bir tehlikeyi önlemek amacıyla, tecrübesine ve durumdan edindiği izlenime dayanan makul bir sebeple kişileri ve araçları durdurabilir; kimlik ve belge isteyebilir.

Durdurmadan sonra yapılabilecekler sınırlıdır. Üzerinizde ya da aracınızda silah veya tehlikeli bir eşya bulunduğuna dair yeterli şüphe varsa polis gerekli tedbirleri alabilir; ama kanun açıkça, bu amaçla üzerinizdeki elbisenin çıkarılmasının ya da aracın dışarıdan bakıldığında içi görünmeyen bölümlerinin açılmasının istenemeyeceğini söyler. El ile dıştan kontrol ise mümkündür.

Bu yüzden bagajın, torpidonun ya da döşeme altının aranması kural olarak ya bir adli arama kararına ya da usulüne uygun verilmiş bir önleme araması kararına dayanmalıdır. Karar olmadan bagajınızı açtırmak isteyen görevliye kararı sormanız ve itirazınızı tutanağa yazdırmanız hakkınızdır.

Önleme Araması ile Adli Arama Aynı Şey Değildir

PVSK m.9’a göre önleme araması, tehlikenin ya da suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla sulh ceza hâkiminin kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise mülki amirin yazılı emriyle yapılır. Kararda aramanın sebebi, konusu ve kapsamı, yeri, zamanı ve geçerlilik süresi yazılır.

Önleme araması belirli bir kişiyi değil, belirli bir yeri ve zaman dilimini kapsar: toplantı ve gösteri alanları, halkın topluca bulunduğu yerler, eğitim kurumlarının çevresi gibi kanunda sayılan yerler bunlardandır. Ayrıntılar Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir.

Pratik sonuç şudur: görevlilerin belirli bir kişinin belirli bir suçu işlediğine dair somut şüphesi varsa, genel bir önleme araması kararına dayanarak o kişiye yönelik adli arama yapılamaz. O durumda kişiye özgü adli arama kararı gerekir. Bu iki kararın karıştırılması, dosyalarda sık görülen bir hukuka aykırılık sebebidir.

Karar Olmadan Arama Yapılabilen Haller

Bazı acil durumlarda karar aranmadan işlem yapılabilir. Suçüstü hali, hakkında yakalama emri ya da tutuklama kararı bulunan kişinin yakalanırken üzerinin aranması, yakalanan kişinin kendisine ya da başkalarına zarar vermesini önlemek için kaba üst araması ve gözaltına alınan kişinin nezarethaneye konmadan önce aranması bu hallerdendir.

Bu hallerin ortak özelliği, karar alınmasını bekleyecek zaman bulunmamasıdır. Sonradan bu aciliyetin gerçekten var olup olmadığı denetlenir; tutanağa sonradan yazılmış kurgusal bir aciliyet mahkeme önünde tartışmaya açıktır.

Telefon ve Bilgisayar İncelemesi İçin Ayrı Karar

Aramada ele geçen telefon ya da bilgisayarın içeriğinin incelenmesi için normal arama kararı yetmez. CMK m.134’e göre somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması halinde, hâkim ya da gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı, şüphelinin kullandığı bilgisayar ve kayıtlarda arama ve kopyalama yapılmasına karar verir.

Savcının verdiği karar 24 saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim en geç 24 saat içinde karar verir. Onay verilmezse alınan kopyalar derhal imha edilir. Şifre çözülemezse cihaza el konulabilir; kopyalar alındıktan sonra cihaz gecikmeden iade edilir ve alınan yedeğin bir kopyası talep halinde size verilir. Cihazınızın iadesi için polis telefonuma el koydu yazımıza bakabilirsiniz.

Usulsüz Bir Aramaya Karşı Ne Yapılır?

Arama kararı sulh ceza hâkimliğince verildiyse, bu karara CMK m.267 ve m.268 uyarınca, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilirsiniz. İtiraz, kararın hukuka uygun olup olmadığının bir başka hâkimlikçe incelenmesini sağlar.

Arama sonrası gözaltına alındıysanız, CMK m.91’e göre gözaltı süresi yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için gerekli süre hariç kural olarak 24 saati geçemez; en yakın hâkime götürülme için gereken süre de 12 saatten fazla olamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda bu süre, Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle her defasında 1 günü geçmemek üzere en çok 3 gün uzatılabilir. Bu sürede avukatınızla görüşme hakkınız vardır ve ifadenizde aramanın nasıl yapıldığını, kimlerin hazır bulunduğunu anlatabilirsiniz.

Asıl tartışma ise kovuşturma aşamasında yapılır. Mahkemeden arama tutanağını, kararı ve hazır bulunan tanıkları dinlemesini isteyebilir, aramadan elde edilen delilin hükme esas alınmamasını talep edebilirsiniz.

Arama Sırasında Haklarınız ve Tutanak

Arama yapılmak istendiğinde kararı görmek, hangi makamın, hangi tarihte, hangi adres ve hangi suç için verdiğini okumak en temel hakkınızdır. İtiraz etmek suç değildir; itirazınızı ve gördüklerinizi tutanağa yazdırmak, ileride dosyanın en önemli dayanağı olabilir.

Tutanağa aramayı yapanların kimlikleri, hazır bulunanların isimleri, aramanın başlangıç ve bitiş saati ve el konulan eşyaların dökümü yazılmalıdır. Size ait olmayan bir eşya ele geçirildiyse ya da kanunun aradığı kişiler hazır değilse, bunu o anda tutanağa geçirtin. Tutanağı okumadan imzalamak en sık yapılan hatadır.

Anayasa m.38’e göre kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez. Ele geçen eşya gerçek olsa bile elde ediliş biçimi hukuka aykırıysa hükme esas alınamaz ve bu itiraz yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir. Tanık eksikliğinin sonuçlarını arama tanığı eksikliği ve Yargıtay kararı başlıklı incelememizde de ele aldık.

Sonuç

Polis evinizi kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emriyle arayabilir; kolluk amirinin emri yetmez ve savcı yoksa iki kişi hazır bulunmalıdır. Aracınızda ise içi dışarıdan görünmeyen bölümlerin açılması ayrı bir karar gerektirir. Usulüne uygun yapılmayan aramada ele geçen delil hükme esas alınamaz.

Evinizde, işyerinizde ya da aracınızda hukuka aykırı bir arama yapıldığını düşünüyorsanız, arama tutanağı ve kararla birlikte iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer konular için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR