Müdürler, Şantiye Şefleri ve Üst Düzey Yöneticiler Fazla Mesai Alabilir mi?

Müdür, şantiye şefi veya üst düzey yönetici pozisyonundaysanız, fazla mesai alıp alamayacağınız pozisyonunuzun gerçek iş yapısına bağlı bir konu. Unvanınız yüksek olsa da, fiilen kimseye emir vermeyen bir konumdaysanız bu hakkı kaybetmeyebilirsiniz.

Şantiye şeflerinin fazla mesai hakkının neden farklı değerlendirildiğini, “fazla mesai ücreti maaşa dahildir” maddesinin yöneticiler için gerçekten geçerli olup olmadığını ve ödenmeyen mesai nedeniyle haklı fesih hakkınızı anlatıyoruz.

Üst Düzey Yönetici Kimdir? Fazla Mesai (Çalışma) Ücreti Alabilir mi?

İş sözleşmesiyle çalışan yöneticilerin fazla çalışma (mesai) hakları, 4857 sayılı İş Kanunu‘nun 41. maddesinde düzenlenen genel mesai kuralları çerçevesinde şekillenmiş olmakla birlikte, Yargıtay’ın istikrar kazanmış içtihatlarıyla özel bir sisteme bağlanmıştır.

Kural olarak, işyerinde “üst düzey yönetici” konumunda çalışan bir işçi, görev ve sorumluluklarının gerektirdiği yüksek ücretinin kendisine ödenmesi durumunda, kural olarak ayrıca fazla çalışma ücretine hak kazanamaz. Bu kuralın temel mantığı ve Yargıtay’ın bakış açısı şudur: İşletmenin bütününü idare eden, mesai saatlerini dilediği gibi başlatıp bitirebilen, işyerindeki diğer çalışanlara emir ve talimat veren en tepe noktasındaki yönetici, kendi çalışma saatlerini ayarlama inisiyatifine sahiptir.

Kendi mesaisini bizzat belirleyebilen bir üst düzey yönetici, dilediğinde işe geç gelip dilediğinde erken çıkabilme esnekliğine sahipse, akşam geç saatlere kadar çalışmasını da kendi kararıyla ve inisiyatifiyle gerçekleştiriyor kabul edilir. Bu sebeple, kendi isteğiyle fazladan çalıştığı süreler için işverenden ayrıca bir fazla mesai ücreti talep edemez.

Yöneticilerin Fazla Mesai Alabilmesinin İstisnai Şartları Nelerdir?

Yukarıda bahsedilen “yöneticiler mesai alamaz” kuralı kesin ve mutlak değildir; işverenlerin de hukuken en çok yanıldıkları nokta tam olarak burasıdır. İş Hukuku disiplinimize ve Yargıtay kararlarına göre, yönetici unvanına sahip olsanız dahi fazla mesai ücretine hak kazanabilmeniz için şu şartların varlığı aranır:

Eğer bu şartları taşıyorsanız ve yasal haftalık 45 saatlik sınırın üzerinde çalıştırıldıysanız, birikmiş alacaklarınızı kuruşu kuruşuna incelemek ve net rakamları görmek için Fazla Çalışma(Mesai) Ücreti Hesaplama modülümüzü kullanarak %100 güncel yasal parametrelere göre hakkınızı öğrenebilirsiniz.

Şantiye Şeflerinin Fazla Mesai Hakları ve Yasal Durumu

Özellikle inşaat, maden ve enerji sektörlerinde faaliyet gösteren projelerde görev alan şantiye şefleri, işin doğası gereği projelerin zamanında teslim edilmesi için şantiyelerde gece gündüz demeden çok yoğun bir efor sarf ederler. Şantiye şeflerinin fazla mesai ücreti alıp alamayacağı hususu, o şantiyenin organizasyon şemasına ve emir-komuta zincirine göre belirlenir.

Yargıtay’ın emsal kararlarına göre, eğer bir şantiye şefi bulunduğu o şantiyedeki “en yüksek yetkili” ise, tüm işçilere emir ve talimat veren, kendi mesaisini ve genel olarak şantiyenin mesai düzenini bizzat kendisi belirleyen (işveren vekili konumunda) kişi ise, kural olarak fazla mesai ücreti talep edemez.

Ancak, şantiyede görevli şantiye şefinin de üstünde emir aldığı bir “Genel Müdür”, “Proje Direktörü” veya “İşveren” fiilen bulunuyorsa ve şefin çalışma saatleri bu üst amirler tarafından denetlenip belirleniyorsa durum tamamen işçi lehine döner.

Örneğin çarpıcı bir Yargıtay kararında; bir şantiye şefinin Türkiye’deki rutin şantiyelerde baş yetkili olarak kendi mesaisini ayarladığı için fazla mesai alamayacağına hükmedilmişken, aynı kişinin Moskova’daki şantiyede çalıştığı dönemde başında “genel müdürün” bulunduğu ve çalışma saatlerini genel müdürün belirlediği tespit edildiğinden, sadece Moskova dönemine ilişkin fazla mesailerini alabileceğine karar verilmiştir. Yani salt “şantiye şefi” unvanını taşımak, otomatik olarak mesai alamayacağınız anlamına gelmez.

Mağaza ve Şube Müdürleri Fazla Çalışma Ücreti İsteyebilir mi?

Perakende sektörü, market zincirleri, bankacılık ve hizmet sektöründe çok sık rastlanan “mağaza müdürü” veya “şube müdürü” pozisyonları, hukuken işletmenin bütününü idare eden tepe yöneticilerle karıştırılmamalıdır. Yargıtay uygulamalarında, mağaza müdürleri genellikle “kendi mesaisini kendi belirleyen üst düzey yönetici” olarak kabul edilmez. Çünkü bir mağaza müdürü veya şube müdürü, kural olarak şirketin bölge müdürüne, genel satış direktörüne veya holdingin genel merkezine sıkı sıkıya bağlı olarak ve onlardan talimat alarak çalışır.

Emsal bir Yargıtay kararında açıkça belirtildiği üzere; mağaza müdürü olarak çalışan kişinin davalı işveren şirkete ve şirket yöneticilerine (bölge müdürü vb.) bağlı çalıştığı, diğer çalışanlarla birlikte önceden belirlenmiş mesai saatleri içinde mağazada bulunmak zorunda kaldığı ve bu sebeple “mesaisini kendisinin serbestçe belirlediğinin söylenemeyeceği” açıkça vurgulanmıştır.

Bu emsal karar kapsamında; mağaza müdürü konumundaki kişinin çalışma saatleri genel merkezden tayin ediliyor, mağaza açılış ve kapanış saatlerine uymak zorunda kalıyor ve mesaisini kendi inisiyatifiyle esnetemiyorsa, haftalık 45 saati aşan tüm çalışmaları için kesinlikle fazla çalışma alacağına hak kazanır.

“Fazla Mesai Ücreti Maaşa Dâhildir” Maddesi Yöneticiler İçin Geçerli mi?

Yöneticilerin iş sözleşmelerinde (özellikle beyaz yakalı personel sözleşmelerinde) neredeyse standart olarak “Fazla çalışma ücretleri kararlaştırılan yüksek aylık ücrete dâhildir” şeklinde bir madde bulunur. İşverenler bu maddeye güvenerek yöneticilere hiçbir ek mesai ödemesi yapmazlar.

Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarına göre, sözleşmedeki bu kuralın geçerli olabilmesi iki çok katı şarta bağlanmıştır:

1. Maaşın Yüksekliği Şartı: Yöneticinin aldığı temel net maaşın, asgari ücretin oldukça üzerinde olması gerekir. Asgari ücrete yakın maaş alan bir “sözde” müdürün sözleşmesindeki bu madde hukuken yok hükmündedir.
2. Yıllık 270 Saat Sınırı: Maaşınız ne kadar yüksek olursa olsun ve sözleşmenizde ne yazarsa yazsın, bu kural sadece yılda en fazla 270 saatlik (aylık 22,5 saatlik) fazla mesai için geçerlidir. Eğer bir yönetici olarak yılda 400 saat fazla mesai yapmışsanız, bunun 270 saati maaşın içinde kabul edilse bile, geriye kalan 130 saatin ücreti %50 zamlı olarak tarafınıza nakden ödenmek zorundadır. Yargıtay, “sözleşmede imzan var, hiçbir şey isteyemezsin” şeklindeki işveren savunmasını 270 saati aşan kısımlar için kesin olarak reddetmektedir.

Yöneticilerin Ödenmeyen Mesailerinde “Haklı Fesih” (İstifa) ve Diğer Tazminat Hakları

Yüksek ücretli bir departman müdürü veya üst düzey yönetici olmanız, sizin Anayasal dinlenme hakkınızı veya tazminat haklarınızı ortadan kaldırmaz. Eğer yukarıdaki şartları taşıdığınız halde şantiyedeki, mağazadaki veya plazadaki fazla mesaileriniz size ödenmiyorsa, yasa size çok güçlü bir kalkan sunar.

4857 sayılı İş Kanunu‘nun 24. maddesinin (II) numaralı bendinin (e) alt bendine göre; “İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse”, işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Fazla mesai ücreti de hukuken geniş anlamda ücrete dâhildir. Yani mesaileriniz ödenmediği için şirkete noterden ihtarname çekip işten ayrılırsanız, yasal olarak “istifa etmiş” sayılmazsınız; haklı fesih yapmış olursunuz.

Yargıtay ve Emsal Karar Yaklaşımı

Yargıtay uygulamalarında, üst düzey yöneticilerin fazla mesai talepleri değerlendirilirken mahkemelerin ezbere karar vermesi bozma sebebi sayılmaktadır.

Örnek bir kararda Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (19/10/2020 Tarih, 2016/27895 E., 2020/12329 K.); İlk Derece Mahkemesinin “davacının mağaza müdürü olarak üst düzey yönetici konumunda çalıştığı, bu sebeple fazla mesai talep edemeyeceği” gerekçesiyle davayı reddetmesini açıkça hatalı bulmuştur.

Yargıtay kararında; “Dosyadaki bilgi ve belgelere göre davacı, davalı şirkete ait mağaza işyerinde, müdür olarak davalı işveren limited şirkete ve şirket yöneticilerine bağlı şekilde çalışmıştır. Yine tanık anlatımlarına göre davacı, diğer çalışanlarla birlikte ve belirli mesai saatleri içinde çalışmıştır. Bu durumda mesaisini kendisinin belirlediği söylenemez” tespitiyle, mağaza müdürünün mesaisini kendisi belirleyemediği için mesai alması gerektiğine hükmetmiştir.

Benzer şekilde Yargıtay, yöneticilerin açtığı davalarda hâkimin “davacının üst düzey yönetici olması itibari ile çalışma saatlerinin esnekliği nazara alınarak hesaplanan mesai ücretinden %50 hakkaniyet indirimi yapılması” şeklindeki keyfi kararını da bozarak, eğer kişi mesaisini kendi belirleyen bir konumdaysa davanın tamamen reddedilmesi gerektiğini, emir alıyorsa da hak ettiği mesainin normal ispat kurallarına göre kendisine tam olarak verilmesi gerektiğini (fahiş indirim yapılamayacağını) vurgulamıştır.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Müdür veya şantiye şefi olmanız, sen zaten yöneticisin mesai isteyemezsin savunmasını geçerli kılmıyor. Üzerinizde hesap verdiğiniz bir üst birim varsa ve mesainiz fiilen işverence yönlendiriliyorsa, 5 yıllık zamanaşımı içinde fazla çalışmalarınızı yasal faiziyle talep edebilirsiniz.

Ama yüksek maaşlı yöneticilerin işten ayrılma süreci daha stratejik ilerliyor, önünüze konulacak evrakları dikkatle incelemeniz gerekiyor.

Üst düzey yönetici sayılmak, fazla mesai hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Belirleyici olan unvan değil, kişinin çalışma saatlerini kendisinin belirleyip belirlemediğidir; mesai düzeni işveren tarafından belirleniyor ve giriş çıkış saatleri denetleniyorsa, unvanı ne olursa olsun fazla çalışma alacağı doğar. İş Hukuku alanındaki deneyimimizle, konumunuzun bu değerlendirmede nereye düştüğünü tespit etmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR