İcra İtirazın İptali Davası Nedir, Ne Kadar Sürer?

Alacağınızı tahsil etmek umuduyla başlattığınız icra takibine, borçlu tarafından sadece “borcum yoktur” şeklinde bir dilekçe verilerek itiraz edilmesi ve sürecin aniden durması, bir alacaklı olarak yaşayabileceğiniz en sinir bozucu durumlardan biridir. Hukuk sistemimizde ilamsız icra takibi başlatmak ne kadar kolaysa, borçlunun bu takibi tek bir itirazla durdurması da o kadar kolaydır. Ancak borçlunun bu itirazı, alacağınızın yok olduğu veya hukuki sürecin tıkandığı anlamına gelmez. Tam aksine, haksız yere itiraz ederek süreci uzatmaya çalışan kötü niyetli borçlulara karşı kanun koyucu, alacaklılara çok güçlü ve caydırıcı bir hukuki silah sunmuştur: İtirazın İptali Davası.

Türkyılmaz Hukuk olarak, icra süreçlerinde zamanın alacaklı aleyhine nasıl işlediğini ve tahsilatın gecikmesinin yarattığı ticari mağduriyetleri çok iyi biliyoruz. İtirazın iptali davası, sadece duran icra takibini yeniden canlandırmakla kalmaz; aynı zamanda borçluyu, itiraz ettiği tutarın en az %20’si oranında ekstra bir tazminat ödemeye mahkum ederek haksız itirazın bedelini ağır bir şekilde ödetir. Bu kapsamlı rehberimizde, İcra Hukuku pratiğimizde en sık karşılaştığımız dava türlerinden biri olan itirazın iptali davasının ne olduğunu, hangi şartlarda açılabileceğini, ne kadar sürdüğünü ve güncel Yargıtay kararları ışığında davanın kritik noktalarını derinlemesine inceleyeceğiz.

İtirazın İptali Davası Nedir ve Hangi Durumlarda Açılır?

Yasal dayanağını İcra ve İflas Kanunu (İİK) madde 67’den alan itirazın iptali davası; alacaklının başlattığı ilamsız icra takibine karşı borçlunun yedi günlük yasal süresi içinde itiraz etmesi üzerine duran takibin, itirazın haksızlığının mahkeme kararıyla tespit edilerek iptal edilmesi ve cebri icraya kalındığı yerden devam edilmesini sağlayan bir davadır.

Bu dava, takip hukuku içinde doğmasına rağmen maddi hukuk ilişkisini inceleyerek uyuşmazlığı kesin hükümle sonuçlandıran ve icra takibine sıkı sıkıya bağlı olan bir dava türüdür. Alacaklı, borçlunun borçlu olduğunu genel ispat kuralları çerçevesinde her türlü delille ispatlama imkanına sahiptir. Mahkeme alacaklıyı haklı bulursa, borçlunun itirazının iptaline karar verir ve duran icra takibi kaldığı yerden devam eder.

İtirazın İptali Davası Açma Şartları ve Hak Düşürücü Süre

Bu davanın açılabilmesi için kanun koyucu belirli usuli şartların bir arada bulunmasını aramaktadır. İtirazın iptali davasının şartları şunlardır:

• Geçerli Bir İlamsız Takip Olmalıdır: Davanın açılabilmesi için öncelikle usulüne uygun olarak başlatılmış bir ilamsız icra takibi bulunmalıdır. Takibin yetkili icra dairesinde yapılmamış olması durumunda, ortada geçerli bir takip bulunmadığından davanın reddi gerekir.
• Geçerli Bir İtiraz Bulunmalıdır: Borçlunun, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine geçerli bir itirazda bulunmuş ve takibi durdurmuş olması gerekir. Borçlu süresi içinde itiraz etmemişse ve takip zaten kesinleşmişse, alacaklının bu davayı açmakta hukuki yararı yoktur.
• 1 Yıllık Hak Düşürücü Süre: Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 yıl içinde mahkemeye başvurarak bu davayı açmak zorundadır.

1 Yıllık Süre Kaçırılırsa Ne Olur?

İİK 67. maddesindeki 1 yıllık süre bir “hak düşürücü süre” niteliğindedir. Bir yıl içinde dava açılmazsa, yapılmış olan ilamsız icra takibi düşer. Ancak alacaklının hakkı tamamen yok olmaz; alacaklı, genel zaman aşımı süreleri içinde umumi hükümler dairesinde her zaman bir alacak davası açma hakkına sahiptir. Ne var ki, bu durumda alacaklı, eski ilamsız icra takibini canlandıramaz ve icra inkar tazminatı talep etme hakkını kaybeder.

İtirazın İptali Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?

İtirazın iptali davalarında görevli ve yetkili mahkeme, genel hükümlere, yani 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) kurallarına göre belirlenir.

• Görevli Mahkeme: Takip konusu alacağın kaynağına göre değişir. Alacak kira ilişkisinden kaynaklanıyorsa Sulh Hukuk Mahkemesi, ticari bir ilişkiden doğuyorsa Asliye Ticaret Mahkemesi, işçi-işveren uyuşmazlığına dayanıyorsa İş Mahkemesi, tüketici işleminden kaynaklanıyorsa Tüketici Mahkemesi görevlidir; bunların dışında kalan genel hallerde ise Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir.
• Yetkili Mahkeme: HMK’daki yetki kuralları kıyasen uygulanır. Kural olarak borçlunun yerleşim yeri mahkemesi veya sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi yetkilidir. Yargıtay’ın kararlılık kazanmış içtihatlarına göre, itirazın iptali davasını gören mahkeme, öncelikle icra takibinin yapıldığı icra dairesinin yetkisine yönelik bir itiraz varsa bunu incelemek ve kesin olarak sonuçlandırmak zorundadır.

İcra İnkar Tazminatı Nedir? (%20 Kuralı ve Likit Alacak Şartı)

İtirazın iptali davasının alacaklılar açısından en büyük avantajı “İcra İnkar Tazminatı” kurumudur. Davada borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse, borçlu, diğer tarafın talebi üzerine hükmolunan meblağın (asıl alacağın) yüzde yirmisinden (%20) aşağı olmamak üzere uygun bir tazminatla mahkum edilir.

İcra inkar tazminatına hükmedilebilmesi için borçlunun itirazında kötü niyetli olması şart değildir; borçlu sadece haksız çıkmış olması sebebiyle bu tazminatı öder. Ancak kanun ve yerleşik Yargıtay içtihatları, bu tazminat için en kritik şart olarak alacağın “likit (belirlenebilir)” olmasını aramaktadır.

Likit Alacak Kavramı Neleri Kapsar?

Bir alacağın likit olmasından kastedilen, alacağın gerçek miktarının belli olması veya borçlu tarafından belirlenebilmesi için bütün unsurların bilinmesi ya da bilinebilecek durumda olmasıdır.

• Örneğin; faturaya, senede, kesinleşmiş bir cari hesap mutabakatına veya taraflar arasında imzalanan bir protokole dayalı alacaklar likittir.
• İşçilik alacakları (kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, izin ücreti vb.) işveren tarafından hesaplanabilen kalemler olduğu için Yargıtay tarafından likit alacak olarak kabul edilmekte ve işveren aleyhine %20 icra inkar tazminatına hükmedilmektedir.
• Ancak alacağın varlığı ve miktarı detaylı bir bilirkişi incelemesini, bir kusur oranının tespitini gerektiriyorsa (örneğin trafik kazasından doğan haksız fiil tazminatları veya tartışmalı inşaat kusurları), bu alacak likit sayılmaz ve icra inkar tazminatına hükmedilmez.

Ayrıca, davayı borçlunun kazanması ve alacaklının icra takibi başlatmakta “kötü niyetli ve haksız” olduğunun kanıtlanması halinde, bu kez alacaklı, borçluya %20’den aşağı olmamak üzere “Kötü Niyet Tazminatı” ödemeye mahkum edilir.

İtirazın İptali Davası Ne Kadar Sürer?

Müvekkillerimizin en çok merak ettiği sorulardan biri de “İtirazın iptali davası ne kadar sürer?” sorusudur. İcra mahkemelerinde görülen şikayet veya itirazın kaldırılması süreçleri “basit yargılama usulü” ile hızlıca (genellikle birkaç ay içinde) sonuçlanırken; itirazın iptali davaları genel mahkemelerde (Asliye Hukuk, Ticaret, İş vb.) ve genel hükümlere göre görülür.

Bu nedenle davanın süresi; davanın açıldığı mahkemenin iş yüküne, alacağın niteliğine, toplanacak delillere, tanık dinlenip dinlenmeyeceğine ve bilirkişi incelemesi (örneğin muhasebe kayıtlarının veya imza örneklerinin incelenmesi) gerekip gerekmediğine bağlı olarak değişmektedir. Ülkemiz şartlarında genel mahkemelerdeki bir itirazın iptali davası ortalama olarak 1 ila 2 yıl arasında sürebilmektedir. Kararın İstinaf ve Yargıtay (temyiz) aşamaları bu süreye dahil değildir.

(Not: Eğer davadan sonra ancak mahkeme kararından önce borçlu borcunu icra dosyasına öderse, mahkeme davanın esası hakkında “konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına” hükmeder; ancak alacaklı icra inkar tazminatı talep etmişse, davalıyı yine de %20 oranında tazminata ve yargılama giderlerine mahkum eder.)

Yargıtay Kararları Işığında İtirazın İptali Süreçleri

Yargıtay’ın emsal kararları, itirazın iptali davalarında usul kurallarının ne kadar katı uygulandığını göstermektedir:

• 1 Yıllık Sürenin Başlangıcı: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun (2020/11-357 E., 2020/794 K.) kararına göre, itirazın iptali davası açma süresi ancak borçlunun itirazının alacaklıya resmi Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilmesiyle başlar. İcra dosyasında alacaklının işlem yapmış olması, itirazın tebliği anlamına gelmez.
• İcra Dairesinin Yetkisi: Yargıtay HGK kararlarına göre, itirazın iptali davasında mahkemenin yetkisine itiraz edilmiş olsun veya olmasın, mahkeme öncelikle icra dairesinin yetkisine yönelik borçlunun itirazını inceleyerek kesin olarak sonuçlandırmak zorundadır.
• Likit Alacakta Kısmi Kabul: Yargıtay 19. Hukuk Dairesi’nin kararlarına göre, alacak likit olduğu takdirde, mahkeme davanın kısmen kabulüne karar verse bile, kabul edilen (haklı bulunulan) miktar üzerinden alacaklı yararına icra inkar tazminatına hükmetmelidir. İşlemiş faiz talepleri üzerinden ise icra inkar tazminatına hükmedilemez.

Hukuki Sürecin Hassasiyeti ve Sonuç

İtirazın iptali davası, alacaklının tahsilat sürecini kesin olarak nihayete erdiren en hayati davalardan biridir. Ancak bu dava, “alacağın hem kaynağına hem de miktarına yönelik” sıkı ispat kuralları barındırır. Alacaklının takip talebinde dayandığı belgeler dışında sonradan başka belgelere dayanma yasağı, 1 yıllık hak düşürücü sürenin takibi, doğru mahkemenin tespiti ve %20 icra inkar tazminatının alınabilmesi için “likit alacak” argümanlarının mahkemeye doğru sunulması uzmanlık gerektirir. Küçük bir usul hatası, sadece davanın reddedilmesine değil, alacaklının borçluya %20 kötü niyet tazminatı ödemesine dahi yol açabilir.

Bu nedenle, duran icra takibinizi canlandırmak ve alacağınıza %20 icra inkar tazminatıyla birlikte en hızlı şekilde kavuşmak için sürecin başından itibaren uzman bir avukatla çalışmanız ticari menfaatleriniz açısından tartışılmaz bir zorunluluktur.

Duran icra takiplerinizin devamını sağlamak, itirazın iptali davası açmak ve alacaklarınızı hukuki güvence altına almak için vakit kaybetmeden bizimle iletişime geçin.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR