Senette Oynama (Tahrifat) Yapılmış, İcra Takibi Nasıl Durdurulur?

Verdiğiniz senedin üzerindeki rakamın sizin yazdığınızdan çok daha yüksek olduğunu fark ettiğinizde, bunu kimseye anlatamayacağınız hissine kapılabilirsiniz, ama aslında güçlü bir hakkınız var.

Aşağıda tahrifat iddiasının hangi itiraz türüne girdiğini, icra mahkemesinde bilirkişi incelemesinin nasıl işlediğini ve kötü niyetli alacaklıyı bekleyen yüzde 20 tazminatı anlatıyoruz.

Senette Tahrifat (Oynama) Nedir ve Hukuki Niteliği Nasıldır?

Hukuki anlamda “tahrifat”, geçerli olarak doğmuş bir kambiyo senedinin (bono, çek, poliçe) metninde, tarafların iradesi ve rızası dışında, sonradan yapılan maddi değişikliklerdir. Senedin bedel hanesine fazladan bir rakam eklenmesi (örneğin 5.000 TL’nin 50.000 TL yapılması), vade tarihinin değiştirilmesi veya yazı kısmındaki meblağın kimyasal maddelerle silinerek yeniden yazılması tahrifatın en yaygın örnekleridir.

Burada cevaplanması gereken ilk soru şudur: Türk Ticaret Kanunu (TTK) anlamında senette yazı ve rakam arasında fark olursa hangisine itibar edilir? Kural olarak TTK madde 676’ya göre, senetteki miktarın yazı ile rakam arasında farklı olması hâlinde yazı ile yazılan kısma itibar edilir.

Ancak Yargıtay kararlarında açıkça belirtildiği üzere; bu kural yalnızca senette bir “tahrifat” (oynama) olmaması hâlinde geçerlidir. Eğer senette tahrifat yapılmışsa, TTK madde 676 kuralı işlemez; senedin tahrifat yapılmadan önceki (orijinal) miktarı geçerli kabul edilir ve uyuşmazlık bu miktar üzerinden çözülür.

Tahrifat İddiası “Borca İtiraz” Mıdır, “İmzaya İtiraz” Mıdır?

İcra Hukuku pratiğimizde vatandaşların ve hatta bazen hukukçuların bile düştüğü en büyük tuzak, bu ayrımın yanlış yapılmasıdır. Senetteki miktar sonradan değiştirilmişse, senedin altındaki imza size aittir. Siz imzayı inkar etmiyor, sadece imzaladığınız belgenin içeriğinin rızanız dışında değiştirildiğini iddia ediyorsunuz. Bu nedenle, tahrifat (miktarda oynama) iddiası hukuken kesinlikle bir “imzaya itiraz” değil, “borca itiraz” niteliğindedir. Dilekçenizde yanlışlıkla “imzaya itiraz” kurumuna dayanmanız, davanın baştan usulden kaybedilmesine yol açabilir.

Tahrifat Nedeniyle İcra Takibini Durdurmanın Şartları ve Yasal Süreler

Üzerinde oynama yapılmış bir senet genellikle “Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yolu” ile icraya konulur ve size “Örnek 10” numaralı bir ödeme emri gönderilir. Bu ödeme emrini teslim aldığınız an, adeta pimi çekilmiş bir hukuki süreç başlar. Tahrifat iddiasıyla takibi durdurabilmek için şu katı kurallara uymanız zorunludur:

• İtiraz Süresi Sadece 5 Gündür: Borçlu, ödeme emrinin kendisine tebliğ edildiği günden itibaren tam 5 gün içinde borca itirazını yapmak zorundadır. Bu süre “hak düşürücü” bir süredir; yani 6. gün yapılan itiraz, senet ne kadar sahte olursa olsun mahkemece incelenmeden reddedilir.
• İtirazın Yapılacağı Makam İcra Mahkemesidir: Tahrifat itirazı (borca itiraz), takibi başlatan icra dairesine yapılamaz. Doğrudan icra dairesinin bağlı bulunduğu İcra Mahkemesi’ne (İcra Hukuk Mahkemesi) yazılı bir dava dilekçesi verilerek yapılması kanuni bir zorunluluktur. İcra dairesine giderek “Bu senet sahte, rakamlarla oynanmış” demenizin hiçbir hukuki geçerliliği yoktur.
• En Kritik Kural: Kısmi İtiraz Zorunluluğu: İşte malvarlığınızın kaderini belirleyen en hassas nokta burasıdır. İcra ve İflas Kanunu madde 62/4 gereğince; borcun bir kısmına itiraz eden borçlunun, itiraz ettiği kısmı “cihet ve miktarı ile açıkça göstermesi” lazımdır; aksi takdirde borca hiç itiraz edilmemiş sayılır. Takip konusu senet miktarının tahrifatla değiştirildiği iddialarında, borçlu “Benim kimseye borcum yok” diyemez. Borçlu, senedi imzaladığını ancak miktarın artırıldığını iddia ettiği için, itiraz dilekçesinde tahrifat öncesi miktar ile sonrası miktar arasındaki farkı rakamsal olarak açıkça belirtmek zorundadır. Örneğin; 10.000 TL’lik senet 100.000 TL yapılmışsa, dilekçede “Asıl borcum 10.000 TL’dir, üzerindeki 90.000 TL’lik kısım tahrifatla sonradan eklenmiştir, 90.000 TL’lik kısma itiraz ediyorum” denilmesi şarttır. Kısmi itirazın miktar belirtilmeden muğlak yapılması, davanın esasa girilmeden reddedilmesine neden olur.

İcra Mahkemesinde Tahrifatın İspatı ve Bilirkişi İncelemesi Süreci

İcra Mahkemesi’ne davanızı açtınız. Peki, senedin üzerinde oynama yapıldığını nasıl ispat edeceksiniz? İcra mahkemeleri “dar yetkili” mahkemelerdir; yani şahit dinleyemezler veya yemin teklif edemezler.

Senedin tahrif edildiği (oynandığı) iddiası, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 266 uyarınca “çözümü özel veya teknik bir bilgiyi gerektiren” hallerdendir. Bu nedenle icra hakimi, senede bakarak kendi gözüyle karar veremez; mutlaka bilirkişi incelemesi yaptırmak zorundadır. Senet aslı (fotokopi üzerinden asla inceleme yapılamaz), Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesi’ne veya Kriminal Polis Laboratuvarı’na gönderilir.

Uzman grafologlar, senet üzerinde optik aletler ve mikroskoplar kullanarak;

• Rakamların yazımında kullanılan kalemlerin mürekkep yapısındaki farkları,
• Rakamlar arasındaki baskı (basınç) derecesi farklarını,
• Sonradan eklenen sıfırların veya yazıların, senedin orijinal katlanma izleriyle veya diğer yazılarla olan kesişme (kronolojik sıralama) noktalarını teknik olarak tespit eder ve mahkemeye bir rapor sunarlar.

Senette Tahrifat Tespit Edilirse Ne Olur? (Kısmi İptal ve Tazminat)

Bilirkişi raporu geldi ve senedin bedel hanesinde oynama yapıldığı (tahrifat) kesin olarak tespit edildi. Bu aşamada mahkemelerin ve vatandaşların sıkça düştüğü bir hukuki hata vardır: “Tahrifat var, o zaman icra takibi tamamen iptal edilsin.” Hayır, hukuk sistemi böyle çalışmaz.

Senet miktarının tahrifatla artırıldığı durumlarda HMK’nın 207. maddesi uyarınca inceleme yapılır ve tahrifat tespit edilirse; takibin tümden durdurulmasına veya iptaline karar verilemez. Mahkeme, senedin tahrifat yapılmadan önceki (orijinal) durumu üzerinden karar vermek zorundadır.

Örnekle açıklamak gerekirse: Senet miktarı 10.000 TL iken tahrifatla (oynamayla) 100.000 TL’ye dönüştürülmüş ve borçlu da aradaki 90.000 TL’lik farka itiraz etmişse; mahkeme yalnızca sonradan eklenen 90.000 TL ve fer’ileri (faizi, masrafı) yönünden borca itirazın kabulüne ve takibin bu kısım için kısmen durdurulmasına karar verir. Geriye kalan orijinal 10.000 TL için icra takibi kaldığı yerden devam eder.

Kötü Niyetli Alacaklıya %20 Tazminat Şoku

Senet üzerinde oynama yaparak haksız kazanç elde etmeye çalışan kötü niyetli alacaklı, sadece davanın iptal edilmesiyle kurtulamaz. İcra ve İflas Kanunu, dürüst borçluyu korumak adına çok sert bir yaptırım öngörmüştür.

Borçlunun tahrifat itirazının kabulü (takibin kısmen durdurulması) hâlinde, borçlunun talebi bulunmak şartıyla, mahkeme kötü niyetli veya ağır kusurlu alacaklıyı durdurulmasına karar verilen miktar (örneğimizdeki 90.000 TL) üzerinden %20’den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatı ödemeye mahkûm eder. Üstelik bu tahrifat, Türk Ceza Kanunu kapsamında “Resmi Belgede Sahtecilik” suçunu da oluşturduğundan, alacaklı ayrıca ağır ceza mahkemesinde yargılanacaktır.

Yargıtay Kararları Işığında Senette Tahrifat İddialarına Yaklaşım

Yargıtay’ın tahrifat iddialarındaki istikrarlı içtihatları, sürecin ne kadar teknik ilerlediğini gözler önüne sermektedir:

Tahrifat İddiasında Hangi Deliller Toplanır

Senette sonradan yapılan bir değişikliği ispatlamak, iddiayı dile getirmekten ibaret değildir. İnceleme teknik bir konudur ve mahkeme kararını bilirkişi raporuna dayandırır. Bu nedenle iddianızı hangi noktalar üzerinde yoğunlaştırdığınızı baştan belirlemeniz gerekir.

Uygulamada en sık karşılaşılan tahrifat türleri şunlardır: rakam hanesine sonradan sıfır eklenmesi, yazı ile yazılan tutarın değiştirilmesi, vade tarihinin ileri alınması, boş bırakılan alanların senet imzalandıktan sonra doldurulması ve alacaklı adının değiştirilmesi. Bilirkişi incelemesinde bunların her biri farklı bir yöntemle araştırılır; mürekkep farkı, yazı basıncı, kalem izi derinliği, silinti ve kazıntı izleri ile satır hizası incelenir. Senedin aslının dosyaya sunulmuş olması bu incelemenin yapılabilmesi için şarttır, fotokopi üzerinden sağlıklı sonuç alınamaz.

İcra tarafında iddianızı destekleyen belgeleri itiraz dilekçesine baştan eklemek işinizi kolaylaştırır. İcra ve İflas Kanunu’nun 169/a maddesi, icra mahkemesi hâkiminin itiraz dilekçesine eklenen belgelerden borcun bulunmadığı ya da ödendiği kanaatine varması halinde, esas hakkındaki kararına kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebileceğini söyler. Senedin imzalandığı tarihteki gerçek tutarı gösteren yazışmalar, banka dekontları ve varsa senedin fotokopisi bu aşamada belirleyici olabilir.

Ceza tarafında ise şikâyet, savcılığa yapılır ve suç Türk Ceza Kanunu’nun 207. maddesindeki özel belgede sahtecilik kapsamında değerlendirilir. İki dosya birbirini besler; ceza soruşturmasında alınan uzman raporu icra mahkemesindeki iddianızı güçlendirirken, icra dosyasındaki bilirkişi raporu da soruşturmaya delil olur. Bu nedenle iki başvuruyu birbirinden bağımsız değil, aynı delil setiyle ve eşzamanlı yürütmek gerekir.

Avukat Değerlendirmesi: Sahtecilik ve Tahrifat Süreçlerinde Profesyonel Destek

Senette rakamlarla oynanmış olması, hakkınızdaki icra takibini kendiliğinden ortadan kaldırmıyor. Sadece 5 gününüz var ve dilekçeyi doğru mercie, farkı rakamsal olarak belirterek (kısmi itiraz kuralı) sunmanız gerekiyor, aksi halde tahrif edilmiş meblağı faiziyle ödemek zorunda kalabilirsiniz.

Bu tür durumlarda İcra Mahkemesinden acilen ihtiyati tedbir kararı alınması, bilirkişi incelemesi yaptırılması ve eşzamanlı olarak Cumhuriyet Başsavcılığına evrakta sahtecilik suç duyurusunda bulunulması önemli.

Senet üzerinde sonradan yapılan değişiklik iki ayrı süreci birlikte başlatır. İcra tarafında, tahrifat iddiası borca itiraz kapsamında değerlendirilir ve kambiyo takibinde beş gün içinde icra mahkemesine bildirilmesi gerekir; mahkeme İcra ve İflas Kanunu’nun 169/a maddesi uyarınca ibraz edilen belgelerden borcun bulunmadığı kanaatine varırsa esas hakkındaki kararına kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.

Ceza tarafında ise resmî olmayan bir belgede yapılan tahrifat, Türk Ceza Kanunu’nun 207. maddesindeki özel belgede sahtecilik suçunu oluşturur ve savcılığa şikâyette bulunulabilir. İki süreç birbirini besler; ceza dosyasında alınacak bilirkişi raporu icra mahkemesindeki iddianızı güçlendirir. Senetteki imzanın size ait olmadığı iddiasını ayrı bir yazıda anlattık. İcra Hukuku alanındaki deneyimimizle, tahrifat iddianızı hem icra hem ceza yönünden birlikte kurgulamak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR