Dokunulmazlık ve Hakim Tarafsızlığına YCGK Kararı

Giriş ve Olayın Özeti

Türkyılmaz Hukuk Bürosu olarak, hukukun üstünlüğünü ve adil yargılanma hakkını merkeze alan yaklaşımlarımızla, Türk yargı sisteminin önemli dönüm noktalarını oluşturan kararları sizler için titizlikle inceliyoruz. Bu kapsamda, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2020/462 E., 2022/671 K. sayılı ve 26.10.2022 tarihli kararı, özellikle “silahlı terör örgütüne yardım etme” suçlamalarıyla ilgili karmaşık hukuki meselelere ışık tutması ve emsal teşkil etmesi bakımından büyük önem arz etmektedir.

Dosyada yargılanan birçok sanık hakkında, ilk derece mahkemesi tarafından “silahlı terör örgütüne yardım etme” suçundan mahkûmiyet kararları verilmiş, bu kararlar istinaf mahkemesince onanmıştır. Ancak, Yargıtay (Kapatılan) 16. Ceza Dairesi’nin bozma ve bozma kararlarının kesinleşen hükümlere sirayeti yönündeki kararına karşı, yerel mahkeme direnme kararı vermiştir. Bu direnme üzerine dosya, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun gündemine gelmiş ve Kurul, yargılamanın temelini etkileyen dört ayrı ön sorunu detaylı bir şekilde değerlendirmiştir.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, önüne gelen direnme kararı ve temyiz talepleri doğrultusunda, hukukun genel prensipleri ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde titiz bir inceleme yapmıştır. Kurulun ele aldığı ön sorunlar ve bu sorunlara ilişkin değerlendirmeleri aşağıda özetlenmiştir:

1. Sirayet Kararı ve Direnme Hükümlerinin Hukuki Durumu:
Ceza Genel Kurulu, çok sanıklı dosyalarda temyiz kanun yoluna başvuran sanık lehine verilen bozma kararının, temyiz etmeyen veya temyiz başvurusu reddedilen diğer sanıklara da yansıması anlamına gelen “sirayet” müessesesini değerlendirmiştir. Ancak, yerel mahkeme, Özel Daire’nin bozma kararına direnme kararı verdiği için, sirayet kararının hukuki geçerlilik kazanmadığına hükmedilmiştir. Bu durumda, bozma kararından etkilenen ancak yerel mahkemenin direndiği sanıklar hakkındaki ilk mahkûmiyet hükümleri geçerliliğini korumaya devam etmekte olup, direnme kararıyla kurulan yeni mahkûmiyet hükümleri hukuken değersiz kabul edilmiştir. Kurul, bu sanıklar hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir.

2. Sanığın Ölümü Hâli:
Dosya kapsamında yargılanan sanıklardan birinin, direnme kararından sonra vefat ettiği UYAP kayıtlarıyla tespit edilmiştir. Ceza Genel Kurulu, Türk Ceza Kanunu’nun 64. maddesi uyarınca sanığın ölümü hâlinde kamu davasının düşürüleceğini belirtmiştir. Ancak bu kararın mahallinde yapılacak bir araştırma sonucunda verilmesi gerektiği için, ilgili sanık hakkındaki direnme hükmünün bu yönden bozulmasına karar verilmiştir.

3. Milletvekili Dokunulmazlığı ve Yargılamanın Durması Talebi:
Yargılama devam ederken milletvekili seçilen bir sanık hakkında, müdafii tarafından Anayasa’nın 83. maddesi gereğince yargılamanın durdurulması ve dokunulmazlığının kaldırılması talebinde bulunulmuştur. İlk derece mahkemesi bu talebi değerlendirmeden direnme kararı vermiştir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, Anayasa’nın 83. maddesindeki milletvekili dokunulmazlığının istisnalarını düzenleyen “Anayasa’nın 14. maddesindeki durumlar” ibaresinin kapsamının, Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik içtihadına göre yeterli belirliliğe sahip olmadığına işaret etmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru kararlarının bağlayıcılığı dikkate alınarak, yerel mahkemenin bu talebi değerlendirmesi gerektiği sonucuna varılmış ve ilgili sanık hakkındaki hükmün bu nedenle bozulmasına karar verilmiştir.

4. Mahkeme Heyetinin Tarafsızlığı (İhsas-ı Rey):
Sanık müdafii, mahkeme başkanı `…` `…` hakkında, soruşturma aşamasında sulh ceza hâkimi sıfatıyla verdiği tutukluluğun devamı kararındaki ifadeleri nedeniyle “ihsas-ı rey” (önyargı veya oyunu belli etme) iddiasıyla ret talebinde bulunmuştur. Ceza Genel Kurulu, bahse konu tutukluluk kararının içeriğini inceleyerek, mahkeme başkanının henüz soruşturma aşamasında sanıkların atılı suçları işlediği kanaatini açıkça ifade ettiğini ve uyuşmazlığın esasını çözümleyecek nitelikte değerlendirmelerde bulunduğunu tespit etmiştir. Bu durumun, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 24. ve 30/2. maddeleri uyarınca hâkimin tarafsızlığını ihlal ettiği ve CMK’nın 289/1-b maddesi gereğince “hukuka kesin aykırılık” teşkil ettiği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, tarafsızlığı şüpheye düşmüş bir hâkimin katılımıyla verilen hükümlerin bozulmasına karar verilmiştir.

Yorum

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun bu emsal nitelikteki kararı, Türk Ceza Yargılaması Hukuku’nda önemli ilkelere ve güvencelere vurgu yapmaktadır. Özellikle milletvekili dokunulmazlığının yorumlanmasında Anayasa Mahkemesi içtihatlarının bağlayıcılığının altı çizilmiş, bu durum hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik açısından büyük bir adım teşkil etmiştir. Ayrıca, “ihsas-ı rey” kavramının yargılamanın her aşamasında, hatta soruşturma aşamasındaki tutukluluk kararlarında dahi dikkatle ele alınması gerektiği, hâkimin tarafsızlığının adil yargılanma hakkının temel bir unsuru olduğu açıkça belirtilmiştir. Bu karar, yargılamanın usul ekonomisi ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde yürütülmesinin önemini bir kez daha ortaya koymuştur. Türkyılmaz Hukuk Bürosu olarak, bu tür kararların, hukukun üstünlüğüne olan inancımızı pekiştirdiğini ve adil bir yargı sisteminin tesisi yolunda kritik birer rehber olduğunu belirtmek isteriz.

Karar Künyesi

• T.C. Yargıtay Ceza Genel Kurulu
• Esas No: 2020/462
• Karar No: 2022/671
• Karar Tarihi: 26.10.2022

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR