İcrada Maaşın Ne Kadarı Kesilir? Maaş Haczinde 1/4 Kuralı

Özel sektörde çalışan bir işçinin maaşının en fazla dörtte biri icra yoluyla kesilebilir. İş Kanunu m.35 bunu açıkça söyler: işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez. Memurlarda ise İcra ve İflas Kanunu m.83 uygulanır ve dörtte bir bir alt sınırdır; uygulamada çoğu zaman yine dörtte bir kesilir.

Hakkınızda birden fazla icra dosyası varsa her dosya için ayrı ayrı dörtte bir kesilmez; hacizler sıraya konur. Bunun önemli istisnası güncel nafakadır. Aşağıda kesinti oranlarını, hangi ek ödemelerin kesilebildiğini ve fazla kesintiye nasıl itiraz edileceğini anlatıyoruz.

Maaş Haczi Nasıl Başlar?

İcra takibi kesinleştikten sonra alacaklı, icra dairesinden maaşınıza haciz konulmasını ister. İcra dairesi işvereninize ya da çalıştığınız kuruma bir haciz yazısı gönderir.

İcra ve İflas Kanunu m.355’e göre bu yazıyı alan işveren ya da kurum, haczin işlendiğini ve maaşınızın miktarını en geç 1 hafta içinde icra dairesine bildirmek, borç bitinceye kadar her ay haczedilen tutarı keserek hemen icra dairesine göndermek zorundadır.

İşveren bu yükümlülüğe uymazsa m.356 devreye girer: kesmediği ya da göndermediği para, ayrıca mahkeme kararına gerek olmadan icra dairesince işverenin kendi maaşından ya da mallarından alınır. İşverenin bu durumda size rücu hakkı vardır.

İşçi ve Memur İçin Kesinti Oranı

İşçiler için kural İş Kanunu m.35’tedir: işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez. Yani işçide dörtte bir bir tavandır; maaş ne kadar yüksek olursa olsun daha fazlası kesilemez. Aynı madde nafaka alacaklılarının haklarını saklı tutar.

Memurlar ve İş Kanunu kapsamı dışındaki çalışanlar için İİK m.83 uygulanır. Maaştan, borçlu ve ailesinin geçinmesi için icra memurunun gerekli gördüğü miktar düşülür ve kalan kısım haczedilir; ancak haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz. Burada dörtte bir bir alt sınırdır; maaşı yüksek ve başka geliri olan bir borçluda icra memuru daha yüksek bir oranı takdir edebilir. Uygulamada en sık görülen oran yine dörtte birdir.

Örnek: net maaşı 40.000 TL olan bir işçinin maaşından her ay en fazla 10.000 TL kesilebilir.

Hangi Ek Ödemeler Kesilebilir?

Bordrodaki her kalem aynı kurala tabi değildir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 2016/10014 E. 2017/1890 K. sayılı kararı bu ayrımı açıkça yapar:

İkramiye, toplu sözleşme farkı ve nema ücretten sayılır. Bu nedenle bunlar da ücret gibi, işçide en fazla dörtte bir oranında haczedilebilir; ikramiyenin tamamına haciz konulması kanuna aykırıdır.

6772 sayılı Kanun’un 4. maddesinde sayılan fazla mesai ücreti, evlilik ve çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete munzam, yani ek ödemeler ise hiç haczedilemez. Bordronuzda bu kalemlerden kesinti yapıldığını görüyorsanız şikâyet yoluna gidebilirsiniz.

Kıdem tazminatı ise ücretten sayılmaz. Kararda, kıdem tazminatının ücretten sayılacağına dair bir hüküm bulunmadığından tamamının haczedilebileceği belirtilmiştir.

Yani işten ayrılırken alacağınız kıdem tazminatı, maaş gibi dörtte birle korunmaz. Haciz yazısında yalnızca “tazminat” yazıyorsa, bunun kıdem tazminatı mı başka bir ödeme mi olduğu ayrıca araştırılmalıdır.

Hiç Haczedilemeyen Ödemeler

İİK m.82’ye göre bazı ödemeler hiç haczedilemez. Vücut ya da sağlık zararları için zarar görene ya da ailesine ödenen tazminatlar, ordu ve zabıta hizmetinde malul olanlara bağlanan maaşlar ve öğrenci bursları bunlar arasındadır.

Emekli aylığı için 5510 sayılı Kanun m.93 uygulanır: gelir, aylık ve ödenekler, SGK alacakları ve nafaka borçları dışında haczedilemez. Borçlunun açık muvafakati yoksa icra müdürü bu talepleri reddeder. Ayrıntısını emekli maaşına icra konulabilir mi yazımızda anlattık.

M.83/a’ya göre maaşın haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar, örneğin kredi sözleşmesine konan bir madde, geçerli değildir.

Maaş Haczi Kaç Ay Sürer?

Maaş haczi, borç faiz ve masraflarıyla birlikte bitene kadar sürer. Örneğin 120.000 TL’lik bir borç için her ay 10.000 TL kesiliyorsa, kabaca 12 ay gibi görünür. Ancak faiz işlemeye devam ettiği ve icra masrafları eklendiği için gerçek süre bundan uzundur. Önünüzde sırada bekleyen başka hacizler varsa, onların kesintisi ancak bu dosya kapandıktan sonra başlar.

Dosyadaki güncel borcu ve sıradaki hacizleri icra dairesinden ya da e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı’ndan öğrenebilirsiniz.

Haciz Gelmeden Önce Neler Yapılabilir?

Maaş haczi takip kesinleştikten sonra gelir. İlamsız bir takipte ödeme emri tebliğ edildiğinde, borca ya da imzaya itirazınız varsa İİK m.62 uyarınca 7 gün içinde icra dairesine itiraz edebilirsiniz; süresinde yapılan itiraz takibi durdurur ve alacaklının haciz isteyebilmesi için itirazın kaldırılması gerekir. Borç gerçekten varsa, takip kesinleşmeden alacaklıyla ödeme planı konuşmak maaşınızın uzun süre kesintiye uğramasını önleyebilir.

Asgari Ücretlinin Maaşı Haczedilir mi?

Evet. Kanunda asgari ücret için ayrı bir haciz yasağı yoktur; asgari ücretle çalışan işçinin maaşından da en fazla dörtte bir kesilebilir. Kesinti, işçinin eline geçen net ücret üzerinden hesaplanır. Bu, geliri düşük borçlular için ağır bir yük olabilir; bu durumda alacaklıyla taksit planı konuşmak çoğu zaman en gerçekçi çözümdür.

İşten Ayrılırsam Haciz Ne Olur?

M.355/2’ye göre işveren, borçlunun maaşında değişiklik olduğunda ya da işten ayrıldığında bunu derhal icra dairesine bildirmek zorundadır. İşten ayrılmakla borç ortadan kalkmaz; yeni bir işe başladığınızda alacaklı yeni işvereninize haciz yazısı gönderilmesini isteyebilir ve kesinti orada devam eder.

Ayrılırken ödenecek kıdem tazminatı ise, yukarıda anlatıldığı gibi, haciz yazısında yer alıyorsa tamamen haczedilebilir. Bu nedenle işten ayrılmadan önce dosyanın durumunu ve bekleyen hacizleri öğrenmek önemlidir.

Haciz Ne Zaman Kalkar?

Borç tamamen ödendiğinde icra dosyası kapanır ve icra dairesi işverene haczin kaldırıldığını bildiren bir yazı gönderir. Dosya kapandığı halde kesinti devam ediyorsa, icra dairesinden haczin kaldırılmasına ilişkin yazının işverene gönderilmesini istemek gerekir. Fazla kesilen tutar için de icra dairesine başvurularak iade talep edilir.

Birden Fazla İcra Dosyası Varsa

M.83’e göre maaş üzerinde birden fazla haciz varsa bunlar sıraya konur ve sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez. Yani üç ayrı bankanın dosyası olsa bile maaşınızdan aynı anda yalnızca bir kesinti yapılır; ilk dosya kapanınca sıradaki başlar.

İşveren ikinci bir dosya için de aynı anda kesinti yapıyorsa bu kanuna aykırıdır ve icra mahkemesine şikâyet edilebilir.

Nafaka Borcunda Durum Farklı

Güncel nafaka bu sıra kuralına bağlı değildir. Yargıtay uygulamasına göre her ay işleyen nafaka, dörtte bir sınırına ve sıraya bakılmaksızın maaştan kesilir; İş Kanunu m.35 de nafaka alacaklılarının haklarını saklı tutar. Güncel nafaka kesildikten sonra kalan maaş üzerinden diğer alacaklar için kesinti yapılabilir.

Birikmiş, yani geçmiş aylara ait nafaka ise bu ayrıcalığa sahip değildir; normal alacaklar gibi sıraya girer ve dörtte bir üzerinden tahsil edilir.

Kendiniz nafaka alacaklısıysanız, mahkeme kararıyla bağlanan nafakanız başka bir borcunuz için haczedilemez; m.83 yalnızca ilama dayanmayan nafakaları kısmen haczedilebilir sayar.

Fazla Kesintiye Nasıl İtiraz Edilir?

Kanuna aykırı bir kesinti, örneğin işçi maaşından dörtte birden fazla, fazla mesaiden ya da çocuk zammından kesinti ya da sıraya rağmen ikinci bir kesinti, icra mahkemesine şikâyet yoluyla iptal ettirilir. İİK m.16’ya göre şikâyet süresi, işlemin öğrenildiği günden itibaren 7 gündür.

Bu süreyi kaçırdıysanız hak tamamen kaybolmaz. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 2019/11677 E. 2020/6554 K. sayılı kararına göre maaş kesintisi her ay tekrarlandığı için, son kesinti gözetilerek borçlunun her ay yeniden şikâyet hakkı doğar. Yani bu ay fark ettiğiniz fazla kesintiye, son kesintiden itibaren 7 gün içinde itiraz edebilirsiniz.

Sık Karşılaşılan Durumlar

İşverenim haciz yazısı geldiği için beni işten çıkarabilir mi? Maaşa haciz gelmesi tek başına haklı fesih sebebi değildir; bu gerekçeyle yapılan fesih iş hukuku kuralları açısından ayrıca değerlendirilir.

Maaşım bankaya yatıyor, banka hesabıma da bloke konuldu. Yargıtay uygulamasında maaşın yattığı hesaba konulan haciz de maaş haczi sınırlarıyla değerlendirilir; ayrıntısını banka borcu nedeniyle maaşa bloke sayfasında ayrıca anlattık.

Hem maaşıma hem eşimin maaşına haciz geldi. Her borçlu kendi borcundan sorumludur; eşinizin borcu için sizin maaşınıza haciz konulamaz. Ortak imzaladığınız bir kredi ya da kefalet varsa durum farklıdır ve her ikinizin maaşından ayrı ayrı kesinti yapılabilir.

Maaşım dörtte birden fazla kesiliyor ama işveren icranın böyle istediğini söylüyor. Haciz yazısının bir örneğini isteyin; yazıda işçi maaşı için dörtte birden fazla oran yazıyorsa bu icra müdürlüğü işlemine karşı şikâyet yoluna gidilir.

Borcumu taksitle ödemek istiyorum. Alacaklıyla yapılacak bir ödeme planı, maaş kesintisinin yerine geçebilir; anlaşma yazılı yapılmalı ve icra dosyasına bildirilmelidir.

Sonuç

İşçinin maaşının en fazla dörtte biri haczedilir; memurda dörtte bir alt sınırdır. İkramiye de dörtte birle korunur, fazla mesai ve çocuk zammı gibi munzam ödemeler haczedilmez, kıdem tazminatının tamamı haczedilebilir. Birden fazla haciz sıraya girer, güncel nafaka ise sıraya bakılmadan kesilir. Fazla kesintiye her ay yeniden doğan 7 günlük süre içinde icra mahkemesine şikâyetle itiraz edilir.

Maaşınızdan yapılan kesintinin oranını ve sırasını kontrol etmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer konular için icra hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR