Danıştay’dan MEB Sözlü Sınav İptali: Liyakat ve Gerekçelendirme Zorunluluğu
Giriş ve Olayın Özeti
Milli Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) görevde yükselme sınavları, kamu personelinin kariyer gelişiminde önemli bir yer tutmaktadır. Ancak bu süreçlerde yaşanan bazı uyuşmazlıklar, idari yargının denetimini gerekli kılabilmektedir. Yakın zamanda Danıştay İkinci Daire tarafından verilen 2019/247 E., 2025/5613 K. sayılı karar, MEB Taşra Teşkilatı Şube Müdürlüğü Görevde Yükselme Sözlü Sınavı’nın objektiflik ve liyakat ilkeleri çerçevesindeki önemini bir kez daha gözler önüne sermiştir.
Olayın özeti şöyledir: Mardin’de okul müdürü olarak görev yapan davacı, MEB Taşra Teşkilatı Şube Müdürlüğü görevde yükselme yazılı sınavından 96,5 gibi yüksek bir puan alarak Türkiye genelinde 3. olmuştur. Ancak 03/09/2018 tarihinde katıldığı sözlü sınavda kendisine 72 puan verilmiş ve bu durum atamasının yapılmamasına neden olmuştur. Davacı, sözlü sınavda verilen düşük puanın hukuka aykırı olduğunu, yazılı sınav puanının dikkate alınmadığını, sözlü sınav komisyonunun oluşumunda ve değerlendirme kriterlerinde hukuka aykırılıklar bulunduğunu, soruların önceden hazırlanmadığını ve cevapların tutanağa bağlanmadığını iddia etmiştir. Ayrıca, geçmişte yaşadığı bir soruşturmanın masumiyet karinesi ihlal edilerek düşük puan verilmesine sebep olduğunu öne sürmüştür.
Davalı idare ise, sözlü sınavın ilgili Yönetmelik hükümlerine uygun olarak yapıldığını, komisyon üyelerinin Bakanlık daire başkanlarından oluştuğunu, soruların zarflardan seçtirilerek sorulduğunu ve sınavın hukuka uygun gerçekleştirildiğini savunarak davanın reddini talep etmiştir.
Hukuki Değerlendirme ve Karar
Danıştay İkinci Daire, dava konusu uyuşmazlığı değerlendirirken, öncelikle davacının talep ettiği 2018 Yılı Milli Eğitim Bakanlığı Taşra Teşkilatı Şube Müdürlüğü İçin Görevde Yükselme Yazılı Sınav Duyuru Kılavuzu’nun iptali istemini ele almıştır. Kılavuzun sözlü sınav süreciyle doğrudan bir ilgi taşımadığı ve ilgili Yönetmelik hükümlerine uygun hazırlandığı gerekçesiyle bu istemi reddetti.
Ancak, davacının 03/09/2018 tarihinde katıldığı sözlü sınavdan 72 puan verilmesi işlemine ilişkin değerlendirme farklı olmuştur. Danıştay, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun temel ilkelerinden olan liyakat ilkesinin önemini vurgulamış ve kamu görevine girişte/yükselmede objektifliğin zorunlu olduğunu belirtmiştir. Sözlü sınavların da idari işlemlerin yargısal denetimine tabi olduğu ve bu denetimin tam olarak yapılabilmesi için belirli prosedürlerin yerine getirilmesi gerektiği içtihaden benimsenmiştir:
- Sınav komisyonunca soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması.
- Her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi.
- Adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi.
Kararda, özellikle Milli Eğitim Bakanlığı Personelinin Görevde Yükselme, Unvan Değişikliği ve Yer Değiştirme Suretiyle Atanması Hakkında Yönetmelik’in Ek-1 Sözlü Değerlendirme Formu’nun Açıklamalar başlıklı 3. maddesine dikkat çekilmiştir. Bu maddeye göre, adayın soruya verdiği cevap ile yetersiz görülenler bakımından yetersiz görülme nedenlerinin komisyon başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından belirtilmesi gerekmektedir.
Danıştay, davacının sözlü sınav değerlendirme formunda, hem bilgi ölçmeye yönelik “sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi” ve “Genel kültürü ve genel yeteneği” kısımlarına verilen cevapların hem de gözlem ve kanaate dayalı diğer kriterlerde (bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü vb.) yetersiz görülme nedenlerinin açıkça belirtilmediğini tespit etmiştir. Bu usul eksikliği nedeniyle, davacıya sözlü sınav sonucunda 72 puan verilmesi işleminde hukuka uygunluk bulunmadığına karar vermiştir.
Nitekim, aynı sözlü sınava ilişkin olarak Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 29/09/2025 günlü ve E:2025/17, K:2025/55 sayılı kararı da bu yönde bir yaklaşım sergilemektedir.
Bu nedenlerle, Danıştay İkinci Daire, davacının sözlü sınavdan 72 puan verilmesi işleminin İPTALİNE, Yazılı Sınav Duyuru Kılavuzunun iptali isteminin ise REDDİNE oybirliğiyle karar vermiştir.
Yorum
Danıştay’ın bu kararı, kamu hizmetlerine girişte ve görevde yükselmede liyakat ve objektiflik ilkelerinin vazgeçilmezliğini bir kez daha pekiştirmiştir. Özellikle sözlü sınavlar gibi sübjektif değerlendirmelere açık olabilecek süreçlerde idarenin takdir yetkisinin sınırsız olmadığını, bu yetkinin hukukun genel ilkeleri ve ilgili mevzuat çerçevesinde kullanılması gerektiğini net bir şekilde ortaya koymuştur. Karar, sözlü sınav komisyonlarının adaylara verdikleri puanların gerekçelerini, özellikle yetersiz görülen durumları somut ve yazılı olarak belirtme yükümlülüğünü vurgulamaktadır. Bu durum, hem yargısal denetimin etkin bir şekilde yapılabilmesi hem de adayların hak arama süreçlerinde daha şeffaf bir zemine sahip olmaları açısından büyük önem taşımaktadır.
Kamu görevlilerinin kariyer süreçlerinde karşılaştıkları bu tür hukuka aykırılıklar, idare hukukunun temel prensipleri doğrultusunda titizlikle incelenmesi gereken konulardır. Türkyılmaz Hukuk Bürosu olarak, idari yargı alanındaki uzmanlığımızla, görevde yükselme, atama ve benzeri idari işlem süreçlerinde müvekkillerimizin haklarını en etkin şekilde korumayı hedeflemekteyiz. Bu tür emsal kararlar, hukukun üstünlüğü ilkesinin kamu yönetimi üzerindeki güçlü etkisini bir kez daha gözler önüne sermektedir.
Karar Künyesi
Danıştay İkinci Daire
Esas No: 2019/247
Karar No: 2025/5613
Karar Tarihi: 01/12/2025
Kaynak: https://www.hukukihaber.net/danistay-12-dairenin-2019247-e-20255613-k-sayili-karari
Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
SIKÇA SOLURAN SORULAR
-
Yazılı sınavda derece yapmama rağmen mülakatta düşük puan verilerek elenmem hukuka uygun mudur?
Hayır, doğrudan hukuka uygun olduğu söylenemez. Danıştay’ın yerleşik kararlarında vurgulandığı üzere, yazılı sınavda 96,5 gibi çok yüksek bir puan alarak Türkiye 3.’sü olan bir adaya mülakatta 72 verilerek elenmesi durumunda idarenin bu mülakat puanını somut ve denetlenebilir gerekçelere dayandırması şarttır. Haklı bir gerekçe sunulmadan yapılan bu tür elenmeler liyakat ve objektiflik ilkelerine aykırıdır.
-
Sözlü sınav komisyonunun adaya verdiği düşük puanı ‘canı öyle istediği için’ vermediğini mahkeme nasıl denetler?
Mahkeme, ilgili kurumun yönetmeliğinde yer alan mülakat formlarını inceler. Danıştay’ın bu emsal kararında netleştirdiği üzere, mülakat formunun açıklamalar kısmında ‘adayın yanıtlarında yetersiz görülen durumların komisyon başkanı veya üyesi tarafından yazılı olarak belirtilmesi’ zorunluluğu vardır. Eğer formda adayın neden başarısız sayıldığına dair somut, yazılı bir gerekçe (örneğin hangi soruyu bilemediği, hangi kriterde eksik kaldığı) yazmıyorsa, mahkeme işlemi usulden iptal eder.
-
Mülakat (sözlü sınav) iptal davalarında idarenin tutmak zorunda olduğu resmi kayıtlar nelerdir?
Sözlü sınavların yargısal denetime elverişli olması için şu kurallara uyulmalıdır: Sorular önceden hazırlanıp tutanağa bağlanmalı, her adaya hangi sorunun sorulduğu bizzat kayda geçirilmeli ve adayın verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesinin kaç puan takdir ettiği ayrı ayrı formlarda gösterilmelidir. Bu belgelerin eksik olması davanın seyrini doğrudan etkiler.
-
Geçmişte geçirilen bir idari soruşturma, mülakat puanının düşük verilmesine gerekçe gösterilebilir mi?
Hayır, gösterilemez. Ceza ve idare hukukunun en temel kurallarından biri ‘masumiyet karinesi’dir. Bir personelin geçmişte yaşadığı ve takipsizlikle, beraatle sonuçlanmış ya da somut bir disiplin cezasına dönüşmemiş soruşturmaların mülakat komisyonu tarafından gizli bir kriter olarak kullanılması ve adayın puanının bu yüzden kırılması açık bir hak ihlalidir.
-
Mülakatın iptal edilmesi kararı sonrası idare beni doğrudan şube müdürü olarak atamak zorunda mıdır?
Hayır, mahkemenin verdiği iptal kararı sizi doğrudan o kadroya atamaz. Mahkeme, idarenin yaptığı mülakat işlemini usul yönünden sakat bulmuştur. İdare, mahkeme kararının tebliğinden itibaren en geç 30 gün içinde kararı uygulamak amacıyla sizi mevzuata, objektif kriterlere ve yazılı gerekçe kurallarına uygun bir şekilde ‘yeniden sözlü sınava’ almakla yükümlüdür.
