Yargıtay’dan Gabin Davasında Tapu İptali Kararı İncelemesi

Giriş ve Olayın Özeti

Hukuk pratiğinde sıkça karşılaşılan ve taraflar arasında önemli mağduriyetlere yol açabilen “gabin” (aşırı yararlanma) hukuki nedenine dayalı tapu iptali ve tescil davaları, Yargıtay’ın içtihatlarıyla şekillenmektedir. Bu bağlamda, Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 2016/4269 E., 2016/5762 K. sayılı kararı, gabin iddialarının değerlendirilmesinde dikkat edilmesi gereken kritik unsurları ortaya koymaktadır.

Söz konusu davada davacı, yaşlılığı ve rahatsızlıklarının etkisiyle, ayrıca davalı ile aralarında çıkan tartışma sonucunda, gerçek değeri 25.000,00 TL olan taşınmazını 2.000,00 TL gibi düşük bir bedelle sattığını ileri sürerek tapu iptali ve adına tescilini talep etmiştir. Davacı, satış işleminin korkutma, yanılma ve aşırı yararlanma (gabin) nedenleriyle sakat olduğunu iddia etmiştir. Davalı ise taşınmazı 8.000,00 TL’ye satın aldığını belirterek davanın reddini savunmuştur. Yerel mahkeme, gabin koşullarının oluştuğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar vermiştir.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, kararında gabin (aşırı yararlanma) hukuksal nedeninin temel prensiplerini detaylı bir şekilde açıklamıştır. Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 28. maddesinde (eski Borçlar Kanunu’nun 21. maddesi) düzenlenen gabin, bir sözleşmede edimler arasında açık bir oransızlık bulunması (objektif unsur) ve bu oransızlığın, zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılmak suretiyle (sübjektif unsur) gerçekleştirilmesi halinde söz konusu olmaktadır. Yargıtay, gabin iddiasının öncelikle edimler arasındaki aşırı oransızlığın (objektif unsur) ispatlanmasını gerektirdiğini, ardından zarar görenin kişiliği, yaşı, sağlık durumu, ekonomik gücü ve psikolojik yapısı gibi maddi ve manevi yönlerin (sübjektif unsur) derinlemesine araştırılması gerektiğini vurgulamıştır.

Somut olayda, dava konusu taşınmazın gerçek değeri ile satış değeri arasında aşırı bir fark olduğu Yargıtay tarafından da kabul edilmiştir. Ancak Daire, aşırı yararlanmanın kabul edilebilmesi için objektif unsurların yanı sıra sübjektif unsurların da gerçekleşmesinin zorunlu olduğuna dikkat çekmiştir. Dosya incelemesinde, davacı ile davalı arasında sınır uyuşmazlığı bulunduğu, taşınmazın alım satımı konusunda başlangıçta 5.000,00 TL bedel üzerinden anlaşıldığı ancak davacının itirazı üzerine satış bedelinin 8.000,00 TL olarak kararlaştırıldığı ve satışın bu bedel üzerinden gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.

Yargıtay, bu tespitler ışığında, davacının olayda herhangi bir düşüncesizliğinin bulunmadığını ve temlik işleminin iradi olduğunu belirtmiştir. Dolayısıyla, davacının sözleşme yapma iradesinin dış etkenlerle sakatlanmadığı sonucuna varılmış; bu durum, gabin hukuksal nedeninin sübjektif unsurlarının oluşmadığı anlamına gelmektedir. Bu gerekçelerle, yerel mahkemenin davanın kabulüne ilişkin kararının hatalı olduğuna hükmedilerek bozulmasına karar verilmiştir.

Yorum

Yargıtay’ın bu kararı, gabin hukuksal nedenine dayalı tapu iptali ve tescil davalarında yalnızca edimler arasındaki oransızlığın (objektif unsur) yeterli olmadığını, aynı zamanda zarar gören tarafın zor durumda kalma, düşüncesizlik veya deneyimsizlik gibi sübjektif unsurlarının da somut delillerle ispatlanması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Karar, bir hukuki işlemin, değerler arasındaki açık farka rağmen, tarafların iradi ve bilinçli bir süreç sonucunda gerçekleşmesi durumunda gabin olarak nitelendirilemeyeceğine işaret etmektedir. Davacının pazarlık yaparak satış bedelini artırması, iradi bir eylem olarak değerlendirilmiş ve düşüncesizlik unsurunun bulunmadığına kanaat getirilmiştir. Bu durum, gabin iddialarında yargılamanın derinlemesine ve çok yönlü yapılması gerektiğinin altını çizmektedir.

Gabin davaları, tarafların ekonomik ve psikolojik durumları, sözleşmenin kuruluş koşulları ve bedel belirleme süreçleri gibi birçok faktörün titizlikle incelenmesini gerektiren karmaşık hukuki süreçlerdir. Bu tür davalarda, sübjektif unsurların varlığının ispatı, davanın seyrini doğrudan etkileyen kritik bir adımdır.

Karar Künyesi

• Mahkemesi: ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ
• Dava Türü: TAPU İPTALİ – TESCİL
• Yargıtay Dairesi: 1. Hukuk Dairesi
• Esas No: 2016/4269 E.
• Karar No: 2016/5762 K.
• Karar Tarihi: 09.05.2016

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.