Yargıtay Kararı: Hava Yolu Taşımacılığında Varış Yeri Hatası ve Taşıyıcı Sorumluluğu
Giriş ve Olayın Özeti
Uluslararası hava yolu taşımacılığı, küresel ticaretin vazgeçilmez bir parçası olmakla birlikte, beraberinde getirdiği hukuki ihtilaflarla da dikkat çekmektedir. Konşimento talimatlarındaki hatalar veya taşıyıcıların bu talimatlara aykırı hareket etmesi, önemli maddi zararlara yol açabilmektedir. Bu yazımızda, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi”nin yakın tarihli bir kararını inceleyerek, hava yolu taşımacılığında varış yeri hatasından kaynaklanan eşya ziyaı ve taşıyıcının sorumluluğu konusuna ışık tutacağız. Olayda, davacı şirket Türkiye”den Karaçi/Pakistan”a gönderilmek üzere davalı taşıyıcıya konşimento talimatı vermiş, ancak taşıyıcı bu talimata aykırı olarak varış yerini Dhaka/Bangladeş olarak düzenlemiştir. Bu hata sonucunda ürünler yanlış adrese sevk edilmiş ve zayi olmuştur. Davacı, uğradığı zararın tazmini amacıyla dava açmıştır.
Hukuki Değerlendirme ve Karar
İlk Derece Mahkemesi (Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi), taraflar arasındaki anlaşma gereği malın Pakistan/Karaçi yerine Bangladeş/Dhaka”ya taşınması nedeniyle taşıyıcının sorumlu olduğuna karar vermiştir. Hava yük senedinde (airwaybill) varış havalimanının Dhaka olarak gösterilmesinden davalının sorumlu tutulacağını belirten Mahkeme, Montreal Konvansiyonu”nun 18. maddesine göre yanlış yere gönderilen emtiadan taşıyanın kusurlu olduğunu ve yerine ulaşmayan malın tam zayi kabul edileceğini vurgulamıştır. Tam zayi durumunda ise davanın iki yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğunu belirterek, davacının kısmi talebini kabulle 22.040 SDR tutarının davalıdan tahsiline karar vermiştir.
Davalı vekilinin istinaf başvurusu üzerine konuyu inceleyen Bölge Adliye Mahkemesi (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi), uyuşmazlığa Montreal Sözleşmesi hükümlerinin uygulanması gerektiğine hükmetmiştir. Mahkeme, Sözleşme”nin 31. maddesinde düzenlenen ihbar yükümlülüğünün eşyanın hasara uğraması haline özgü olduğunu, ziyaı (kaybı) durumunda ise sorumluluğun doğumu için ihbar şartı aranmayacağını açıkça belirtmiştir. Taşıyıcının konşimento talimatına aykırı davranarak malı yanlış yere sevk etmesinden sorumlu olduğuna karar veren Bölge Adliye Mahkemesi, Montreal Konvansiyonu”nun 22/3 ve 24/1. maddeleri gereğince taşıyıcının sorumluluğunu, taşınan malın brüt ağırlığının kilogramı başına 19 SDR ile sınırlamıştır. Bu doğrultuda, yerel mahkeme kararını kaldırarak, 13.680 SDR (hüküm tarihindeki karşılığı 78.799,54 TL) tazminatın davalıdan tahsiline karar vermiştir.
Davalı vekilinin temyiz başvurusu üzerine dosya Yargıtay 11. Hukuk Dairesi”ne gelmiştir. Yargıtay, İlk Derece ve Bölge Adliye Mahkemelerince yapılan incelemeler sonucunda verilen nihai kararda, dosya kapsamına göre saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kurallarına aykırı bir yön bulunmadığına hükmederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının **ONANMASINA** karar vermiştir. Bu kararla, Montreal Sözleşmesi kapsamındaki taşıyıcı sorumluluğu ve ihbar yükümlülüğü konusundaki yerleşik içtihat bir kez daha teyit edilmiştir.
Yorum
Yargıtay”ın bu kararı, uluslararası hava yolu taşımacılığında taşıyıcıların sorumluluğu ve Montreal Sözleşmesi”nin doğru yorumlanması açısından emsal teşkil etmektedir. Kararın en önemli yönlerinden biri, Sözleşme”nin 31. maddesinde düzenlenen ihbar yükümlülüğünün yalnızca eşyanın hasara uğraması halinde geçerli olduğunu, eşyanın tam zıyaı (kaybı) durumunda ise bu tür bir ihbarın şart olmadığını netleştirmesidir. Bu ayrım, hak düşürücü sürelerin doğru uygulanması açısından büyük önem taşımaktadır.
Taşıyıcının, kendisine verilen talimatlara uygun hareket etme ve konşimento gibi önemli belgeleri doğru düzenleme yükümlülüğü, bu kararda bir kez daha vurgulanmıştır. Her ne kadar konşimentoda alıcı adresi doğru belirtilmiş olsa da, varış havalimanı bilgisindeki hata taşıyıcının sorumluluğunu doğurmuştur. Ayrıca, Montreal Konvansiyonu”nun taşıyıcı sorumluluğunu belirli SDR limitleriyle sınırlayan hükümleri, uluslararası taşıma hukukunun temel prensiplerinden biridir ve hem taşıyıcı hem de gönderici açısından risk yönetiminde kritik bir rol oynamaktadır. Bu tür karmaşık uluslararası ticari uyuşmazlıklarda, Montreal Konvansiyonu”nun detaylı hükümleri ve güncel içtihatlar doğrultusunda hareket etmek, hak kayıplarının önüne geçmek adına büyük önem taşımaktadır.
Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Karar Künyesi
T.C. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Esas No: 2019/3125
Karar No: 2020/2079
Karar Tarihi: 26/02/2020
SIKÇA SORULAN SORULAR
-
Hava yolu şirketi malımı talimatıma aykırı olarak yanlış ülkeye gönderirse hukuki sorumluluğu ne olur?
Uluslararası hava taşımacılığında taşıyıcı, kendisine verilen konşimento (hava yük senedi) talimatlarına birebir uymak zorundadır. Malın yanlış havalimanına sevk edilmesi ve bu yüzden alıcısına ulaşamaması durumunda taşıyıcı hukuken kusurlu sayılır. Montreal Sözleşmesi’nin 18. maddesi uyarınca, yerine ulaşmayan ve nerede olduğu bulunamayan bu mallar ‘tam zayi’ (tamamen kayıp) kabul edilir ve taşıyıcı tazminat ödemekle yükümlü tutulur.
-
Kargonun uçakta tamamen kaybolması veya yanlış yere gitmesi durumunda süre sınırı (hak düşürücü süre) nedir?
Montreal Sözleşmesi kapsamında, uluslararası hava taşımacılığından doğan tüm tazminat davalarının, uçağın varış yerine ulaştığı veya ulaşması gerektiği tarihten itibaren en geç 2 yıl içinde açılması gerekir. Bu süre ‘hak düşürücü süre’ olup, geçirilmesi halinde dava hakkı tamamen ortadan kalkar.
-
Malın kaybolduğunu hava yolu şirketine resmi olarak ihbar etmezsek dava açma hakkımız yanar mı?
Hayır, yanmaz. Yargıtay’ın ve Bölge Adliye Mahkemesi’nin bu emsal kararda çizdiği en net çizgi budur. Montreal Sözleşmesi’nin 31. maddesindeki belirli sürelerde ihbar etme zorunluluğu sadece malın ‘hasara uğraması’ veya ‘geç teslim edilmesi’ durumları için geçerlidir. Mal tamamen kaybolduysa (ziya durumunda), dava açmak için önceden bir ihbar şartı aranmaz; doğrudan yasal süre içinde dava yoluna gidilebilir.
-
Mal tamamen zayi olduğunda hava yolu şirketinden malın piyasa değerinin tamamını isteyebilir miyiz?
Hayır, isteyemezsiniz. Montreal Sözleşmesi’nin 22. ve 24. maddeleri uyarınca hava yolu kargo taşımacılığında taşıyıcının sorumluluğu mutlak olarak sınırlandırılmıştır. Gönderici teslim sırasında özel bir değer beyan edip ek ücret ödemediyse, ödenecek en yüksek tazminat miktarı malın brüt ağırlığının kilogramı başına Sözleşme’de belirlenen SDR (Özel Çekme Hakkı) limiti ile sınırlıdır.
-
Hava yolu tazminat davalarında hükmedilen SDR para birimi Türk Lirasına nasıl çevrilir?
SDR uluslararası bir hesap birimi olup, mahkemece hükmedilen tazminat miktarı (örneğin 13.680 SDR), yerel mahkemenin veya bölge adliye mahkemesinin ‘karar ve hüküm tarihindeki’ Merkez Bankası resmi SDR kuru esas alınarak Türk Lirasına (TL) çevrilir ve o tutar üzerinden tahsilat yapılır.
