Adli Sicil (Sabıka) ve Arşiv Kaydı Nasıl Silinir?

Geçmişte aldığınız bir mahkumiyet, yıllar sonra bir iş başvurusunda, bir ihalede ya da sadece merak edip e Devlet’ten sorguladığınızda karşınıza çıkabiliyor ve “bu kayıt hiç silinmeyecek mi” sorusunu akla getiriyor. İyi haber şu ki Türk hukukunda sabıka kaydı, belirli şartlar gerçekleştiğinde önce arşive alınır, sonra da tamamen silinebilir.

Bu yazıda adli sicil kaydı ile arşiv kaydı arasındaki farkı, kaydın hangi aşamalardan geçtiğini, ne zaman ve nasıl sildirebileceğinizi güncel mevzuat üzerinden anlatıyoruz.

Adli sicil kaydı ile arşiv kaydı aynı şey değildir

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun tam metnine buradan ulaşabilirsiniz, kanunun 9. maddesine göre, hükümlünün cezasının infazının tamamlanması, ceza zamanaşımının dolması, genel af çıkması veya şartla salıverilme halinde denetim süresinin sorunsuz geçmesi durumunda adli sicildeki asıl kayıt silinir ve bilgiler arşiv kaydına aktarılır. Yani ilk aşamada kayıt tamamen yok olmaz, görünürlüğü daralan bir arşiv kaydına dönüşür.

Bu ayrım pratikte çok önemlidir çünkü arşiv kaydı, normal bir işe başvururken alınan adli sicil belgesinde görünmez. Arşiv kaydı yalnızca kanunda özel olarak sayılan bazı hallerde, örneğin belirli kamu görevlerine atanma veya bazı özel kanunlarda aranan güvenlik soruşturmalarında sorgulanabilir. Dolayısıyla kaydınız arşive alındıktan sonra günlük hayatınızda çoğu zaman herhangi bir sorunla karşılaşmazsınız, asıl hedef bu arşiv kaydının da tamamen silinmesidir.

Arşiv kaydı ne zaman tamamen silinir

Adli Sicil Kanunu m.12, arşiv kaydının tamamen silinebileceği halleri sayar. İlk olarak, mahkumiyete konu suç sonradan kanunla af kapsamına alınmışsa arşiv kaydı doğrudan silinir. İkinci olarak, ilgilinin ölümü halinde kayıt silinir.

Uygulamada en sık başvurulan yol ise şudur: kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren, mahkumiyete konu suç için kanunda daha uzun bir ceza zamanaşımı süresi öngörülmüyorsa beş yıllık bir sürenin geçmiş olması ve bu süre içinde kişinin yeni bir suç işlememiş olması halinde, ilgilinin kendi talebiyle arşiv kaydının silinmesi mümkündür. Bu talep, hükmü veren mahkemenin bulunduğu yerdeki Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde oluşturulan komisyon tarafından değerlendirilir ve komisyon şartların gerçekleştiğine kanaat getirirse kaydın silinmesine karar verir.

HAGB aldıysanız zaten farklı bir tablo söz konusudur

Mahkemenin hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, yani HAGB’ye karar verdiği dosyalarda, karar zaten adli sicile bir mahkumiyet olarak işlenmez, ayrı ve kapalı bir sistemde tutulur. Beş yıllık denetim süresi boyunca yeni bir kasıtlı suç işlenmezse dava düşer ve bu kayıt kendiliğinden ortadan kalkar, ayrıca bir silme başvurusu yapmanıza gerek kalmaz.

Bu konuyu HAGB kararının sabıka kaydına işleyip işlemediğini ayrıntılı anlattığımız yazımızda daha kapsamlı ele aldık, bu yüzden HAGB kararı alan birçok kişi aslında “sabıkam var” diye endişelenmemesi gerekirken gereksiz yere kaygılanabiliyor.

Adli sicil kaydı ile arşiv kaydı arasındaki sürecin özeti

Bu iki aşamalı yapıyı zihninizde netleştirmek için şöyle düşünebilirsiniz. İlk aşamada mahkumiyet, cezanın infazı tamamlanana kadar adli sicilde tam görünür bir kayıt olarak durur. İkinci aşamada, infaz veya zamanaşımı gibi bir koşul gerçekleştiğinde kayıt arşive taşınır ve günlük hayatta neredeyse görünmez hale gelir.

Üçüncü ve son aşamada ise, üzerinden yeterli süre geçmesi ve yeni bir suç işlenmemesi halinde arşiv kaydı da talep üzerine tamamen silinir. Her aşamanın kendi süresi ve kendi başvuru mekanizması vardır, bu yüzden “sabıka kaydım ne zaman silinir” sorusunun tek bir cevabı yoktur, cevap kaydınızın hangi aşamada olduğuna göre değişir.

Arşiv kaydının silinmesi için gereken beş yıllık süre, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Silme başvurusunun komisyonca değerlendirilmesi genellikle bir ay ila iki ay sürer.

Komisyon kararına itiraz süresi, tebliğden itibaren iki hafta olarak uygulanır.

Arşiv kaydı hangi durumlarda hâlâ sorun yaratabilir

Arşiv kaydı günlük hayatta çoğunlukla görünmese de bazı özel süreçlerde karşınıza çıkabilir. Güvenlik soruşturması gerektiren kamu görevlerine başvuru, silah ruhsatı veya özel güvenlik görevlisi kimliği alma başvuruları, bazı yabancı ülkelere vize başvuruları ve yurt dışı vatandaşlık ya da oturum izni süreçleri bu istisnai hallerin başında gelir.

Bu tür başvurularda ilgili kurum, adli sicil arşiv kaydını sorgulamaya yetkili kılınmışsa kayıt görünür hale gelir, bu yüzden bu tür bir sürece girecekseniz kaydınızın silinme şartlarını önceden değerlendirmek zaman kazandırır.

Ayrıca bazı meslek gruplarına ilişkin özel kanunlar, belirli suçlardan mahkumiyeti veya arşiv kaydını mesleğe kabul veya ruhsat yenileme açısından ayrıca değerlendirebilir, örneğin avukatlık, noterlik veya bazı sağlık meslekleri buna örnek gösterilebilir. Bu gibi durumlarda arşiv kaydının silinmesi için başvuru yapmak, sadece kaygıyı gidermek değil, somut bir mesleki engeli de ortadan kaldırmak anlamına gelebilir.

Silme başvurusu nasıl yapılır

Öncelikle kendi kaydınızın güncel durumunu e Devlet üzerinden “Adli Sicil Kaydı Sorgulama” hizmetiyle veya doğrudan Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü üzerinden görebilirsiniz. Adli sicil kaydı sorgulama işlemine buradan ulaşabilirsiniz. Kayıt hâlâ arşivde görünüyor ve yukarıda sayılan süre şartları gerçekleşmişse, hükmü veren mahkemenin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı bir dilekçeyle başvurulur. Dilekçede kararın esas ve karar numarası, hükmü veren mahkeme ve kaydın arşive alınma tarihi belirtilmeli, mümkünse ilamın bir örneği eklenmelidir.

Başvuru dilekçesine eklenmesi gereken belgeler

Başvurunun ilk seferde sonuçlanabilmesi için dilekçeyle birlikte bazı belgelerin de sunulması önerilir.

• Mahkumiyet ilamının bir örneği, esas ve karar numarasını içeren.
• Cezanın infaz edildiğine dair infaz kurumundan veya ilgili icra dairesinden alınacak yazı.
• Güncel adli sicil kaydı çıktısı, kaydın hangi aşamada olduğunu göstermesi açısından.
• Nüfus cüzdanı veya kimlik fotokopisi ve varsa vekaletname, avukat aracılığıyla başvuruluyorsa.

Başvuru reddedilirse ne olur

Komisyon, süre şartının henüz dolmadığı veya belirtilen sürede yeni bir suç işlendiği gerekçesiyle talebi reddedebilir. Bu durumda ret kararına karşı itiraz yoluna gidilebilir ve itiraz, genel hükümler çerçevesinde görevli sulh ceza hakimliği tarafından incelenir. Başvurunun ilk seferde reddedilmiş olması, şartlar daha sonra oluştuğunda yeniden başvuru yapmanıza engel değildir.

Aynı şekilde, itiraz sürecinde talebe eklenen yeni belgelerin ilk başvurudan sonra ortaya çıkan güncel bir gelişmeyi (örneğin süre şartının aradan geçen zamanla dolmuş olması) yansıtması, itirazın kabul edilme ihtimalini artırır. Sadece aynı gerekçeleri farklı kelimelerle tekrar etmek, komisyonun ilk kararını değiştirmesi için yeterli olmaz.

Ret kararlarının en sık nedeni, süre hesabının yanlış yapılmasıdır, örneğin kaydın hangi tarihte arşive alındığı ile mahkumiyetin kesinleştiği tarih birbirine karıştırılıyor. Bu iki tarih genellikle farklıdır ve süre hesabı arşive alınma tarihinden başlar, bu yüzden başvurudan önce doğru tarihin UYAP kaydından veya mahkeme dosyasından teyit edilmesi gerekir.

Çocukken işlenen suçlarda durum farklı mı

On sekiz yaşından küçükken işlenen suçlara ilişkin kayıtlar için kanun ayrı bir hassasiyet gösterir. Çocuklar hakkında verilen kararlar da adli sicile işlenir, ancak bu kayıtların gizliliği ve erişimi yetişkinlere göre daha sıkı sınırlara tabidir ve arşiv kaydına dönüşme ile tamamen silinme süreçleri benzer mantıkla, kişinin sonraki hayatını olumsuz etkilememesi amacıyla işletilir.

Çocukken işlenmiş bir suç nedeniyle halen bir kayıt endişesi taşıyorsanız, bu konudaki başvuru sürecinin genel yetişkin sürecinden farklı hassasiyetler taşıyabileceğini göz önünde bulundurup ayrıca değerlendirme yaptırmanız faydalı olur.

Birden fazla mahkumiyet varsa süreç nasıl işler

Kişinin birden fazla mahkumiyeti bulunuyorsa, her kayıt kendi arşive alınma tarihi ve kendi zamanaşımı süresine göre ayrı ayrı değerlendirilir. Yani bir kayıt silinme şartlarını taşırken diğer bir kayıt henüz süre şartını doldurmamış olabilir, bu durumda kısmi silme mümkündür ve sadece şartları oluşan kayıt için başvuru yapılabilir. Bu ayrımı doğru yapmak, gereksiz yere reddedilecek bir başvuruyla zaman kaybetmemek açısından önemlidir.

Adli sicil belgesi bir işveren tarafından istenebilir mi

İş başvurusu sürecinde işverenlerin sizden adli sicil belgesi talep etmesi mümkündür, ancak bu belge sadece arşive alınmamış, yani hâlâ aktif olan mahkumiyetleri gösterir, arşiv kaydını göstermez. Belgeyi e Devlet üzerinden yalnızca kendiniz talep edip işverene sunabilirsiniz, işverenin sizin adınıza doğrudan sorgu yapma yetkisi yoktur. Bir işveren sizden “arşiv dahil” bir belge talep ediyorsa, bu talebin kanuni bir dayanağı olup olmadığını sorgulamanız yerinde olur, çünkü arşiv kaydına erişim yalnızca kanunda özel olarak yetkilendirilmiş kurumlara tanınmıştır.

Sabıka kaydınızın veya bir yakınınızın sabıka kaydının hangi aşamada olduğunu netleştirmek, süre hesaplarını doğru yapmak ve silme başvurusunu doğru mercie yönlendirmek büyük ölçüde teknik bir konudur ve hatalı bir başvuru zaman kaybına yol açabilir. Adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi konusunda destek almak isterseniz, Ceza Hukuku alanındaki deneyimimizle durumunuzu değerlendirmemiz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

İLGİLİ YAZILAR