Minibüste patron çalışmıyorsa şoförü esnaf sayılır mı
Bir minibüste, taksi ya da dolmuşta şoför olarak çalışıyor ve işvereninizin size İş Kanunu haklarının uygulanmadığını, esnaf sayıldığınızı söylediğini duyuyorsanız bu karar tam size göre. Yargıtay, işverenin işyerinde bizzat çalışıp çalışmadığının bu konuda belirleyici olduğunu ortaya koydu.
İşvereniniz esnaf olduğunu iddia ederek İş Kanunu haklarınızı reddediyorsa, işyerinde bizzat çalışıp çalışmadığı bu tartışmada belirleyici bir noktadır.
Olayın Özeti
Bir şoför, 1996-2008 yılları arasında bir ticari minibüste çalıştığını, geçirdiği kaza sonrasında iş akdinin feshedildiğini ve bu süreçte yıllık izinlerini de kullanamadığını belirterek kıdem tazminatı ile fazla mesai, genel tatil ücreti gibi işçilik alacaklarının ödenmesini talep etmiştir.
Davalı işveren ise davacının hizmet akdiyle değil kâr ortağı sıfatıyla çalıştığını, dolayısıyla İş Kanunu’nun 4/1. maddesindeki esnaf istisnası kapsamında olduklarını ve İş Kanunu hükümlerinin uygulanamayacağını savunmuştur. Yerel mahkeme davayı kısmen kabul edince karar her iki tarafça da temyiz edilmiştir.
Yargıtay’ın Değerlendirmesi
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, öncelikle esnaf istisnasının dayanağı olan 507 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Kanunu’nun yürürlükten kalkıp yerine 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun geldiğini hatırlatmıştır. Eski kanunda yer alan geçimini münhasıran şoförlük, kamyonculuk gibi işlerle sağlayanların esnaf sayılacağı ifadesi artık geçerli değildir. Yeni tanımda esnaf ve sanatkâr, sermayesiyle birlikte bedeni çalışmasına dayanan, kazancı tacir veya sanayici düzeyine ulaşmayan, basit usulde ya da işletme hesabına göre vergilendirilen kişi olarak belirlenmiştir.
Bunun yanında, esnaf istisnasının uygulanabilmesi için işyerinde çalışan kişi sayısının üçü aşmaması gerekir. Yargıtay burada kanundaki ifadenin üç işçi değil üç kişi olduğunu vurgulamıştır. Yani işverenin kendisi de bu sayıya dahildir. Somut olayda davalı işverenin, davacının çalıştığı minibüste bizzat çalışmadığı tespit edilmiştir.
İşveren kendisi işyerinde fiilen çalışmıyorsa, esnaf istisnasının koşulları oluşmaz ve taraflar arasındaki ilişki İş Kanunu kapsamında bir hizmet akdi sayılır. Bu nedenle yerel mahkemenin davalıyı esnaf kabul edip Borçlar Kanunu hükümlerini uygulaması hatalı bulunmuş ve karar bozulmuştur.
Bu Karar Ne Anlama Geliyor?
Minibüs, taksi, dolmuş gibi küçük ölçekli işletmelerde çalışan şoförler için işverenin işyerinde bizzat çalışıp çalışmadığı, İş Kanunu’ndan yararlanıp yararlanamayacaklarını belirleyen kritik bir noktadır. İşveren fiilen çalışmıyorsa çalışan sayısı üçün altında olsa bile iş ilişkisi İş Kanunu’na tabi sayılır. Bu tür işlerde çalışıp haklarınızın esnaf istisnası gerekçesiyle reddedildiğini düşünüyorsanız, işverenin işyerinde fiilen çalışıp çalışmadığının araştırılmasını talep edebilirsiniz.
Üç kişi ölçütü
Esnaf istisnasında sayılan üç kişi ifadesi sadece işçileri değil işverenin kendisini de kapsar.
İşverenin fiilen çalışması belirleyici
İşveren işyerinde bizzat çalışmıyorsa esnaf istisnası uygulanmaz, iş ilişkisi İş Kanunu’na tabi olur.
Geçimini şoförlükle sağlama ölçütü kalktı
5362 sayılı Kanun sonrası sadece şoförlükle geçinme değil, sermaye ve vergilendirme biçimi esas alınır.
Karar Künyesi
| Daire | Esas No | Karar No | Tarih | Konu |
|---|---|---|---|---|
| Yargıtay 9. Hukuk Dairesi | 2021/6082 | 2021/10468 | 17.06.2021 | Minibüs/taksi işletmelerinde esnaf istisnası ve iş ilişkisinin niteliği |
İşçilik Alacaklarınız İçin Danışmanlık Alın
Esnaf istisnası ya da iş ilişkinizin niteliği konusunda tereddüt yaşıyorsanız haklarınızı birlikte değerlendirelim.
WhatsApp’tan yazınHemen İletişime GeçinSIKÇA SORULAN SORULAR
-
İş Kanunu’ndaki esnaf istisnasında yer alan ‘üç kişi’ kuralı neleri kapsar?
İş Kanunu’nun 4/1-ı maddesi uyarınca, esnaf tarifine uyan ve en fazla üç kişinin çalıştığı işyerlerinde İş Kanunu uygulanmaz. Ancak buradaki ‘üç kişi’ ifadesi sadece işçileri değil, işyerinde bedeni gücünü ortaya koyarak fiilen çalışan esnafın (işverenin) kendisini de kapsar.
-
Minibüs veya taksi sahibi araçta bizzat çalışmıyorsa İş Kanunu hükümleri uygulanır mı?
Evet, uygulanır. Yargıtay emsal kararına göre, işverenin bizzat minibüste bedeni gücüyle çalışmadığı durumlarda, çalışan sayısı sınırın altında olsa bile taraflar arasındaki ilişki İş Kanunu’na tabi bir hizmet akdi olarak kabul edilir ve uyuşmazlıkta İş Kanunu hükümleri uygulanır.
-
5362 sayılı Kanun’a göre bir kişinin ‘esnaf’ sayılmasının yeni kriterleri nelerdir?
Yeni düzenlemeyle ‘geçimini sınırlı olarak şoförlükle sağlama’ ölçütü kaldırılmıştır. Artık bir kişinin esnaf sayılması için; ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedeni çalışmasına dayandırması, kazancının tacir/sanayici niteliği kazanmayacak miktarda olması ve basit usulde veya işletme hesabı esasına göre vergilendirilmesi gerekir.
-
İşverenin ‘şoförle kâr ortağıyız’ savunması İş Kanunu’nun uygulanmasını engeller mi?
Hukuki denetimde gelirin paylaşılma şeklinden ziyade işin fiili yürütülüş biçimi esastır. İşverenin bizzat araçta çalışmadığı ve ilişkinin özünde bir bağımlılık (hizmet) ilişkisi barındırdığı tespit edilirse, kâr ortaklığı savunmasına itibar edilmez ve ilişki İş Kanunu kapsamında değerlendirilir.
-
Esnaf istisnası hatalı uygulanarak Borçlar Kanunu’na göre verilen kararlar ne olur?
İşverenin araçta fiilen çalışmadığı gözden kaçırılarak işyerinin esnaf muafiyetinde olduğu gerekçesiyle davanın Borçlar Kanunu’na göre çözülmesi eksik ve hatalı incelemedir. Bu tür yerel mahkeme kararları, davanın İş Kanunu kapsamında görülmesi gerektiği gerekçesiyle Yargıtay tarafından bozulur.
