Hava Kargo Hasarı ve Montreal Konvansiyonu: Sorumlulukta Önemli Karar

Giriş ve Olayın Özeti

Türkiye’nin önde gelen hukuk bürolarından Türkyılmaz Hukuk Bürosu olarak, müvekkillerimizi uluslararası ticaret hukukundaki güncel gelişmeler hakkında bilgilendirmeyi misyon edindik. Bu yazımızda, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) 14. Hukuk Dairesi’nin 2021/2064 E., 2025/83 K. sayılı güncel ve emsal nitelikteki kararını ele alacağız. Söz konusu karar, uluslararası hava yolu ile yapılan kargo taşımalarında meydana gelen hasarlardan kaynaklanan tazminat davalarında taşıyıcı ve gönderenin sorumluluklarını Montreal Konvansiyonu hükümleri çerçevesinde detaylıca değerlendirmektedir.

Davanın temelinde, davacı şirketin soğuk şoklama yöntemiyle hazırladığı kiraz emtiasının Şanghay’a direkt uçuşla taşınması için davalı taşıyıcı şirketle anlaşması yatmaktadır. Davacı, taşımanın Bişkek aktarmalı yapılması ve varış saatinde yaşanan bir buçuk saatlik gecikme nedeniyle ürünlerin zayi olduğunu iddia ederek, uğradığı maddi zararın (12.000 USD ve 4.000 TL) tazminini talep etmiştir. Davalı şirket ise, taşımanın aktarmalı olmadığını, yükün başka bir uçağa aktarılmadığını, yalnızca bir duraklama yaşandığını ve taşıma süresi taahhüdünde bulunulmadığını savunmuştur.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

İlk derece mahkemesi olan İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, taşımanın aktarmalı olmayıp direkt uçuş şartlarını ihlal etmediği, zira yükün araçtan indirilmeden sadece bir duraklama yerinde durmasının direkt taşıma şartını etkilemediği ve hava yük senetlerinde belli bir teslim tarihi taahhüdü bulunmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar vermiştir. Davacı vekili bu kararı, uçuş kayıtlarının getirtilmemesi, bilirkişi raporunun eksik ve hatalı olması, emtianın doğru sıcaklıkta taşınıp taşınmadığının araştırılmaması ve direkt uçuş taahhüdünün ihlali gibi nedenlerle istinaf etmiştir.

İstanbul BAM 14. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığın çözümünde Türkiye’nin de taraf olduğu Montreal Konvansiyonu hükümlerinin uygulanması gerektiğini belirtmiştir. Konvansiyon’un 18. maddesi uyarınca taşıyıcının hava yolu taşıması sırasında meydana gelen hasarlardan sorumlu olacağı, ancak belirli durumlarda bu sorumluluğun ortadan kalkabileceği vurgulanmıştır. Konvansiyon’un 22/3. maddesi ise kargo taşımacılığında taşıyıcının sorumluluğunu kural olarak sınırlamaktadır. Tam zıya hâlinde hasar ihbarına gerek bulunmadığı da belirtilmiştir.

BAM, uyuşmazlığın ana noktasının, hasarın taşıma sırasında ve taşıyıcıdan kaynaklı bir nedenle meydana gelip gelmediği hususu olduğunu tespit etmiştir. Mahkeme, taraflar arasındaki taşıma sözleşmesinde emtianın hangi süreler içerisinde taşınacağı veya niteliği gereği özel bir ısıda taşınması gereken emtianın taşıma şartlarına ilişkin davacı tarafından özel bir şart kararlaştırılmadığına dikkat çekmiştir. Her ne kadar hava yük senetlerinde emtianın +2 ila +8 derece arasında taşınması konusunda anlaşma belirtilmişse de, alınan bilirkişi raporunda kiraz ürününün aslında 0 ila +/-2 derece arasında taşınması gerektiği ve bu şarta uyulmamasının ürünün bozulmasının başlıca sebebi olduğu ortaya konmuştur.

BAM, hava yük senedindeki +2 ila +8 derece arasındaki ısı bilgisinin davacıya verildiği ve bu nedenle gönderenin emtianın taşınma ısısı hakkında talimat sahibi veya en azından bilgi sahibi olduğu kabul edilerek, ürünün gönderenin talimatı veya bilgisi dahilindeki yanlış ısı değeri nedeniyle hasara uğradığı sonucuna varmıştır. Bu durumda, yük senedindeki ısının başlı başına hasara neden olması karşısında, taşıma kayıtlarının detaylı incelenmesine gerek duyulmamıştır. Uçağın Bişkek’te bir buçuk saat beklemesinin de, taşıma süresi taahhüdü bulunmadığından hasara etkisi olmadığına karar verilmiştir.

Sonuç olarak, İstanbul BAM 14. Hukuk Dairesi, ilk derece mahkemesinin kararında usul ve yasaya aykırılık bulunmadığına hükmederek, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olarak karar vermiştir.

Yorum

Bu karar, uluslararası hava yolu taşımacılığında özellikle bozulabilir (perishable) kargoların taşınmasında gönderenin sorumluluklarının altını çizmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Görüldüğü üzere, hava yük senedinde belirtilen sıcaklık değeri her ne kadar taşıyıcı tarafından düzenlenmiş olsa da, gönderenin bu bilgiye sahip olduğu ve bu doğrultuda bir itirazda bulunmadığı veya farklı bir talimat vermediği durumlarda, ürünün tabiatına uygun olmayan sıcaklık talimatından kaynaklanan hasarların sorumluluğu gönderene yüklenebilmektedir.

Müvekkillerimize her zaman vurguladığımız gibi, uluslararası ticari sözleşmelerde ve taşıma evraklarında ürünün niteliğine uygun, net ve eksiksiz talimatların verilmesi hayati öneme sahiptir. Özellikle soğuk zincir gerektiren ürünlerde, doğru sıcaklık aralığının hava yük senedine doğru bir şekilde işlenmesi, taşıyıcıya özel ilgi beyanında bulunulması ve gerektiğinde ek ödemelerin yapılması, olası uyuşmazlıklarda tarafların haklarını koruması açısından kritik rol oynamaktadır. Ticari hayatta basiretli bir tacir gibi hareket ederek, taşıma sözleşmesinin tüm detaylarının titizlikle incelenmesi ve olası risklerin minimize edilmesi gereklidir.

Bu tür kompleks uyuşmazlıklarda, hukuki danışmanlık almak, hem hak kayıplarının önüne geçmek hem de yargılama süreçlerini doğru yönetmek adına vazgeçilmezdir.

Karar Künyesi

• Mahkeme: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi
• Esas No: 2021/2064
• Karar No: 2025/83
• Karar Tarihi: 28.01.2025
• İlk Derece Mahkemesi: İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi
• Dava Konusu: Taşıma Sözleşmesinden Kaynaklanan Tazminat

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR