Cezaevinde uzaktan eğitim sınavına genel güvenlik gerekçesiyle alınamadınız mı?

Cezaevinde bulunan bir yakınınız uzaktan eğitim görüyorsa ve çevrim içi sınavlara katılımı sadece genel güvenlik gerekçesiyle engellendiyse, bu uygulamanın hukuka aykırı olabileceğini bilmelisiniz. Anayasa Mahkemesi, bireyselleştirme yapılmadan alınan bu tür kararların eğitim hakkını ihlal ettiğine hükmetti. Aşağıda bu önemli kararın detaylarını bulabilirsiniz.

Olayın Özeti

Hüseyin Değirmen, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Kayseri 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda hükümlü olarak bulunurken Ankara Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Arap Dili ve Edebiyatı Bölümü öğrencisiydi. Uzaktan öğretim programındaki çevrim içi sınavlara katılma talebi reddedilince eğitim hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulundu.

Süreç, Ceza İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu’nun 15 Ekim 2020 tarihli kararıyla başladı. Bu kararda uygun şartları sağlayanların Adalet Bakanlığı onayı ve kurum imkanları dahilinde çevrim içi sınavlara katılabileceği belirtilse de, başvurucunun itirazı istenen belgelerin sunulması gerekçesiyle reddedildi.

23 Kasım 2020’de ise Eğitim Kurulu yeni bir karar aldı. Bu kez, internet ortamında derslere ve sınavlara katılmak isteyen mahpusların tamamının terör örgütü üyesi olduğu ve bilgisayar ekranlarının kısıtlanamamasının güvenlik zafiyeti oluşturabileceği gerekçesiyle bu kişilere internet bağlantılı bilgisayar kullandırılmayacağı, ancak sınav evrakının fiziken kuruma gönderilmesi halinde yüz yüze sınav imkanı sağlanabileceği belirtildi. Başvurucunun itirazları İnfaz Hâkimliği ve Ağır Ceza Mahkemesi tarafından güvenlik gerekçeleriyle kesin olarak reddedildi.

AYM’nin Değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi, başvuruyu Anayasa’nın 42. maddesindeki eğitim hakkı kapsamında inceledi. Ayrımcılık iddiasını ise başvurucunun yeterli delil sunmaması nedeniyle ayrı bir incelemeye tabi tutmadı.

Mahkeme, daha önce verdiği Ömer Aslan kararındaki değerlendirmelerini bu başvuru için de geçerli saydı. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da mahpusların örgün eğitime devamı konusunda açık bir düzenleme olmasa da, Bakanlık düzenlemelerinde çevrim içi sınavlara katılıma izin veren hükümler bulunduğunu belirtti.

AYM’ye göre, ceza infaz kurumunun genel nitelikli ve bireyselleştirme yapılmadan, olası risklere dair soyut bir değerlendirmeye dayanarak aldığı kararlar eğitim hakkını ihlal eder. Somut olayda 23 Kasım 2020 tarihli kararın genel güvenlik sebeplerine dayandığı, İnfaz Hâkimliği ve Ağır Ceza Mahkemesi’nin de bireyselleştirme yapmaksızın bu genel gerekçeleri onayladığı tespit edildi. Başvurucunun kendi özel durumu değerlendirilmeden karar verilmesi, eğitim hakkının ihlali olarak kabul edildi.

Mahkeme oy çokluğuyla eğitim hakkının ihlal edildiğine karar verdi; Basri Bağcı ve Ömer Çınar karşıoy kullandı. Başvurucunun tahliye olması nedeniyle yeniden yargılama talebi reddedilirken, ihlalin sonuçlarının giderilmesi için başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedildi.

Bu ihlal iddiasıyla bireysel başvuru yapmak isteyen hükümlü ve tutuklular, kararın kesinleştiği veya ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde başvurmalıdır; kurum içi itiraz süreçlerinin ne kadar sürdüğünü gösteren belgeleri saklamak, bu süreyi doğru hesaplamanız için önemlidir.

Eğitim Kurulu’nun iki ayrı kararı arasında yaklaşık bir ay bulunması, kurumların aynı konuda kısa aralıklarla farklı gerekçelerle karar alabildiğini gösteriyor; başvurucunun bu süreçte iki yıl boyunca eğitimine ara vermeden devam edebilmiş olması, mahpusların uzaktan eğitim hakkının ne kadar somut bir güvence gerektirdiğini gösteriyor.

Bu Karar Ne Anlama Geliyor?

Bu karar, cezaevlerinde eğitim gören hükümlü ve tutukluların haklarının korunması açısından önemli bir referans noktası oluşturuyor. Devletin ceza infaz kurumlarında eğitim ve iyileştirme faaliyetleri sağlama yükümlülüğünün yanı sıra, bu faaliyetlere getirilecek kısıtlamaların somut ve kişiye özel gerekçelere dayanması gerektiğini teyit ediyor.

Eğer bir yakınınız cezaevinde eğitim hakkından genel güvenlik gerekçesiyle, kendi özel durumu incelenmeden mahrum bırakıldıysa, bu kararı emsal göstererek itiraz sürecini başlatabilir ve idari makamların bireyselleştirilmiş bir değerlendirme yapması gerektiğini talep edebilirsiniz. Güvenlik kaygıları haklı olsa da, bu kaygıların her hükümlünün kendi risk profiline göre somut biçimde ortaya konması gerekiyor.

Karar Künyesi

SIKÇA SORULAN SORULAR

Anayasa Mahkemesi’nin (AYM), ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin uzaktan eğitim kapsamındaki çevrim içi sınavlara katılım haklarına ve bu hakların idarece kısıtlanma sınırlarına ilişkin verdiği emsal karara dair merak edilenler:

İLGİLİ YAZILAR