İki Şirket Arasındaki Alacak Verecek Davasına Hangi Mahkeme Bakar?

Fatura kestiğiniz bir şirketten aylardır ödeme alamıyor, her aradığınızda “bu ay olmadı, gelecek ay hallederiz” cevabıyla oyalanıyorsanız, ne zaman icraya veya mahkemeye başvuracağınızı merak ediyorsunuzdur.

İki tacir arasındaki bu tür alacak davalarında en çok yapılan hata, hemen sıradan bir mahkemeye koşmak; oysa yanlış mahkemede açılan bir dava aylarca sürüp hiçbir sonuç vermeden elinizde kalabilir. Bu yazıda görevli ve yetkili mahkemeyi nasıl bulacağınızı, dava öncesi zorunlu ticari arabuluculuk şartını ve ticari defterlerin ispattaki kritik rolünü, gerçek Yargıtay kararlarıyla birlikte ele alıyoruz.

Şirketler Arası Ticari Uyuşmazlıkların Temeli: Nispi Ticari Dava Nedir?

Hukuk sistemimizde bir davanın hangi mahkemede görüleceğini belirleyen en temel unsur, o davanın hukuki niteliğidir. Şirketler arasındaki alacak davalarının nerede açılacağını anlamak için öncelikle Ticaret Hukuku sistematiğindeki “Ticari Dava” kavramını netleştirmek gerekir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 4. maddesi, ticari davaları üç ana gruba ayırmıştır: Mutlak ticari davalar, nispi ticari davalar ve yalnızca bir tarafın ticari işletmesini ilgilendiren özel davalar.

İki şirket arasındaki fatura, sözleşme veya cari hesap bakiyesinden doğan standart bir alacak verecek uyuşmazlığı kural olarak Nispi Ticari Dava statüsündedir. TTK Madde 4/1’e göre; Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları, nispi ticari davalardır. Bu kural, davanın ticari sayılabilmesi ve ihtisas mahkemelerinde görülebilmesi için çok katı şartların aynı anda gerçekleşmesini emreder.

Nispi Ticari Davanın Kabulü İçin Gereken Şartlar

Bir alacak verecek davasının nispi ticari dava olarak kabul edilebilmesi için şu şartların bir arada bulunması kanuni bir zorunluluktur:

Görevli Mahkeme: İki Şirket Arasındaki Davaya Hangi Mahkeme Bakar?

Yukarıda saydığımız şartlar gerçekleştiğinde, yani alacak verecek ilişkisi iki şirket (tacir) arasında ve ticari işletmeleriyle ilgiliyse, bu uyuşmazlık bir ticari davadır. Türk Ticaret Kanunu’nun 5. maddesinin 1. fıkrası gereğince; aksine bir hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın tüm ticari davalara bakmakla görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi’dir.

Asliye Ticaret Mahkemeleri, ticari uyuşmazlıkların karmaşık yapısını çözümlemek üzere kurulmuş ihtisas (uzmanlık) mahkemeleridir. Faturalar, sevk irsaliyeleri, ticari defter kayıtları, şirket bilançoları ve karmaşık sözleşme maddeleri bu mahkemelerin uzmanlık alanına girer.

Görev Kurallarının İhlali ve Görevsizlik Kararı Tehlikesi

“Ticaret mahkemesi yerine yanlışlıkla Asliye Hukuk Mahkemesi’ne dava açarsam ne olur?” sorusu sıkça sorulmaktadır. TTK 5/3 maddesi uyarınca, Asliye Ticaret Mahkemesi ile Asliye Hukuk Mahkemesi arasındaki ilişki bir “görev ilişkisidir”.

• HMK Madde 114/1-c gereğince, mahkemenin görevli olması kesin bir dava şartıdır.
• Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir. Siz davanızı yanlışlıkla Asliye Hukuk veya Tüketici Mahkemesi’ne açarsanız, karşı taraf (davalı şirket) buna itiraz etmese bile, hâkim dosya üzerinden görevli olup olmadığını yargılamanın her aşamasında kendiliğinden (re’sen) inceler.
• Eğer uyuşmazlığın iki şirket arasındaki nispi ticari dava olduğuna kanaat getirirse, mahkeme davanın esasına (alacağın haklılığına) hiç girmeden “Görevsizlik (Dava Şartı Yokluğu)” kararı vererek davayı usulden reddeder.
• Bu karar, şirketiniz için aylar süren bir zaman kaybına ve icra tahsilatınızın felce uğramasına yol açar.

(Not: Eğer bulunduğunuz ilçede veya ilde müstakil bir Asliye Ticaret Mahkemesi kurulmamışsa, bu ticari davalara Asliye Hukuk Mahkemeleri, “Asliye Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla” bakarlar.)

Yetkili Mahkeme Neresidir? (Dava Hangi Şehirde Açılmalıdır?)

Davanın niteliğini belirleyip Asliye Ticaret Mahkemesi’ni bulduk. Peki, dava Ankara’da mı, İstanbul’da mı yoksa İzmir’de mi açılacak? Hukukta buna “Yetki” denir. Ticari davalarda genel yetki kuralları Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) tarafından belirlenir. İki şirket arasındaki alacak davasında yetkili mahkemeyi belirlemek için birden fazla alternatif mevcuttur:

Mahkemeden Önce Zorunlu Durak: Ticari Arabuluculuk Şartı

Elinizde kesilmiş e-faturalar, teslim fişleri ve mutabakat mektupları var; hemen mahkemeye gidip Asliye Ticaret Mahkemesi’nde dava açmak istiyorsunuz. Durun! Türk Ticaret Kanunu, doğrudan mahkemeye gitmenizi kesin olarak yasaklamıştır.

TTK Madde 5/A gereğince; ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması zorunlu dava şartıdır.

• Eğer ticari alacağınızı tahsil etmek için arabulucuya gitmeden doğrudan Asliye Ticaret Mahkemesi’nde dava açarsanız, mahkeme davanızı hiçbir inceleme yapmaksızın “Dava Şartı Yokluğu” gerekçesiyle usulden reddeder.
• Arabulucu, ticari uyuşmazlığı en fazla 6 hafta (zorunlu hallerde +2 hafta ek süreyle toplam 8 hafta) içinde sonuçlandırmak zorundadır.
• Arabuluculukta anlaşılamaması halinde, düzenlenen “Son Tutanak” ile birlikte Asliye Ticaret Mahkemesi’ne başvurularak alacak davası açılır.

(Eğer alacağınız için başlattığınız icra takibine borçlu şirket itiraz etmişse, takibin devamı için açacağınız İtirazın İptali davasından önce de bu zorunlu arabuluculuk sürecini işletmeniz gerektiğini unutmayın. Detaylar için İcra Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.)

İki Şirket Arasındaki Davalarda İspat: Ticari Defterlerin Önemi

İki şirket arasındaki alacak verecek davalarının (nispi ticari davaların) Asliye Ticaret Mahkemelerinde görülmesinin en büyük özelliklerinden biri ispat kurallarının teknik yapısıdır. Tacirler arasındaki davalarda Ticari Defterler en hayati delil niteliğindedir.

HMK Madde 222 ve TTK Madde 64 uyarınca; her tacir ticari defterlerini kanuna uygun olarak tutmak, açılış ve kapanış onaylarını yaptırmak zorundadır. İki şirket arasındaki bir alacak davasında mahkeme, her iki şirketin de ticari defterlerinin incelenmesine (bilirkişi incelemesine) karar verir.

Sizin defterleriniz usulüne uygun tutulmuş ve alacaklı olduğunuzu gösteriyorsa, karşı tarafın defterleri de sizin defterlerinizi doğruluyorsa veya karşı taraf defterlerini mahkemeye ibraz etmekten kaçınıyorsa, alacağınızı kesin olarak ispat etmiş sayılırsınız. Fatura, tek başına alacağı ispatlamaz; faturaya konu malın veya hizmetin teslim edildiğinin irsaliye, kargo teslim fişi veya ticari defter kayıtlarıyla desteklenmesi şarttır.

Yargıtay ve Emsal Karar Yaklaşımı: Yüksek Mahkeme Ne Diyor?

Yüksek Yargıtay kararları, şirketler arası uyuşmazlıkların hangi mahkemede görüleceği konusundaki “nispi ticari dava” şartlarını çok net ve tavizsiz bir biçimde yorumlamaktadır:

Bu yazıda anılan hükümlerin tam metnine 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu‘nun resmî yayınından ulaşabilirsiniz.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

İki şirket arasındaki alacak uyuşmazlığında hemen dava açalım demek yerine önce doğru mahkemenin belirlenmesi gerekiyor. Davanın nispi ticari dava niteliğinin tespiti, HMK’nın yetki kurallarına veya varsa yetki sözleşmenize göre doğru Asliye Ticaret Mahkemesinin seçilmesi önemli.

Dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecinin süresinde tamamlanması ve iddialarınızın ticari defter ve faturalarla desteklenmesi şart; aksi halde davanız reddedilebilir.

İki şirket arasındaki uyuşmazlıkta görevli mahkeme, dava değerine değil davanın niteliğine göre belirlenir. Türk Ticaret Kanunu’nun 5. maddesi bunu açıkça söyler: aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalara bakmakla görevlidir.

Bir davanın ticari sayılıp sayılmadığı ise 4. maddede düzenlenmiştir; her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ticari dava sayılır, ayrıca tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın bu Kanunda, fikri mülkiyet mevzuatında ve bankalar ile finansal kurumlara ilişkin düzenlemelerde öngörülen hususlardan doğan davalar da ticari kabul edilir.

Bir yerde asliye ticaret mahkemesi varsa, asliye hukuk mahkemesinin görev alanındaki ticari davalar da orada görülür. Ticari alacak davası açmadan önce Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesindeki arabuluculuk şartını da unutmamak gerekir. Zorunlu arabuluculuk şartının kapsamını ayrı bir yazıda ele aldık. Ticaret Hukuku Davaları alanındaki deneyimimizle, uyuşmazlığınızın hangi mahkemede görüleceğini belirlemek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR