Servis Aracı Kaza Yaptı: İşçinin Tazminatını Kim Öder?

İşe giderken bindiğiniz servis kaza yaptı, yaralandınız. İlk sorunuz büyük ihtimalle şudur: bu iş kazası mı, ve tazminatı kim ödeyecek? İşveren “servis başka firmanın”, servis firması “şoför dikkatsizdi”, sigorta da “poliçe limiti bu kadar” diyebilir.

Kısa cevap şudur: işverenin sağladığı servisle işe gidip gelirken yaşanan kaza, 5510 sayılı Kanun m.13 uyarınca iş kazasıdır. Bu durumda SGK size geçici iş göremezlik ödeneği, gerekirse sürekli iş göremezlik geliri öder. SGK’nın karşılamadığı zararınız için ise işveren, servis firması, şoför ve aracın sigortacıları birlikte sorumlu tutulabilir. Kazanın iş kazası sayılıp sayılmadığını ayrıntılı olarak işe giderken kaza yazımızda anlattık; bu yazı, kazadan sonra kimden ne isteyebileceğinize odaklanır.

Servis Kazası Neden İş Kazası Sayılır?

5510 m.13/1-d, sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere toplu olarak götürülüp getirilmeleri sırasında meydana gelen kazaları iş kazası sayar. Servisin işverene ait olması gerekmez; işverenin bir servis firmasıyla anlaşıp sağladığı araç da bu kapsamdadır.

Burada belirleyici olan, taşıtın işverence sağlanmış olmasıdır. Servisin ücretsiz olması ya da ücretinin maaştan kesilmesi bu sonucu değiştirmez; önemli olan aracı işverenin organize etmesidir. Kendi aracınızla ya da belediye otobüsüyle gidip gelirken yaşanan kaza ise kural olarak bu bent kapsamında değildir.

Servisi beklerken ya da servisten indikten sonra yaşanan kazalar ayrıca değerlendirilir. Bu konudaki ayrıntılar ve kendi aracıyla gidenlerin durumu yukarıda bağlantısı verilen yazıdadır.

Kazadan Sonra İlk Yapılacaklar

• Trafik kaza tespit tutanağının bir örneğini alın.
• Hastanede kazanın iş kazası olduğunu ve servisle gittiğinizi söyleyin.
• İşverenin kazayı SGK’ya bildirip bildirmediğini e-Devlet’ten takip edin.
• Servis aracının plakasını, firmasını ve aynı serviste olan iş arkadaşlarınızın adlarını not edin.

İşveren kazayı en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür (5510 m.13/2). Bildirim yapılmamışsa SGK’ya kendiniz başvurabilirsiniz. Hastane kayıtlarında olay sıradan bir trafik kazası gibi geçerse, ileride iş kazası olduğunu ispat etmek zorlaşır. Servis firmasının adını ve aracın sigorta poliçesi bilgilerini de mümkün olduğunca erken öğrenin; sigorta şirketlerine başvuru için bu bilgiler gerekir.

Kim Sorumlu: İşveren, Servis Firması, Şoför, Sigorta

Servis kazasında birden fazla kişi sorumlu olabilir ve bunlara birlikte dava açılabilir.

İşveren, TBK m.417 uyarınca işçiyi gözetme ve iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma borcu altındadır. Taşıma işini bir servis firmasına vermiş olması bu borcu ortadan kaldırmaz; servis işvereninizin işçiyi işe getirme düzeninin bir parçasıdır.

Servis firması, aracın işleteni olarak Karayolları Trafik Kanunu’na göre sorumludur. Şoför ise kusuru oranında sorumludur. Aracın trafik sigortası ve, yolcu taşımacılığında yaptırılan karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası da kendi poliçe limitleriyle devreye girer.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2024/9016 E. 2024/8348 K. sayılı kararına konu davada, servisle işe giderken yaralanan işçi işvereni, servis firmalarını, sürücüyü ve sigorta şirketlerini birlikte dava etmiştir. Daire, koltuk ferdi kaza sigortasının bir meblağ sigortası olduğunu ve sakatlık halinde poliçe limitine maluliyet oranının uygulanarak ödeme yapılması gerektiğini belirtmiştir.

SGK Size Ne Öder?

İş kazası sayılan servis kazasında SGK, tedavi masraflarınızı karşılar ve çalışamadığınız günler için geçici iş göremezlik ödeneği öder. Kalıcı bir sakatlık kalırsa ve meslekte kazanma gücü kaybınız en az yüzde 10 ise sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.

Ölüm halinde hak sahiplerine ölüm geliri bağlanır. Bu ödemeler işverenin ya da servis firmasının kusuruna bağlı değildir; kaza iş kazası sayıldığı için SGK öder.

SGK ödediği bu tutarları, kusuru olan işverenden ve üçüncü kişilerden rücu yoluyla geri isteyebilir. Bu sizin tazminatınızı azaltmaz, ama hesaplamada SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri tazminattan düşülür.

Hangi Tazminatları İsteyebilirsiniz?

SGK’nın karşılamadığı zararlarınız için şu kalemler istenebilir:

• Geçici iş göremezlik zararı: tedavi süresince kaybettiğiniz kazanç.
• Sürekli iş göremezlik zararı: kalıcı sakatlık nedeniyle gelecekte kaybedeceğiniz kazanç.
• Manevi tazminat: yaşadığınız acı ve üzüntü için.
• Tedavi ve bakım giderleri: SGK’nın ödemediği kısım.

Sürekli iş göremezlik zararı, maluliyet oranınız, yaşınız, ücretiniz ve kusur oranları dikkate alınarak bilirkişi tarafından hesaplanır. Kaba bir tahmin için iş kazası tazminatı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Bir Örnek

Bir fabrika işçisi, işverenin anlaştığı servis firmasının minibüsüyle işe giderken kaza geçiriyor. Trafik tutanağına göre şoför tam kusurlu. İşçi 4 ay raporlu kalıyor ve sonunda yüzde 20 oranında kalıcı maluliyet tespit ediliyor.

Bu işçiye SGK, raporlu kaldığı süre için geçici iş göremezlik ödeneği öder. Maluliyet oranı yüzde 10’un üzerinde olduğu için sürekli iş göremezlik geliri de bağlanır. Koltuk ferdi kaza sigortası, poliçedeki sakatlık teminatına yüzde 20 oranını uygulayarak ayrıca ödeme yapar.

Geriye kalan zarar, yani işçinin ömrü boyunca kaybedeceği kazancın SGK gelirini aşan kısmı ve manevi tazminat, işveren, servis firması ve şoförden istenir; trafik sigortası da kendi limitiyle bu zarara katılır. Hesaplamada SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri düşülür. Bu düşümün nasıl yapıldığını kurye kazasında SGK ödemesinin tazminattan düşülmesi başlıklı rehberde ayrıntılı anlattık.

İşveren Kazayı Gizlemeye Çalışırsa

Bazı işverenler, iş kazası kayıtlarına geçmemesi için servis kazasını sıradan bir trafik kazası gibi göstermeye çalışır. İşçiyi kendi imkânıyla hastaneye götürür, hastanede “yolda kaza geçirdi” diye kayıt yaptırır ya da SGK’ya hiç bildirim yapmaz.

Böyle bir durumda SGK’ya kendiniz başvurarak kazanın iş kazası olarak incelenmesini isteyebilirsiniz. SGK kazayı iş kazası saymazsa, iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açılabilir. Bu davada servis firmasıyla yapılan sözleşme, servis güzergâh listesi, iş arkadaşlarınızın tanıklığı ve trafik tutanağı en önemli delillerdir.

İş kazasının tespiti ve bununla ilgili davalar için de arabuluculuk zorunlu değildir. Bu dava açıldığında tazminat davası, tespit davasının sonucunu beklemek zorunda kalabilir; bu yüzden ikisinin zamanlamasını birlikte planlamak gerekir.

Kime Dava Açılır, Hangi Mahkemede?

İşverene karşı açılan iş kazası tazminat davası iş mahkemesinde görülür. İş mahkemelerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak, işçi ile işveren arasındaki iş kazası tazminat davaları için zorunlu değildir; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3 bu davaları dava şartı arabuluculuğun dışında tutar.

Yetkili mahkeme konusunda da işçiye kolaylık vardır. 7036 m.6/3’e göre iş kazasından doğan tazminat davaları, kazanın ya da zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir. Yani başka bir ilde çalışırken kaza geçirdiyseniz, davayı kendi yaşadığınız yerde açabilirsiniz.

Servis firması, şoför ve sigortacılar da aynı davada davalı gösterilebilir. Kararda görüldüğü gibi uygulamada bu kişiler birlikte dava edilmekte ve her biri kendi sorumluluğu ölçüsünde, sigortacılar poliçe limitiyle sınırlı olarak tazminattan sorumlu tutulmaktadır.

Sigorta şirketine dava açmadan önce yazılı başvuru yapmanız gerekebilir. Trafik sigortası için sigorta şirketine başvuru ve cevap süresi beklenmeden açılan dava sorun çıkarabilir; bu yüzden başvuruyu erkenden yapın.

Ne Kadar Sürede Dava Açmalısınız?

İşçinin işverene karşı iş kazası tazminatı davası 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Uygulamada bu süre, zararın kesin olarak anlaşıldığı, yani maluliyet oranının kesinleştiği tarih esas alınarak hesaplanır.

Servis firmasına ve sigortacılara karşı trafik kazasına dayanan maddi tazminat talepleri için Karayolları Trafik Kanunu m.109 uygulanır: zararı ve sorumluyu öğrendiğiniz tarihten itibaren 2 yıl ve her halde kaza gününden itibaren 10 yıl.

Kaza aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, maddi tazminat talepleri için de o uzun süre geçerlidir. Zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur. Süreleri kaçırmamak için kazadan sonraki ilk aylarda belgeleri toplayıp dosyayı hazırlamak en doğrusudur.

Sık Karşılaşılan Durumlar

İşveren servisi kaldırdı ve yol parası veriyor. Bu durumda kendi tercihinizle bindiğiniz toplu taşımada yaşanan kaza, kural olarak servis kazası gibi değerlendirilmez.

Servis güzergâhı dışına çıktı ve kaza oldu. Servis işverence sağlandığı sürece, şoförün güzergâh değiştirmesi sizin aleyhinize sonuç doğurmaz; sorumluluk işveren ve servis firması arasında paylaşılır.

Serviste ayakta yolculuk yapıyordunuz. Fazla yolcu taşınması ya da emniyet kemeri bulunmaması, işverenin ve servis firmasının kusurunu artıran bir durumdur.

Serviste emniyet kemeri takmıyordunuz. Bu durum, zararın artmasına katkı verdiği ölçüde tazminattan bir miktar indirim yapılmasına yol açabilir; ama işverenin ve servis firmasının sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Kemerlerin çalışır durumda olmaması ya da kullanımının hiç denetlenmemesi, aksine onların kusurunu artırır.

Aynı kazada birden fazla iş arkadaşınız yaralandıysa, birlikte hareket etmek delil toplamayı kolaylaştırır. Ancak herkesin maluliyet oranı, ücreti ve yaşı farklı olduğu için tazminat hesapları ayrı ayrı yapılır.

Kazadan sonra işten çıkarıldınız. İş kazası nedeniyle raporlu olduğunuz süre içinde iş sözleşmenizin feshi ayrıca değerlendirilmelidir; kıdem ve ihbar haklarınız saklıdır.

Sonuç

Servis aracı kaza yaptıysa bu bir iş kazasıdır ve SGK size ödenek ve gelir öder. SGK’nın karşılamadığı zararınız için işveren, servis firması, şoför ve sigortacılar birlikte sorumlu tutulabilir; koltuk ferdi kaza sigortası da maluliyet oranınıza göre ödeme yapar.

Servis kazası sonrası haklarınızı değerlendirmek istiyorsanız, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR