İş Kazası Sonrası SGK’nın Bağladığı Maaş, İşverenden Alınacak Tazminatı Düşürür mü?

İş kazası sonrası SGK size bir gelir bağladıysa, bunun işverenden alacağınız tazminatı azaltıp azaltmayacağı merak edilen bir konu. Manevi tazminat bu hesabın tamamen dışında tutuluyor.

TBK madde 55’in mahsup kuralını nasıl düzenlediğini, manevi tazminatın neden asla düşürülemeyeceğini ve Yargıtay’ın gerçek ücret kuralına nasıl baktığını anlatıyoruz.

İş Kazası Sonrası SGK’nın Sağladığı Ödemeler ve İşverenin Gözetme Borcu

İş Hukuku disiplinimizin temelini oluşturan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi, işverene “işçiyi gözetme borcu” yüklemiştir. Bu emredici maddeye göre; işveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak ve araç gereçleri noksansız bulundurmak zorundadır. İşverenin bu yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle işçinin vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya ölümü hâlinde, zararların tazmini doğrudan sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.

Bir iş kazası meydana geldiğinde, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) işçinin kusuruna veya işverenin ihmaline bakmaksızın (sosyal devlet ilkesi gereği) işçiye ve ailesine şu ödemeleri yapar:

İşverenler, SGK’nın yaptığı bu ödemelerin, kendilerinin ödeyeceği tazminatı tamamen sıfırladığını iddia ederler. Oysa hukuk sistemimizde bu durum, “mükerrer tahsilatın (çifte zenginleşmenin) önlenmesi” kuralına tabidir; işvereni aklama veya borçtan kurtarma aracı değildir.

SGK’nın Bağladığı Maaş İşverenden İstenecek Tazminatı Düşürür mü? (TBK Madde 55 Kuralı)

Bu sorunun hukuki ve matematiksel cevabı “Evet, ancak sadece belirli bir kısmını düşürür ve geriye yine devasa bir tazminat alacağı kalır” şeklindedir.

Türk Borçlar Kanunu’nun “Belirlenmesi” başlıklı 55. maddesi bu konudaki en temel anayasamızdır. İlgili maddeye göre; “Destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararlar, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez.”.

Yasa koyucu ve Yargıtay uygulamaları, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davalarında “İlk Peşin Sermaye Değeri (İPSD)” kavramını kullanmaktadır. Hesaplama mantığı şu şekilde işler:

1. Maddi Zararın (Aktüerya Hesabı) Belirlenmesi

Mahkeme, işçinin kaza tarihindeki yaşı, bakiye (kalan) ömrü, kaza tarihindeki “gerçek (giydirilmiş) maaşı” ve maluliyet oranını dikkate alarak bir Aktüerya Uzmanından hesaplama raporu alır. Bu hesaplamalarda Yargıtay standartlarına uygun olarak PMF 1931 veya TRH 2010 Yaşam Tablosu ile Prograsif Rant Formülü kullanılır. Örneğin, 30 yaşında bir işçinin %40 malul kalması sonucu ömür boyu (aktif ve pasif dönem) uğrayacağı kazanç (efor) kaybı 3.000.000 TL olarak tespit edilebilir.

2. SGK Gelirinin Peşin Sermaye Değerinin Tenzili (Düşülmesi)

Bilirkişi hesap raporunda belirlenen toplam zarar tutarından; ölüm hâlinde hak sahiplerine bağlanan iş kazası ölüm gelirinin İlk Peşin Sermaye Değerleri (İPSD), sürekli iş göremezlik hâlinde ise sigortalıya bağlanan sürekli iş göremezlik gelirinin İlk Peşin Sermaye Değeri ile geçici iş göremezlik ödeneğinin “rücu edilebilecek” kısmı tenzil edilir (düşülür).

• Amaç: İşçi hem devletten maaş alıp hem de işverenden aynı maaşın karşılığını toplu olarak alıp “çifte zenginleşme” yaşamasın diyedir.
• Kalan Bakiye: Diyelim ki SGK’nın bağladığı maaşın bugünkü peşin değeri 800.000 TL’dir. Toplam zarar olan 3.000.000 TL’den bu 800.000 TL düşülür. Geriye kalan 2.200.000 TL, işverenden “maddi tazminat” (bakiye zarar) olarak tahsil edilir. Yani SGK maaş bağlasa dahi, işveren hiçbir zaman sorumluluktan kurtulamaz! Kendi yaşınıza, maluliyetinize ve maaşınıza göre SGK mahsubu sonrasında cebinize girecek net bakiye zararı görmek için sitemizdeki İş Kazası Tazminatı Hesaplama modülümüzden güvenle şeffaf bir rapor alabilirsiniz.

Sadece “Rücu Edilebilir” Kısım Düşülür

Türk Borçlar Kanunu Madde 55’in en kritik cümlesi şudur: SGK’nın işverene rücu edemeyeceği (geri isteyemeyeceği) ödemeler işçinin tazminatından indirilemez. Eğer işverenin kusuru yoksa (örneğin kaza tamamen üçüncü bir kişinin çarpmasıyla olmuşsa) SGK bağladığı maaşı işverenden geri isteyemeyeceği için, işverene karşı açılacak olası bir davada (kusursuz sorumluluk halleri kapsamında) bu SGK gelirleri tazminattan düşülmez.

Manevi Tazminat Asla Düşürülemez

SGK’nın bağladığı “Sürekli İş Göremezlik Geliri” veya “Ölüm Aylığı” sadece ve sadece işçinin veya ailesinin “Maddi” (ekonomik) tazminatından düşülür. Manevi tazminattan hiçbir kesinti yapılamaz!

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesine göre hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenebilir. Manevi tazminat; kaza neticesinde oluşan derin acı, üzüntü ve psikolojik sarsıntının biraz da olsa azaltılmasını amaçlar.

İşveren size milyonlarca lira manevi tazminat ödemekle yükümlü kılınabilir. SGK’nın size bağladığı maaşın, çektiğiniz fiziksel acılarla, geçirdiğiniz ameliyatlarla ve ruhsal çöküntünüzle hiçbir ilgisi olmadığı için, mahkemenin hükmedeceği Manevi Tazminat tutarından “SGK maaşı bağladı” denilerek tek kuruş bile indirim yapılamaz.

İş Kazası Geçiren İşçinin Kıdem, İhbar ve Mesai Hakları

Bir iş kazası geçirdiğinizde, olayın faturası sadece maddi ve manevi tazminatla sınırlı kalmaz. Güvenli olmayan, iş kazasına davetiye çıkaran o zehirli işyerinde çalışmaya devam etmek zorunda değilsiniz.

Yargıtay’ın SGK Maaş Mahsubuna Bakış Açısı ve Gerçek Ücret Kuralı

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin ve Hukuk Genel Kurulu’nun iş kazalarında SGK gelirlerinin mahsubu konusundaki yaklaşımı çok nettir ve işçiyi korur.

Yargıtay’a göre; iş kazası tazminat davalarında maddi tazminatın hesaplanmasında, işçinin “gerçek ücretinin” (fiilen aldığı yüksek maaşın) belirlenmesi şarttır. Eğer işveren SGK’ya sizin maaşınızı asgari ücretten bildirmişse, SGK size bağlayacağı maaşı (Sürekli İş Göremezlik Geliri) o düşük “asgari ücret” üzerinden hesaplayacaktır. Bu nedenle SGK’nın bağladığı maaşın İlk Peşin Sermaye Değeri (İPSD) doğal olarak düşük çıkacaktır.

Ancak İş Mahkemesinde açacağınız tazminat davasında hesaplama, sizin elden aldığınız tutarları da içeren (örneğin aylık net 40.000 TL olan) “gerçek maaşınız” üzerinden TRH 2010 yaşam tablosuna göre devasa boyutlarda hesaplanır. Bu devasa tazminat tutarından, SGK’nın asgari ücret üzerinden hesaplayıp düştüğü o “küçük” İPSD tutarı çıkarıldığında, işverenin ödemek zorunda olduğu bakiye “Maddi Tazminat” rakamı mahkemece hüküm altına alınır. Yani işverenin SGK’ya primleri düşük ödemesi, tazminat davasında kendi ayağına sıktığı hukuki bir kurşuna dönüşür.

İş kazası nedeniyle açılacak maddi ve manevi tazminat davalarında zamanaşımı süresi, Yargıtay içtihadına göre on yıldır; bu süre kazanın meydana geldiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

SGK’nın bağladığı gelirin İlk Peşin Sermaye Değeri hesaplanırken kullanılan yaşam tablosuna göre bilirkişi incelemesi genellikle bir ay ila iki ay içinde tamamlanır. Fazla mesai alacaklarında zamanaşımı süresi ise beş yıldır.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

SGK’nın bağladığı sürekli iş göremezlik geliri veya ölüm geliri, işverenin ihmalini temize çıkarmıyor. SGK’nın ödediği bu gelirin peşin sermaye değeri mahkemedeki tazminattan yalnızca mükerrer ödemeyi önlemek için düşülüyor, manevi tazminatı hiç etkilemiyor.

İşverenin nasıl olsa SGK size maaş bağlayacak, bizden hakkınız kalmadı diyerek sunduğu ibra belgesini imzalamak, hakkınız olan tazminatı kaybetmenize yol açar.

Kurumun bağladığı gelir, işverenden istenecek tazminattan düşülür; ancak bu düşüm tazminatın tamamını değil, yalnızca Kurumun karşıladığı kısmı kapsar. Aradaki fark ile manevi tazminat, işverenden ayrıca talep edilebilir ve uygulamada bu farkın hesaplanmaması ciddi hak kaybına yol açar. İş Hukuku alanındaki deneyimimizle, Kurumdan gelir bağlandığı halde işverene karşı ne talep edebileceğinizi hesaplatmak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR