AYM: Öğretmenlik İzni İptali, Mülkiyet ve Özel Hayata Saygı Hakkı İhlali

Giriş ve Olayın Özeti

Anayasa Mahkemesi (AYM), 2021/15434 başvuru numaralı ve 28/1/2026 tarihli kararıyla, öğretmenlik çalışma izninin haksız yere iptali ve sonrasında yaşanan maddi ve manevi zararların yeterince giderilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkı ile özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine hükmetmiştir. Bu önemli karar, idarenin hukuka aykırı işlemlerinden doğan zararların tazmini konusunda emsal teşkil etmektedir.

Başvurucu Abdülhakim Alperen SARI’nın öğretmenlik çalışma izni, çalıştığı eğitim kurumunun 23/7/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK) uyarınca kapatılması gerekçesiyle 21/7/2016 tarihinde iptal edilmiştir. Ancak başvurucu, okulun kapatıldığı tarihten önce 17/7/2016 tarihinde istifa ederek iş akdini sona erdirdiğini belirtmiştir. Bu durum, idari yargı sürecinde doğrulanmıştır. Çalışma izninin iadesi için yaptığı başvuru reddedilince, Ankara 12. İdare Mahkemesi’nde açtığı dava sonucunda 28/3/2019 tarihinde iptal işlemi hukuka aykırı bulunarak kaldırılmıştır. Bu kararın ardından başvurucuya 29/8/2019 tarihinde yeniden çalışma izni verilmiştir. İdare Mahkemesi kararı, istinaf ve temyiz süreçlerinden geçerek kesinleşmiştir.

Başvurucu, çalışma izninin haksız yere iptali nedeniyle yaklaşık üç yıl boyunca öğretmenlik mesleğini icra edemediğini, bu durumdan kaynaklanan maddi ve manevi zararlarının tazmini talebiyle Ankara 14. İdare Mahkemesi’nde tam yargı davası açmıştır. İlk derece mahkemesi maddi tazminat istemini reddederken, manevi tazminat talebini de İdarenin ağır hizmet kusuru bulunmadığı gerekçesiyle kabul etmemiştir. Başvurunun istinaf edilmesi üzerine Bölge İdare Mahkemesi, maddi tazminat istemini reddetmiş ancak manevi tazminat talebini kısmen kabul ederek başvurucuya takdiren 5.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir. Başvurucu, bu kararı yetersiz bularak Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunmuştur.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun iddialarını mülkiyet hakkı ve özel hayata saygı hakkı kapsamında değerlendirmiştir. AYM, başvurucunun adli yardım talebini kabul ederek esasa ilişkin incelemesine geçmiştir.

Mülkiyet Hakkının İhlali

AYM, öğretmenlik çalışma izninin başvurucu açısından ekonomik bir değer taşıdığını ve mülkiyet hakkı kapsamında korunması gerektiğini belirtmiştir. İdarenin hukuka aykırı işlemi sonucunda başvurucunun üç yıl süreyle mesleğini icra edemediği ve gelir elde edemediği sabittir. Yerel mahkemenin, başvurucunun mahrum kaldığı geliri “muhtemel zarar” olarak nitelemesini ve somut bir maddi zarar görmemesini tartışmaya açık bulan AYM, bu yaklaşımın başvurucu üzerinde orantısız bir külfet oluşturduğunu vurgulamıştır. Anayasa Mahkemesi, idarenin hukuka aykırı işleminden kaynaklanan zararların tazmin edilmemesinin, mülkiyet hakkının korunması ile kamu yararının sağlanması arasındaki adil dengeyi başvurucu aleyhine bozduğunu ve ölçülülük ilkesini ihlal ettiğini tespit etmiştir. Dolayısıyla Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.

Özel Hayata Saygı Hakkının İhlali

AYM, başvurucunun çalışma izninin haksız iptali sonrası üç yıl işsiz kalmasının, mesleki yaşamı üzerindeki olumsuz etkileri ve bu durumun iç dünyasında yarattığı elem ve ızdırabın, özel hayata saygı hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Yargı makamlarınca hukuka aykırılık tespit edilmiş olmasına rağmen, Bölge İdare Mahkemesi tarafından takdir edilen 5.000 TL manevi tazminatın, başvurucunun uğradığı manevi zararı telafi etmekten uzak kaldığına hükmedilmiştir. Mahkeme, idarenin hukuka aykırı işleminin bir sonucu olarak kişinin özel hayatı ve manevi bütünlüğünde oluşan zararın tazmininin, hukuk devleti ilkesinin ve etkili giderim yükümlülüğünün bir gereği olduğunu ifade etmiştir. Hükmedilen tazminat miktarının mağduriyetin giderilmesi bakımından yeterli ve etkili bir giderim sağlamadığı sonucuna varılarak, Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği kabul edilmiştir.

AYM, tespit edilen ihlallerin sonuçlarının ortadan kaldırılması için ihlal kararının bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 14. İdare Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir. Başvurucunun tazminat talepleri ise reddedilmiştir, zira yeniden yargılamanın yeterli giderimi sağlayacağı değerlendirilmiştir.

Yorum

Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı, idarenin hukuka aykırı işlemleri nedeniyle bireylerin uğradığı zararların eksiksiz ve etkili bir şekilde tazmin edilmesi gerekliliğini bir kez daha güçlü bir şekilde teyit etmektedir. Özellikle öğretmenlik gibi mesleki bir unvanın haksız yere elinden alınması sonucunda kişinin hem maddi olarak gelir kaybına uğraması hem de mesleki itibar ve sosyal çevresinde yaşadığı kayıplar nedeniyle manevi zarara uğraması durumlarında, yargının bu zararları orantılı bir şekilde giderme yükümlülüğü vurgulanmıştır. Karar, idari yargı mercilerine, tam yargı davalarında zararın somut ve kanıtlanabilir nitelikte olması koşulunu dar yorumlamama ve bireysel mağduriyetleri göz ardı etmeme yönünde önemli bir mesaj vermektedir. Ayrıca, manevi tazminatın sembolik olmaktan öte, mağduriyetin gerçek boyutunu karşılayacak nitelikte olması gerektiği ilkesi pekiştirilmiştir. Bu karar, benzer durumdaki diğer meslek grupları için de emsal teşkil edecek ve kamu idarelerinin hukuka uygunluk denetiminde sorumluluklarını daha etkin yerine getirmelerini teşvik edecektir.

Karar Künyesi

• Başkan: Hasan Tahsin GÖKCAN
• Üyeler: Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, İrfan FİDAN, Yılmaz AKÇİL
• Raportör: Mehmet ALTUNDİŞ
• Başvurucu: Abdülhakim Alperen SARI
• Vekili: Av. Muhammed Talha AYTEKİN
• Başvuru Numarası: 2021/15434
• Karar Tarihi: 28/1/2026
• R.G. Tarih ve Sayı: 8/6/2026- 33274
• Kaynak: Hukuki Haber

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR