Cezada 1/2 ve 2/3 Ne Demek? Hangi Suçta Ne Kadar Yatılır

Cezada 2/3, hükmedilen hapis cezasının üçte ikisi cezaevinde iyi halli geçirildiğinde kişinin koşullu salıverilme, yani şartla tahliye hakkı kazanması demektir. 1/2 ise aynı hakkın cezanın yarısı yatıldığında doğmasıdır. Örneğin 6 yıl hapis cezasında 1/2 oranı 3 yıl, 2/3 oranı 4 yıl eder.

Hangi oranın uygulanacağını cezanın miktarı değil, suçun türü belirler. Genel kural yarıdır; kasten öldürme, işkence, bazı cinsel suçlar gibi kanunda sayılan suçlarda oran üçte ikidir. Uyuşturucu ticareti, çocukların cinsel istismarı ve terör suçlarında ise oran dörtte üçe çıkar.

1/2 ve 2/3 Ne Demek

Bu kesirler 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun uyarınca koşullu salıverilme oranını gösterir. Koşullu salıverilme, cezanın tamamı bitmeden kişinin cezaevinden denetim altında çıkmasıdır. Çıktıktan sonra kalan süre denetim süresi olarak geçirilir ve bu sürede yeni bir kasıtlı suç işlenmezse ceza infaz edilmiş sayılır.

Hesap basittir: cezayı yıl ya da ay olarak alın, oranla çarpın. 1/2 için cezayı ikiye bölün; 2/3 için cezayı üçe bölüp iki ile çarpın; 3/4 için dörde bölüp üç ile çarpın. Halk arasında “3/2” diye aranan oran da aslında 2/3’tür.

Bu süre fiilen cezaevinde kalınacak süre anlamına da gelmez. Koşullu salıverilme tarihinden önce denetimli serbestlik devreye girer ve kişi bu tarihten bir süre önce cezaevinden çıkabilir. Yani oran, hesabın sonucu değil başlangıç noktasıdır.

Genel Kural: Cezanın Yarısı

Kanunun 107. maddesine göre süreli hapis cezasına mahkûm olanlar, cezalarının yarısını iyi halli olarak çektiklerinde koşullu salıverilmeden yararlanır. Kanunun ayrıca saymadığı bütün suçlar bu kapsamdadır.

Hırsızlık, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, mala zarar verme, tehdit, hakaret, kasten yaralamanın temel hali, uyuşturucu kullanma ve trafik suçlarının büyük bölümü yarı orana tabidir. Günlük hayatta karşılaşılan dosyaların çoğu bu gruptadır.

Üçte İki Oranı Uygulanan Suçlar

Aynı madde bazı suçlar için oranı üçte ikiye çıkarır. Bunlar kasten öldürme suçları (TCK m.81, 82, 83), neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralamanın 87/2-d hali, işkence ve eziyet (m.94, 95, 96), cinsel saldırı (m.102, ikinci fıkra hariç), reşit olmayanla cinsel ilişki (m.104, ikinci ve üçüncü fıkra hariç), cinsel taciz (m.105), özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (m.132 ila 138) ile devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluktur (m.326 ila 339).

Örgüt kurma, yönetme ya da örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda da süreli hapis cezaları için oran üçte ikidir. Bu kural ayrı bir fıkrada, 107. maddenin 4. fıkrasında düzenlenir.

Sık yapılan bir hata, devletin güvenliğine ya da anayasal düzene karşı bütün suçların üçte iki oranına tabi olduğunu düşünmektir. Kanundaki listede bu bölümden yalnızca devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk yer alır; diğerleri örgüt faaliyeti ya da terör kapsamında işlendiyse ağırlaştırılmış orana tabi olur.

Dörtte Üç Oranı Uygulanan Suçlar

Kanunun 108. maddesine göre cinsel saldırının nitelikli hali (m.102/2), çocukların cinsel istismarı (m.103), reşit olmayanla cinsel ilişkinin ağır halleri (m.104/2 ve 3) ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (m.188) suçlarında süreli hapis cezaları için oran dörtte üçtür. Bu suçların ayrıntısını uyuşturucu ticareti ve cinsel suçlarda yatar yazısında anlattık.

Terörle Mücadele Kanunu 17. maddesine göre bu kanun kapsamındaki suçlardan mahkûm olanlar için de süreli hapis cezalarında oran dörtte üçtür.

Müebbet Cezalarda Oran Yerine Sabit Süre

Müebbet cezalarda kesir değil, kanunda yazılı sabit süreler uygulanır. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında 30 yıl, müebbet hapis cezasında 24 yıl cezaevinde geçirildikten sonra koşullu salıverilme mümkündür. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda bu süreler 36 ve 30 yıla, tekerrür halinde ise 39 ve 33 yıla çıkar.

Bir örgütün faaliyeti çerçevesinde devletin güvenliğine, anayasal düzene ya da milli savunmaya karşı suçlardan ağırlaştırılmış müebbet cezası alanlar hakkında ise koşullu salıverilme hiç uygulanmaz.

Tekerrür Oranı Nasıl Değiştirir

Daha önce kesinleşmiş bir mahkûmiyeti bulunan kişi yeniden suç işlerse ve tekerrür hükümleri uygulanırsa, süreli hapis cezalarında oran üçte ikiye çıkar. Bu, suçun kendisi yarı orana tabi olsa bile geçerlidir: hırsızlıktan ceza alan bir mükerrir yarı değil üçte iki oranına tabi olur. Suçun kendi oranı üçte ikiden yüksekse o oran uygulanır.

İkinci defa tekerrür halinde, 2025 yılında yapılan değişiklikle süreli hapis cezalarında oran dörtte üç olarak uygulanır. İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanacağı hükümde ayrıca belirtilir.

Her eski ceza tekerrüre esas alınmaz. Türk Ceza Kanunu 58. maddeye göre 5 yıldan fazla hapis cezasında cezanın infazından itibaren 5 yıl, 5 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında 3 yıl geçtikten sonra işlenen suçlarda tekerrür uygulanmaz. Çocukken işlenen suçlardan alınan cezalar tekerrüre esas olmaz; kasıtlı ve taksirli suçlar arasında da tekerrür kurulmaz.

Örnek Hesap

Aynı cezayı alan kişilerin cezaevinde geçirmesi gereken süre, orana göre çok farklıdır. Bölümün sonundaki tablo en sık sorulan ceza miktarlarını gösteriyor.

5 yıllık bir cezada yarı oranda koşullu salıverilme için 2 yıl 6 ay, üçte iki oranında 3 yıl 4 ay gerekir; aradaki fark 10 aydır. 6 yıllık cezada bu süreler 3 yıl ve 4 yıl, dörtte üç oranında ise 4 yıl 6 aydır.

Bu hesabın üzerine mahsup eklenir. Yargılama sırasında tutuklu geçen günler cezadan düşüldüğünden, uzun süre tutuklu kalmış biri karar kesinleştiğinde kısa süre içinde koşullu salıverilme tarihine ulaşabilir.

Denetimli Serbestlik ve Onda Bir Şartı

Koşullu salıverilme tarihine 1 yıl ya da daha az kalan iyi halli hükümlüler, açık cezaevinde bulunmaları ve talep etmeleri halinde, kalan süreyi denetimli serbestlikle dışarıda geçirebilir. 2025 yılında yapılan değişiklikle, bunun için koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin, ve her halde en az 5 günün cezaevinde geçirilmiş olması şartı getirildi. “Cezanın onda biri” diye aranan şey budur. Bu şart, değişikliğin yürürlüğünden önce işlenen suçlara uygulanmaz.

Suç tarihi denetimli serbestlik süresini de değiştirir. 30 Mart 2020’ye kadar işlenen ve istisna listesinde olmayan suçlarda 1 yıllık süre 3 yıl olarak uygulanır. 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda, açık cezaevinde en az 3 ay kalmış olanlar talep ederse denetimli serbestlikten 3 yıl daha erken yararlanabilir. Kendi dosyanızda hangi sürenin uygulanacağını denetimli serbestlik süresi yazısında ayrıntılı anlattık.

Çocuklar İçin Farklı Kurallar

Suçu 18 yaşından küçükken işleyenler için oranlar ve süreler farklıdır. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu ticareti, örgüt ve terör suçlarından mahkûm çocuklarda oran üçte ikidir.

8 Ağustos 2026 tarihli değişiklikle, kasten öldürme, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti ve örgüt kurma suçları hariç olmak üzere, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar cezaevinde geçirdiği her gün koşullu salıverilme hesabında 2 gün sayılır. Ayrıntılar çocuklar cezaevinde ne kadar yatar yazısında.

Oran Nerede Yazar ve Nasıl Kontrol Edilir

Uygulanan oran, infaz savcılığının düzenlediği müddetnamede görünür. Bu belgede cezanın başlangıç tarihi, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihleri yazar. Müddetnameye cezaevi idaresinden ya da avukat aracılığıyla ulaşabilir, dosyayı UYAP Vatandaş Portalı üzerinden takip edebilirsiniz.

Oranı kontrol ederken önce mahkeme kararında hangi kanun maddesinden ceza verildiğine bakın. Halk arasındaki suç adı ile kanundaki nitelendirme her zaman aynı değildir; oran karar metnindeki maddeye göre belirlenir. Aynı kararda birden fazla suçtan ceza varsa her biri kendi oranıyla hesaplanır. Cezalar toplanırken bu ayrım korunmazsa, yarı orana tabi bir ceza da yanlışlıkla üçte iki üzerinden hesaplanabilir ve kişi aylarca fazla cezaevinde kalabilir.

Oran Yanlış Uygulandıysa

Müddetnamede beklediğinizden yüksek bir oran görüyorsanız, üç şeyi kontrol edin: suç gerçekten istisna listesinde mi, tekerrür kaydı süre sınırları içinde mi ve suç tarihi doğru alınmış mı. Uygulamada en sık hata, tekerrüre esas alınamayacak kadar eski bir mahkûmiyetin hesaba katılmasıdır.

Hata varsa infaz savcılığına düzeltme dilekçesi verin; sonuç alamazsanız infaz hâkimliğine şikâyet yoluna gidin. Şikâyet, işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren 15 gün ve her halde işlemden itibaren 30 gün içinde yapılır.

Adli para cezasından çevrilen hapiste ise oran aranmaz: kanun bu hapiste koşullu salıverilmenin uygulanmayacağını açıkça söyler. Ayrıntılar para cezasından çevrilen hapis yazısında.

Sonuç

Cezada 1/2, cezanın yarısı; 2/3, üçte ikisi; 3/4, dörtte üçü iyi halli yatıldığında koşullu salıverilme hakkı doğması demektir. Genel kural yarıdır. Kasten öldürme, işkence, bazı cinsel suçlar, özel hayata karşı suçlar, casusluk ve örgüt suçlarında oran üçte iki; uyuşturucu ticareti, çocukların cinsel istismarı ve terör suçlarında dörtte üçtür. Tekerrür oranı yükseltir, denetimli serbestlik ise cezaevinde kalınan süreyi kısaltır.

Dosyanızda hangi oranın uygulandığını kontrol ettirmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer konular için infaz hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR