Boşanmış Anne Baba Çocuğu Yurt Dışına veya Şehir Dışına Çıkarabilir mi?

Boşandınız, velayet sizde ya da eski eşinizde. Şimdi biriniz iş, aile ya da yeni bir hayat için başka bir şehre ya da yurt dışına gitmek istiyor. Çocuk da onunla gidebilir mi, diğer ebeveyn buna engel olabilir mi?

Kısa cevap şudur: velayet kimdeyse, çocuğun nerede yaşayacağına da o karar verir. Velayet sahibinin başka şehre ya da yurt dışına taşınmak için eski eşinden izin alması kanunen şart değildir. Ancak taşınma, diğer ebeveynin çocukla görüşmesini fiilen imkânsız hale getiriyorsa, mahkeme görüşme düzenini yeniden kurar ve görüşmeyi engelleyen ebeveynin velayeti değiştirilebilir. Velayeti olmayan ebeveyn ise çocuğu velayet sahibinin rızası olmadan yurt dışına çıkaramaz, kendi yanında da alıkoyamaz.

Velayet Sahibi Çocukla Başka Şehre Taşınabilir mi?

Türk Medeni Kanunu m.21’e göre ana ve babanın ortak yerleşim yeri yoksa, çocuğun yerleşim yeri kendisine bırakıldığı ana ya da babanın yerleşim yeridir. Yani velayet sahibi nereye taşınırsa, çocuğun yerleşim yeri de oraya taşınır.

Bu nedenle velayet sahibinin yeni bir iş, tayin, eğitim ya da aile desteği gibi sebeplerle başka şehre taşınması için eski eşten izin alması gerekmez. Eski eş “çocuğu götüremezsin” diyerek taşınmayı doğrudan engelleyemez.

Ama bu özgürlük sınırsız değildir. TMK m.324’e göre ana ve babadan her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmakla yükümlüdür. Taşınma, diğer ebeveyni çocuktan koparmak için yapılırsa ya da görüşme düzeni hiç dikkate alınmazsa, bu yükümlülük ihlal edilmiş olur.

Yurt Dışına Taşınmak İçin İzin Gerekir mi?

Kanunda, velayet sahibinin çocukla yurt dışına çıkması ya da yerleşmesi için diğer ebeveynin iznini şart koşan genel bir hüküm yoktur. Pasaport Kanunu’na göre küçüğün pasaport alabilmesi için kanuni temsilcisinin muvafakati gerekir; boşanmadan sonra kanuni temsilci, velayet kendisine bırakılan ebeveyndir.

Bununla birlikte üç durumda tablo değişir:

• Ortak velayet kararı varsa, çocuğun yaşayacağı yer gibi önemli kararlar iki ebeveynin birlikte vereceği kararlardır.
• Mahkeme, boşanma kararında ya da sonradan aldığı bir tedbirle çocuğun yurt dışına çıkışını sınırlamışsa, bu karara uyulmak zorundadır.
• Yurt dışına yerleşme, diğer ebeveynin görüşmesini fiilen ortadan kaldırıyorsa, mahkeme TMK m.183 uyarınca gerekli önlemleri alabilir.

Bu son durumda diğer ebeveyn aile mahkemesine başvurup kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini, gerekirse velayetin değiştirilmesini isteyebilir. Bu yüzden yurt dışına taşınmadan önce görüşme düzenini yeni duruma göre mahkemede uyarlatmak, en güvenli yoldur.

Velayeti Olmayan Ebeveyn Çocuğu Şehir Dışına Çıkarabilir mi?

Velayeti olmayan ebeveynin hakkı, mahkemenin belirlediği günlerde ve sürelerde çocukla kişisel ilişki kurmaktır. Kararda aksine bir sınırlama yoksa, bu süre içinde çocuğu kendi yaşadığı şehre götürebilir, tatile çıkarabilir.

Ancak süre bitiminde çocuğu belirlenen yerde teslim etmek zorundadır. Kararda yer sınırlaması varsa, örneğin görüşmenin çocuğun yaşadığı şehirde yapılacağı yazıyorsa, bu sınırlamaya uyulur.

Çocuğu yurt dışına çıkarmak ise ayrı bir konudur. Velayeti olmayan ebeveyn, çocuk için pasaport çıkaramaz; yurt dışına çıkış için velayet sahibinin muvafakati gerekir. Muvafakat olmadan çocuğu yurt dışına götürmeye çalışmak ya da süre bitiminde teslim etmemek ciddi sonuçlar doğurur.

Çocuğu Teslim Etmemenin Sonuçları

Türk Ceza Kanunu m.234’e göre velayet yetkisi elinden alınmış ana ya da babanın, 16 yaşını bitirmemiş bir çocuğu velayet sahibinin yanından kaçırması ya da alıkoyması suçtur ve 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası öngörülür. Cebir ya da tehdit kullanılırsa ya da çocuk 12 yaşını bitirmemişse ceza bir katı oranında artırılır.

Hukuk tarafında da yaptırım vardır. TMK m.182/2 ve m.324/3 uyarınca mahkeme, kişisel ilişki kararında, düzenlemenin gereklerine uyulmazsa çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder. Bu kural hem görüşmeyi engelleyen velayet sahibi hem de çocuğu teslim etmeyen ebeveyn için önemlidir.

Çocuk yurt dışına götürülüp geri getirilmezse, Türkiye’nin taraf olduğu Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine İlişkin Lahey Sözleşmesi kapsamında çocuğun iadesi için başvuru yapılabilir. Bu başvurular Adalet Bakanlığı aracılığıyla yürütülür.

Taşındıktan Sonra Görüşme Günleri Nasıl Düzenlenir?

TMK m.183, ana ya da babanın başka bir yere gitmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması halinde hâkimin, kendiliğinden ya da taraflardan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alacağını söyler. Taşınma tam olarak böyle bir yeni olgudur.

Mesafe uzadığında iki hafta sonu görüşmesi gibi düzenlemeler uygulanamaz hale gelir. Mahkeme bu durumda genellikle kısa ve sık görüşmeler yerine yarıyıl ve yaz tatillerinde daha uzun süreli, bayramlarda dönüşümlü görüşmeler, ayrıca telefon ve görüntülü görüşme gibi düzenlemeler yapar. Yol masraflarının kimin tarafından karşılanacağı da bu düzenlemede belirlenebilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2016/21587 E. 2016/15987 K. sayılı kararında, günümüzdeki ulaşım kolaylıkları gözetildiğinde kişisel ilişki düzenlenirken “aynı şehir, ayrı şehir” ayrımına gidilmesinin önemi bulunmadığı, esas olanın babalık duygularını tatmine ve çocuğun baba sevgisini tatmasına yeterli bir süre tanınması olduğu vurgulanmıştır.

Bir Örnek: İstanbul’dan Antalya’ya Taşınma

Velayeti annede olan 8 yaşındaki bir çocuk için boşanma kararında babaya her ayın 1. ve 3. hafta sonu cumartesi sabahından pazar akşamına kadar görüşme hakkı tanınmış. Anne iş nedeniyle İstanbul’dan Antalya’ya taşınıyor.

Bu durumda iki hafta sonu görüşmesi babanın her ay iki kez uçakla gidip gelmesini gerektirir ve uzun vadede sürdürülebilir değildir. Taraflardan biri aile mahkemesine başvurur. Mahkeme örneğin şu şekilde bir düzenleme yapabilir: ayda bir hafta sonu babanın Antalya’da çocukla görüşmesi, yarıyıl tatilinin 1 haftası ve yaz tatilinin 30 günü çocuğun babada kalması, bayramlarda dönüşümlü görüşme ve haftada iki gün görüntülü arama.

Bu yalnızca bir örnektir; mahkeme çocuğun yaşı, okulu, sağlık durumu ve ebeveynlerin imkânlarına göre farklı bir düzen kurabilir. Asıl önemli olan, taşınmanın çocuğun diğer ebeveynle bağını koparmayacak şekilde planlanmasıdır.

Taşınma Sebebi Neden Önemli?

Velayet sahibinin taşınma özgürlüğü olsa da, mahkeme velayetin değiştirilmesi ya da görüşme düzeninin uyarlanması davasında taşınmanın sebebine bakar. Yeni bir iş, kamu görevlisinin tayini, ailenin desteğine ihtiyaç duyulması ya da çocuğun sağlığı gibi gerçek ve belgelenmiş sebepler, taşınmanın haklılığını gösterir.

Buna karşılık taşınmadan kısa süre önce görüşmelerin aksatılması, yeni adresin gizlenmesi ya da diğer ebeveynle iletişimin tamamen kesilmesi, taşınmanın çocuğu diğer ebeveynden uzaklaştırmak için yapıldığı izlenimini doğurur. Bu durum velayetin değiştirilmesi talebinde ağır basabilir.

Çocuğun yaşı ve görüşü de dikkate alınır. Belli bir olgunluğa ulaşmış çocuğun taşınma ve görüşme düzeni hakkındaki görüşü mahkemece dinlenebilir.

Taşınınca Çocuk Teslimi Nasıl Olur?

Kişisel ilişki kararına uyulmazsa, çocuk teslimi artık icra daireleri aracılığıyla değil, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri eliyle yapılır. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.41/C bu süreci düzenler.

Aynı maddenin 10. fıkrasına göre çocuğun yerleşim yeri değişirse, dosya kendiliğinden yeni yerdeki müdürlüğe gönderilir ve o müdürlük işlemlere kaldığı yerden devam eder. Yeni müdürlük yalnızca teslimin yapılacağı yeni yeri bildirir. Ayrıca teslim emrini alan ebeveyn, yerleşim yeri ya da iletişim bilgileri değişirse bunu müdürlüğe derhal bildirmek zorundadır.

Teslim sürecinin ayrıntıları ve yaptırımlar için eşim çocuğumu bana göstermiyor yazımıza bakabilirsiniz.

Taşınmadan Önce Yapılması Gerekenler

Velayet sahibiyseniz ve taşınmayı planlıyorsanız şu adımlar sizi korur:

• Taşınma sebebinizi belgeleyin: iş sözleşmesi, tayin yazısı, okul kaydı.
• Eski eşinize taşınacağınızı ve yeni adresinizi yazılı bildirin.
• Mümkünse taşınmadan önce yeni görüşme düzeni için anlaşın ve mahkemeye onaylatın.
• Anlaşma yoksa aile mahkemesine başvurup kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini isteyin.

Velayeti olmayan ebeveynseniz ve eski eşinizin taşınacağını öğrendiyseniz, görüşme düzeninin yeni duruma uyarlanması için siz de aile mahkemesine başvurabilirsiniz. Taşınmanın kötü niyetli olduğunu, sırf çocuğu sizden uzaklaştırmak için yapıldığını düşünüyorsanız, bunu belgelerle ileri sürmek ve gerekirse velayetin değiştirilmesini istemek mümkündür.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Velayet annede, baba yaz tatilinde çocuğu yurt dışına tatile götürmek istiyor. Bunun için annenin muvafakati gerekir. Muvafakat verilmezse baba, kişisel ilişki süresi içinde yurt dışı tatil imkânı tanınması için mahkemeye başvurabilir.

Velayet babada, anne Kıbrıs’a ya da başka bir ülkeye çalışmaya gitti ve çocuğu görmek istiyor. Anne Türkiye’ye geldiğinde görüşme yapılması ya da çocuğun tatillerde anneye gönderilmesi gibi düzenlemeler mahkemeden istenebilir; çocuğun yurt dışına çıkışı için babanın muvafakati gerekir.

Velayet sahibi taşındı ama yeni adresini bildirmedi. Bu durum TMK m.324 kapsamında kişisel ilişkiyi zedeleme sayılabilir ve velayetin değiştirilmesi davasında aleyhine değerlendirilir.

Boşanma kararında ortak velayet var. Bu durumda çocuğun yaşayacağı şehri ya da ülkeyi değiştirmek iki ebeveynin birlikte karar vermesi gereken bir konudur; anlaşma olmazsa mahkemeye gidilir.

Sonuç

Velayet sahibi, çocukla birlikte başka şehre ya da yurt dışına taşınmak için eski eşinden izin almak zorunda değildir; ama taşınma diğer ebeveynin görüşmesini fiilen engelliyorsa mahkeme yeni düzenleme yapar ve velayet değişebilir. Velayeti olmayan ebeveyn ise çocuğu velayet sahibinin rızası olmadan yurt dışına çıkaramaz ve süre bitiminde teslim etmek zorundadır.

Taşınma, yurt dışı ya da görüşme düzeni konusunda bir anlaşmazlık yaşıyorsanız, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer konular için aile hukuku ve boşanma sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR