Mal Beyanında Bulunmama Suçu ve Cezası: İcradan Hapis Çıkar mı?

Mal beyanında bulunmamak bugün bir suç değildir ve adli sicilinize işlemez. Anayasa Mahkemesi 2008’de bunu suç olarak düzenleyen hükmü iptal etti. Ancak yaptırım tamamen kalkmadı: alacaklı şikâyet ederse icra mahkemesi, siz mal beyanında bulununcaya kadar bir defaya mahsus ve en çok 3 ay süreyle tazyik hapsine karar verebilir. Bu hapis bir ceza değil, sizi beyanda bulunmaya zorlamanın aracıdır ve beyan verdiğinizde sona erer.

Borç miktarı brüt asgari ücretin altındaysa, nafaka alacakları hariç, bu hapis hiç uygulanamaz. Aşağıda mal beyanının ne olduğunu, sürelerini, süreyi kaçırdıysanız ne yapacağınızı ve alacaklının şikâyet süresini anlatıyoruz.

Mal Beyanı Nedir, Malı Olmayan Ne Yazar

İcra ve İflas Kanunu 74. maddesine göre mal beyanı, borçlunun kendisinde ve başkalarının elinde bulunan mal, alacak ve haklarını, her türlü kazanç ve gelirini, yaşayış tarzına göre geçim kaynaklarını ve buna göre borcunu nasıl ödeyebileceğini yazılı ya da sözlü olarak icra dairesine bildirmesidir.

Malınız olmaması mal beyanında bulunmamanızı haklı kılmaz. Üzerinize kayıtlı ev, araba ya da banka hesabı yoksa bunu yazmanız yeterlidir. Örneğin kirada oturduğunuzu, hangi işte ve ne kadar ücretle çalıştığınızı, üzerinize kayıtlı taşınır veya taşınmaz malınızın ve başkasında alacağınızın bulunmadığını belirten bir dilekçe geçerli bir mal beyanıdır.

Mal beyanında bulunmak borcu kabul ettiğiniz anlamına gelmez. Borca ya da imzaya itirazınız varsa, bunu ödeme emrindeki süre içinde ayrıca itiraz dilekçesiyle bildirmeniz gerekir; mal beyanı bu itirazın yerine geçmez, ikisi aynı gün birlikte de verilebilir.

Beyan, takibin yapıldığı icra dairesine dilekçeyle verilebilir ya da icra dairesine gidilerek sözlü yapılıp tutanağa geçirilebilir. Dilekçenin dosya numarasını içermesi ve verildiğine dair alındı alınması önemlidir.

Örnek Mal Beyanı Dilekçesi

Dilekçe, takibin yapıldığı icra müdürlüğüne hitaben yazılır ve başına dosya numarası konur. Borçlu olarak adınız, soyadınız, kimlik numaranız ve adresiniz yazıldıktan sonra açıklama bölümünde şu bilgiler yer alır: kirada mı yoksa kendi evinizde mi oturduğunuz, çalışıyorsanız işvereninizin adı ve aylık net geliriniz, üzerinize kayıtlı taşınmaz, araç, banka hesabı ve başkasında alacağınız olup olmadığı ve borcu nasıl ödeyebileceğinize dair düşünceniz.

Dilekçenin sonunda, yukarıdaki beyanın İcra ve İflas Kanunu’nun 74. maddesi uyarınca mal beyanı olarak kabulünü istediğinizi yazıp tarih atarak imzalarsınız. Dilekçeyi icra dairesine elden verip alındı alabilir ya da avukatınız aracılığıyla elektronik ortamda gönderebilirsiniz. Dosyanızın durumunu e-Devlet şifrenizle UYAP Vatandaş Portalı‘ndan takip edebilirsiniz.

Mal Beyanında Bulunma Süresi Ne Kadar

Süre, takibin türüne göre değişir. İlamsız takiplerde ödeme emrinde ödeme ve itiraz için verilen 7 gün içinde mal beyanında da bulunmanız istenir. Çek, senet gibi kambiyo senetlerine dayalı takiplerde bu süre ödeme emrinin tebliğinden itibaren 10 gündür.

Ödeme emrine süresinde itiraz ettiyseniz takip durur ve mal beyanı yükümlülüğü de askıya alınır. Ancak alacaklı mahkemeye gidip itirazınızı kaldırtır ya da iptal ettirirse, bu kararın size tebliğinden itibaren 3 gün içinde mal beyanında bulunmanız gerekir. Karar yüzünüze karşı verildiyse süre o gün başlar.

Mal beyanında malınızın olmadığını ya da borcunuza yetmediğini bildirdiyseniz, sonradan edindiğiniz malları ve gelirinizdeki artışları 7 gün içinde icra dairesine bildirmekle yükümlüsünüz.

Artık Suç mu, Ceza Kalktı mı

Eskiden mal beyanında bulunmamak kanunun ceza hükümleri arasında bir suç olarak düzenlenmişti. Anayasa Mahkemesi 28.02.2008 tarihli kararıyla bu hükmü iptal etti. Bu yüzden bugün mal beyanında bulunmadığınız için ceza davası açılmaz, sabıka kaydınıza bir şey işlenmez.

Yürürlükte kalan hüküm 76. maddedir: mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere hapisle tazyik olunur ve bu hapis 3 ayı geçemez. Cezanın kalktığını duyanlar genellikle bu iki durumu karıştırır: suç kalktı, ama tazyik hapsi devam ediyor.

Mal Beyanında Bulunmamanın Sonucu: Tazyik Hapsi

Tazyik hapsi kendiliğinden gelmez. İcra müdürü ya da savcılık resen karar veremez; alacaklının icra mahkemesine şikâyette bulunması gerekir. Mahkeme duruşma açar ve size, gelmezseniz yokluğunuzda karar verileceği uyarısını içeren bir davetiye gönderir. Bu uyarı olmadan savunma hakkınız kısıtlanarak karar verilemez.

Mahkeme tazyik hapsine karar verse bile, mal beyanında bulunduğunuzda hapis sona erer. Beyanın yasal süreden sonra verilmiş olması bu sonucu değiştirmez. Borcu ödemeniz ya da alacaklının şikâyetinden vazgeçmesi halinde de dava ve bütün sonuçları düşer. Tazyik hapsi kararı, kesinleştiği tarihten itibaren 2 yıl geçtikten sonra artık yerine getirilemez.

Asgari Ücretin Altındaki Borçlarda Hapis Yok

Kanunun 354. maddesine göre, nafaka alacakları hariç, alacak miktarı her yıl belirlenen aylık en yüksek brüt asgari ücretin altında kalan takiplerde kanundaki disiplin ve tazyik hapisleri uygulanmaz. Yani küçük tutarlı bir kredi kartı ya da fatura borcu için mal beyanında bulunmadınız diye tazyik hapsi verilemez.

Nafaka borcunda bu istisna uygulanmaz ve nafaka ödememenin kendine özgü bir tazyik hapsi vardır. Bunu nafaka borcunu ödememenin cezasını anlattığımız yazıda ele aldık.

Şikâyet Süresi

Kanunun ceza hükümlerine ilişkin şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl geçmekle düşer. Mal beyanında bulunmama şikâyetlerinde de uygulamada bu süreler esas alınır. Süre geçtikten sonra yapılan şikâyet reddedilir.

Hakkınızda şikâyet yapıldıysa, şikâyetin bu süreler içinde yapılıp yapılmadığı ilk kontrol edilecek noktadır. Yine de beyan yükümlülüğü şikâyet süresinden bağımsız olarak devam ettiği için en doğrusu beyanı vermektir.

Süreyi Kaçırdıysanız Ne Yapmalısınız

En basit çözüm, hemen icra dairesine mal beyanı dilekçesi vermektir. Hakkınızda henüz şikâyet yoksa şikâyetin konusu ortadan kalkar; şikâyet varsa beyanla birlikte tazyik hapsi uygulanmaz ya da sona erer. Geç verilmiş beyan da geçerlidir.

Ödeme emrinin size usulüne uygun tebliğ edilip edilmediğine de bakın. Muhtara bırakılan ya da yanlış adrese yapılan tebligatlarda sürenin başlangıcı tartışmalı olabilir; bunu muhtara bırakılan icra tebligatı yazısında anlattık.

Mal Beyanından Sonra Ne Olur

Mal beyanında bulunmak borcu ortadan kaldırmaz; alacaklıya hangi mallara haciz koyabileceğini gösterir. Beyan ettiğiniz ev, araç ya da banka hesabı üzerine alacaklının talebiyle haciz konulabilir. Çalışıyorsanız maaşınıza da haciz gelebilir; kanuna göre maaş haczi, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra maaşın dörtte birinden az olmamak üzere icra müdürünce belirlenir ve uygulamada genellikle dörtte bir oranında yapılır.

Bazı mallar hiç haczedilemez. Borçlunun ve ailesinin haline uygun evi, yaşamı için gerekli ev eşyası ve mesleğini yürütmek için gerekli araç gereç bunlardandır. Beyanınızda bu malları da göstermeniz, haczedilebileceği anlamına gelmez.

Haczedilecek bir mal bulunamazsa alacaklıya aciz belgesi verilir. Aciz belgesi borcu sona erdirmez; alacaklı ileride malınız olduğunu öğrenirse yeniden takibe geçebilir.

Yalan veya Eksik Mal Beyanı

Hiç beyanda bulunmamak ile gerçeğe aykırı beyanda bulunmak farklı sonuçlar doğurur. Kanunun 338. maddesine göre kanunen istenen beyanı gerçeğe aykırı yapan kişi, alacaklının şikâyeti üzerine 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Bu, tazyik hapsi değil gerçek bir cezadır ve sonradan doğru beyanda bulunmakla kendiliğinden ortadan kalkmaz.

Örneğin banka hesabı, aracı ya da başkasındaki alacağı bilerek gizleyip malım yok diyen borçlu bu suçu işlemiş olur. Alacaklıyı zarara sokmak için malları başkasına devretmek ya da muvazaalı borç ikrar etmek ise 331. maddedeki ayrı ve daha ağır bir suçtur. Akrabaya yapılan satışların nasıl iptal edildiğini ayrı bir yazıda anlattık.

Şirket Borçlarında Mal Beyanı Kimden İstenir

Borçlu bir limited ya da anonim şirketse mal beyanı şirket adına, onu temsile yetkili müdür veya yönetim kurulu üyeleri tarafından verilir. Kanunun 345. maddesine göre kanundaki suçlar bir tüzel kişinin işleri yürütülürken işlenmişse ceza, fiili yapan müdür, temsilci veya yönetim kurulu üyesi hakkında verilir. Yani şirket adına gerçeğe aykırı mal beyanında bulunan müdür, kişisel olarak yargılanabilir.

Şirket ortağı olmak tek başına şirketin mal beyanından kişisel sorumluluk doğurmaz; belirleyici olan, o dönemde şirketi temsil yetkisinin kimde olduğudur. Şirket faaliyetini durdurduysa ya da adres terk edildiyse, temsil yetkisi devam eden kişilerin bu yükümlülüğü takip etmesi gerekir.

Hakkınızda Şikâyet Varsa

Önce şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığına, ödeme emrinin size bizzat tebliğ edilip edilmediğine ve alacak tutarının asgari ücret sınırını aşıp aşmadığına bakın. Bu üç noktadan biri eksikse tazyik hapsi verilemeyebilir.

Duruşmaya katılın ya da en azından mal beyanınızı dilekçeyle dosyaya sunun. Mal beyanında bulunduğunuzu gösteren alındı, tazyik hapsinin uygulanmasını engelleyen en güçlü belgedir.

Sonuç

Mal beyanında bulunmamak 2008’den beri suç değildir; ancak alacaklının şikâyetiyle beyan verilinceye kadar en çok 3 ay tazyik hapsi istenebilir. Asgari ücretin altındaki borçlarda bu hapis uygulanmaz, borç ödenirse ya da beyan verilirse sona erer. Yalan beyan ise ayrı ve gerçek bir suçtur.

Hakkınızda mal beyanında bulunmama nedeniyle şikâyet varsa ya da nasıl beyanda bulunacağınızdan emin değilseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer icra sorunları için icra hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR