Eşim boşandıktan sonra çocuğumu bana göstermiyor. Çocuk teslimi süreci ve hukuki yaptırımlar

Mahkeme kararında belirlenen günde çocuğunuzu görmeye gittiğinizde kapının açılmadığını, eski eşinizin telefonlarınıza cevap vermediğini yaşıyorsanız, bu durumda artık icra dairesine gidip haciz memuruyla uğraşmanıza gerek olmadığını bilmelisiniz.

Çocuğu Göstermeyen Eşe Karşı Velayetin Değiştirilmesi Davası

Türk Medeni Kanunu’na göre Aile Hukuku sistemimizin merkezinde yer alan yegâne prensip “Çocuğun Üstün Yararı” ilkesidir. TMK’nın 324. maddesi uyarınca; ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür.

Güncel yasal düzenlemeler (7343 sayılı Kanun ile yapılan eklemeler) çerçevesinde kanun koyucu, çocuğu göstermemeyi doğrudan doğruya bir “Velayetin Değiştirilmesi” sebebi olarak kabul etmiştir. TMK 182. maddesine eklenen fıkra uyarınca; mahkeme, boşanma kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder.

Eski eşiniz mahkeme kararına rağmen çocuğunuzu size göstermiyorsa, artık bunun için icra dairesine gitmenize gerek yok. 2026 itibarıyla çocuk teslimi süreci tamamen değişti, daha hızlı ve çocuk psikolojisini koruyan bir sisteme geçildi.

Yeni çocuk teslimi sisteminin eskisinden farkını, çocuğu göstermeyen eşe uygulanabilecek disiplin hapsini ve velayetin değiştirilmesi davasının ne zaman gündeme geldiğini anlatıyoruz.

İcra ile Çocuk Teslimi Kalktı mı? Yeni Sistem Nasıl İşliyor?

Hukuk sistemimizde devrim niteliğinde olan ve Çocuk Koruma Kanunu’na eklenen güncel maddeler (Madde 41/A ve devamı) ile birlikte, çocukların icra daireleri aracılığıyla, haciz memurları eşliğinde zorla alınması uygulamasına kesin olarak son verilmiştir. Bu değişikliğin temel felsefesi, çocuğun üstün yararının korunması ve ebeveynler arasındaki çatışmanın çocuğun ruhsal gelişiminde kalıcı hasarlar bırakmasının önlenmesidir.

Yeni sisteme göre, çocuk teslimi veya çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair aile mahkemeleri tarafından verilen ilam (karar) veya geçici tedbir kararları, artık İcra Daireleri tarafından değil; Adalet Bakanlığınca kurulan “Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri” tarafından yerine getirilmektedir. Müdürlük bulunmayan yerlerde ise bu işlemler hukuk mahkemeleri yazı işleri müdürlüğü tarafından icra edilmektedir.

Yeni Çocuk Teslimi Sisteminin Avantajları Nelerdir?

Adım Adım Çocuk Teslimi ve Kişisel İlişki Süreci Nasıl İşler?

Mahkemenin sizin lehinize verdiği “her ayın 1. ve 3. hafta sonu çocukla kişisel ilişki kurulmasına” dair karara rağmen eski eşiniz çocuğu getirmiyorsa, izlenmesi gereken yasal prosedür kanunda adım adım şu şekilde düzenlenmiştir:

1. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne Başvuru

Kişisel ilişki kararı veya çocuk teslimi kararı, yükümlü (velayeti elinde bulunduran eş) tarafından rızasıyla yerine getirilmediği takdirde hak sahibi ebeveyn, kararın yerine getirilmesi için çocuğun yerleşim yerindeki Müdürlüğe başvurur.

2. Yükümlü Eş ile İletişim Kurulması

Talebi alan müdürlük, her türlü iletişim vasıtasını (telefon, SMS, e-posta) kullanarak yükümlü eşle irtibata geçer. İlamda belirtilen gün ve saatte çocuğun, müdürlük tarafından belirlenen teslim mekânına getirilmesini derhâl bildirir ve bu bildirim tutanağa bağlanır.

3. Teslim Emrinin Gönderilmesi ve İçeriği

Eğer velayet sahibi eş telefonlara çıkmaz, irtibat kurulamaz, çocuğu getirmeyeceğini beyan eder veya belirlenen saatte teslim mekânına gelmezse; müdürlük derhâl yükümlüye resmi bir “Teslim Emri” gönderir. Tebligat Kanunu hükümlerine göre gönderilen bu emrin içeriği son derece sert yasal ihtarlar barındırır:

• Çocuğu emirde belirtilen yere getirmek zorunda olduğu.
• Çocuğu getirmesine engel haklı bir mazereti (örneğin çocuğun ağır hasta olması) varsa, teslim gününden önce müdürlüğe bildirip çocuğun müdürlükçe evden alınmasını talep etmesi gerektiği.
• Emrin gereğinin yerine getirilmemesi hâlinde disiplin hapsiyle cezalandırılacağı açıkça ihtar edilir.

4. Çocuğun Zorla (Kolluk Kuvvetiyle) Alınması

Teslim emrine rağmen yükümlü eş çocuğu getirmezse ve çocuğu gizlemeye çalışırsa, çocuk nerede bulunursa bulunsun müdürlük uzmanları tarafından alınarak hak sahibine teslim edilir. Bu aşamada artık emre itaatsizlik olduğu için emniyet güçlerinden (kolluktan) yardım istenir ve kolluk birimleri zor kullanma dâhil her türlü yetkiyi kullanarak çocuğu teslim alır.

Çocuğu Göstermemenin Cezası Nedir? (Disiplin Hapsi Şartları)

Hukuk sistemimiz, mahkeme kararlarını hiçe sayarak çocuğunu diğer ebeveynden kaçıran kötü niyetli eşlere karşı sadece teslim prosedürüyle yetinmemiş, çok ağır hürriyeti bağlayıcı yaptırımlar öngörmüştür. Çocuk Koruma Kanunu’nun 41/F maddesine göre çocuğu göstermemenin veya teslim etmemenin cezası, ihlalin türüne göre değişiklik gösterir:

• Kişisel İlişki Kurulmasını Engellemenin Cezası (Görüş Günlerinde Çocuğu Kaçırmak): Mahkemenin belirlediği görüş günlerinde (hafta sonları, bayramlar vb.) çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair teslim emrine aykırı hareket eden, çocuğu getirmeyen veya emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyen eş, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır.
• Çocuk Teslimi Kararını Engellemenin Cezası (Velayetin Değişmesi Sonrası Teslim Etmemek): Velayetin size verilmesi kararı veya mahkemenin çocuğun doğrudan size teslimine yönelik kararlarına aykırı hareket eden eş, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır.

Şikâyet üzerine yargılamayı, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yerdeki Aile Mahkemesi yapar. Şikayet edilen eş duruşmaya gelmezse dahi, yokluğunda disiplin hapsi cezası verilir ve bu cezalar kesinleştiğinde doğrudan Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından infaz edilir. Çocuğunu bir intikam aracı olarak kullanan eş, bir anda kendini cezaevinde bulabilir.

Yargıtay’ın “Babalık ve Analık Duygusunun Tatmini” Yaklaşımı

Ebeveynin çocuğunu görme hakkı, sadece hukuki bir hak değil, aynı zamanda temel bir insan hakkıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre (Örn: 2023/70 Esas sayılı kararı); “Çocuk ile ana ve babası, düzenli kişisel ilişki elde etme ve bu ilişkiyi sürdürme hakkına sahiptir.

Ana ve babası ayrı olan çocuğun ebeveynleriyle düzenli kişisel ilişki kurması çocuk için bir hak olduğu gibi, ana ve baba için de haktır. Kişisel ilişkinin düzenlenmesinde çocuğun bedeni ve fikri gelişimi yanında ana ve/veya babalık duygularını tatmin de önemlidir.”.

Velayet hakkını elinde bulunduran eşin, çocuğu sistematik olarak diğer ebeveynden kaçırması, polis (veya yeni adıyla müdürlük) zoruyla teslim alınmasına sebebiyet vermesi ve ebeveyne yabancılaştırma (Parental Alienation Syndrome) sendromu yaratması, çocuğun üstün yararına ağır bir saldırı niteliğindedir. Bu durumu HMK kurallarına uygun olarak tutanaklar, müdürlük raporları ve tanık beyanlarıyla ispatladığımız takdirde; Aile Mahkemesi, çocuğu göstermeyen kin dolu ebeveynden velayet hakkını alarak, hukuka saygılı ve çocuğun gelişimini destekleyecek olan diğer ebeveyne (size) verecektir.

Çocuğun İfşası ve İnternet Ortamında Görüntülerin Yayınlanması Yasağı

Yeni sistemin getirdiği bir diğer önemli koruma mekanizması da mahremiyet hakkıdır. Çocuğun teslim işlemleri sırasında, eşlerin birbirleriyle tartıştıkları anların veya çocuğun ağlarken çekilen ses ve görüntülerinin sosyal medyada veya internette yayınlanması kesinlikle yasaklanmıştır. Çocuk Koruma Kanunu’nun 41/G maddesine göre; bu teslim işlemleri sırasında kayda alınan ses veya görüntülerin internet ortamında yayınlanması nedeniyle kişilik haklarının ihlal edildiğini iddia eden ebeveynler, içeriğin derhâl çıkarılmasını veya erişimin engellenmesini talep etme hakkına sahiptir.

Kanun Ne Diyor: Kişisel İlişki Engellenirse

Türk Medeni Kanunu’nun 323. maddesi, ana ve babadan her birinin velayeti altında bulunmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahip olduğunu düzenler. Bu, velayet kendisine verilmeyen ebeveynin doğrudan kanundan doğan bir hakkıdır.

324. madde ise bu hakkın sınırlarını çizer. Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girerse, ana baba haklarını yükümlülüklerine aykırı kullanırsa ya da çocukla ciddi olarak ilgilenmezlerse, kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya kaldırılabilir.

Aynı maddeye 24 Kasım 2021 tarihinde eklenen fıkra, engelleyen tarafa yönelik güçlü bir yaptırım getirdi: velayet kendisine bırakılan ana veya baba, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Bu husus, kişisel ilişki kararında taraflara ayrıca ihtar edilir.

İcra ve İflas Kanunu’nun 25/A maddesi uyarınca çocuk teslimine ilişkin icra emrinde, çocuğun yedi gün içinde teslim edilmesi ihtar edilir; bu süre içinde teslim gerçekleşmezse zorla teslim işlemine geçilir.

Kişisel ilişkinin engellenmesi nedeniyle velayetin değiştirilmesi talebi, Yargıtay içtihadına göre genellikle bir yıl ila iki yıl süren tekrarlanan ihlallerden sonra gündeme gelir. Çocuk teslimi icra takibinin tekrarlanması halinde her yeni talep genellikle bir ay içinde sonuçlanır.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Eski eşinizin çocuğu size göstermemesi karşısında çaresiz değilsiniz; 2026 itibarıyla süreç ücretsiz hale geldi ve direnen eşe disiplin hapsi, hatta velayetin kaybı gibi ağır yaptırımlar uygulanabiliyor.

Ama bu yaptırımların işlemesi için Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne usulüne uygun başvurmanız ve çocuk teslim edilmezse 1 aylık kısa şikayet süresi içinde harekete geçmeniz gerekiyor. Bu süreyi kaçırmak, sistemin sağladığı hızlı ve ücretsiz korumadan yararlanamamanıza yol açıyor. Çocuğunuz size gösterilmiyorsa, bu süreyi kaçırmadan bizimle iletişime geçebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR