Kamuya Yararlı İşte Çalışma Cezası Nedir, Paraya Çevrilir mi?

Halk arasında “kamu hizmeti cezası” denen şey, kanundaki adıyla kamuya yararlı bir işte çalışmadır. Kişi cezasını cezaevinde yatarak değil, belirli günlerde bir kamu kurumunda, örneğin belediyede, okulda ya da bir hastanede çalışarak çeker.

Kısa cevap şudur: kamuya yararlı işte çalışma iki ayrı yoldan karşınıza çıkabilir ve “paraya çevrilir mi” sorusunun cevabı bu yola göre değişir. Ödenmeyen adli para cezası nedeniyle çalıştırılıyorsanız, kalan günlere karşılık gelen parayı ödediğiniz anda çalışma sona erer. Mahkeme kısa süreli hapis cezanızı doğrudan kamuya yararlı işte çalışmaya çevirdiyse, bunu sonradan kendi isteğinizle paraya çeviremezsiniz.

Birinci Yol: Ödenmeyen Adli Para Cezası

Mahkeme size adli para cezası verdi ve savcılık ödeme emri gönderdi. 5275 sayılı İnfaz Kanunu m.106/3’e göre bu cezayı süresinde ödemezseniz, Cumhuriyet savcısı ödenmeyen kısma karşılık gelen gün sayısını hapse çevirir ve aynı kararla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmanıza karar verir.

Burada önemli bir nokta vardır: bu, sizin talep etmenize bağlı değildir. 2014’teki kanun değişikliğinden beri ödenmeyen adli para cezası kendiliğinden kamuya yararlı işte çalışmaya dönüşür. Ödeme gücünüzü ispat etmeniz ya da dilekçe vermeniz gerekmez. Cezaevine girmek ancak çalışma programına uymadığınızda gündeme gelir.

Dosya denetimli serbestlik müdürlüğüne gönderilir ve size nerede, hangi gün ve saatlerde çalışacağınız bildirilir. Müdürlükten gelen çağrıyı önemseyin; ilk görüşmeye gitmemek de programa uymamak sayılabilir ve kalan sürenin cezaevinde çekilmesi riskini doğurur. Çağrı tebligatı eski adresinize gitmişse, adres bilginizi güncellemek de sizin sorumluluğunuzdadır. Dosyanın hangi aşamada olduğunu UYAP Vatandaş Portalı üzerinden takip edebilirsiniz.

Ödeme Emrini Aldığınızda Seçenekleriniz

Savcılık, adli para cezası içeren ilamı aldıktan sonra 30 gün içinde size bir ödeme emri gönderir. Bu aşamada üç seçeneğiniz vardır.

Birincisi cezayı ödemektir. Ödeme yapıldığında dosya kapanır ve ne çalışma ne de hapis gündeme gelir. İkincisi taksittir: hükümde taksit yoksa, 1 ay içinde cezanın üçte birini ödeyip kalanını iki eşit taksitte ödeme izni isteyebilirsiniz.

Üçüncüsü hiçbir şey yapmamaktır. Bu durumda süre dolunca savcılık ödenmeyen kısmı hapse çevirir ve kamuya yararlı işte çalıştırılmanıza karar verir. Yani ödeyemiyorsanız cezaevine girmeyeceksiniz, ama çalışma programına katılmanız gerekecek. Programa başladıktan sonra da kalan günlerin parasını ödeyerek çalışmayı bitirme hakkınız devam eder.

İkinci Yol: Kısa Süreli Hapis Cezasının Çevrilmesi

Bu yol tamamen farklıdır. Türk Ceza Kanunu m.50/1-f’ye göre mahkeme, 1 yıl ve daha kısa süreli hapis cezasını, mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak şartıyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya çevirebilir.

Bu durumda kamuya yararlı işte çalışma, hükmün kendisidir. TCK m.50/5’e göre uygulamada asıl mahkûmiyet, çevrilen bu seçenek yaptırımdır. Mahkeme ayrıca hapis cezasını adli para cezasına da çevirebilirdi; ama kamuya yararlı işte çalışmayı seçtiyse, hüküm kesinleştikten sonra bunu kendi isteğinizle paraya çevirtme imkânı yoktur.

Kısa Süreli Hapis Hangi Hallerde Çevrilir?

TCK m.50’ye göre 1 yıl ve daha kısa süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır ve mahkeme bunu adli para cezası, zararın giderilmesi, belirli yerlere gitme yasağı ya da kamuya yararlı işte çalışma gibi seçenek yaptırımlardan birine çevirebilir. Kamuya yararlı işte çalışma için hükümlünün gönüllü olması şarttır.

Bazı durumlarda çevirme zorunludur. TCK m.50/3’e göre daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak şartıyla 30 gün ve daha az süreli hapis cezası ile suçu işlediği tarihte 18 yaşını doldurmamış ya da 65 yaşını bitirmiş kişilerin 1 yıl veya daha az süreli hapis cezası, seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.

Hangi seçenek yaptırımın uygulanacağını mahkeme belirler. Duruşmada kamuya yararlı işte çalışmaya gönüllü olduğunuzu ya da para cezasını tercih ettiğinizi söylemeniz, mahkemenin bu değerlendirmesinde dikkate alınabilir. Hüküm kesinleştikten sonra bu tercih değiştirilemez.

Paraya Çevrilir mi? İki Yolun Farkı

Ödenmeyen adli para cezasından gelen çalışmada, 5275 m.106/8 size açık bir çıkış kapısı verir: çalıştığınız günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı öderseniz kamuya yararlı işte çalıştırılmanız sona erer. Yani borcun kalanını ödeyerek çalışmayı istediğiniz an bitirebilirsiniz.

Bunun için savcılığın ilamat ve infaz bürosundan, çalıştığınız günler düşüldükten sonra kalan tutarı öğrenip ödemeniz ve dekontu dosyaya sunmanız yeterlidir. Kalan tutarı tek seferde ödeyemiyorsanız, ödeme emrini aldığınız ilk aşamada taksit imkânının olup olmadığına bakmak gerekir.

Kısa süreli hapisten çevrilen çalışmada ise ödeme yoluyla çıkış yoktur. TCK m.50/7’ye göre seçenek yaptırım, sizin elinizde olmayan sebeplerle yerine getirilemezse, örneğin ağır bir hastalık nedeniyle çalışamıyorsanız, infaz hâkimliği yaptırımı değiştirir. Hangi yaptırıma çevrileceğine infaz hâkimi karar verir.

Bir Günlük Çalışma Ne Kadar Düşürür?

5275 m.106/3’e göre hükümlünün 2 saat çalışması, 1 gün ceza karşılığı sayılır. Günlük çalışma süresi denetimli serbestlik müdürlüğünce en az 2, en fazla 8 saat olarak belirlenir.

Örneğin 30.000 TL adli para cezanız var ve mahkeme günlüğünü 100 TL olarak belirlemiş. Ödenmeyen tutar 300 güne karşılık gelir. Günde 8 saat çalıştırılırsanız her çalışma gününde 4 günlük ceza düşer ve toplam 75 çalışma gününde ceza biter. Günde 2 saat çalıştırılırsanız bu süre 300 çalışma gününe çıkar. Bu yüzden ilk görüşmede günlük çalışma saatinin kaç olacağını sormak ve imkânınız varsa daha uzun saatlerle çalışmayı istemek, sürecin daha çabuk bitmesini sağlar.

Çalıştığınız bir dönemden sonra kalan günlerin parasını ödemek isterseniz, ödeyeceğiniz tutar da buna göre azalır: 75 günün 40’ında çalıştıysanız, kalan günlere karşılık gelen tutarı ödeyerek çalışmayı bitirebilirsiniz.

Çalışma Nerede ve Nasıl Yapılır?

Çalışma, denetimli serbestlik müdürlüğünün belirlediği bir kamu kurumunda ya da kamuya yararlı faaliyet gösteren bir yerde yapılır. Uygulamada belediyeler, okullar, hastaneler ve diğer kamu binaları sık görülen çalışma yerleridir. Yapılacak iş genellikle temizlik, bakım, düzenleme ya da büro işleridir.

Müdürlük, programı belirlerken sağlık durumunuzu, mesleğinizi ve çalışma saatlerinizi dikkate alabilir. İlk görüşmede bunları belgeleriyle anlatmanız, size uygun bir program kurulmasını kolaylaştırır. Çalıştığınız günler, çalışma yerinin yetkilisi tarafından kayıt altına alınır ve müdürlüğe bildirilir.

Programa Uyulmazsa Ne Olur?

Ödenmeyen adli para cezasından gelen çalışmada, programa ve denetimli serbestlik görevlilerinin uyarılarına uymazsanız, 5275 m.106/3 uyarınca çalıştığınız günler hapis cezasından düşülür ve kalan kısmın tamamı açık ceza infaz kurumunda çektirilir. Bu hapis için erteleme ve koşullu salıverilme uygulanmaz.

Kısa süreli hapisten çevrilen çalışmada ise TCK m.50/6’ya göre hüküm kesinleştikten sonra savcılığın tebligatına rağmen 30 gün içinde çalışmaya başlamazsanız ya da başlayıp devam etmezseniz, infaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen ya da kısmen infazına karar verir ve bu karar derhal yerine getirilir.

Hastalık, kaza, işyerinden izin alınamaması gibi bir mazeretiniz varsa, bunu belgesiyle birlikte hemen denetimli serbestlik müdürlüğüne bildirin. Haber vermeden gitmemek, mazeretiniz gerçek olsa bile aleyhinize değerlendirilebilir.

Bilmeniz Gereken Sınırlar

Adli para cezası yerine çektirilen hapis süresi, 5275 m.106/7’ye göre 3 yılı geçemez; birden fazla hükümle adli para cezasına mahkûmiyet varsa bu sınır 5 yıldır.

Çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezası ödenmezse hapse çevrilemez. 5275 m.106/4’e göre bu durumda ceza, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca vergi dairesi tarafından tahsil edilir.

Hükümde taksit yoksa, ödeme emrinden sonraki 1 ay içinde cezanın üçte birini ödeyen hükümlüye, isteği üzerine kalanını birer ay arayla iki eşit taksitte ödeme izni verilir. İlk taksit süresinde ödenmezse ikinci taksit izni de düşer.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Çalışıyorum, iş saatlerimde kamuya yararlı işte çalışamam. Denetimli serbestlik müdürlüğüne işyeri belgenizi sunarak hafta sonu ya da iş saatleri dışında bir program istenebilir. Programın nasıl belirleneceğine müdürlük karar verir.

Çalışmanın bir kısmını yaptım, sonra işe girdim ve devam edemiyorum. Bu durumda müdürlükten programın değiştirilmesini isteyebilir ya da kalan günlerin parasını ödeyerek çalışmayı bitirebilirsiniz. İki yolu da denemeden çalışmayı bırakmak, kalan sürenin cezaevinde çekilmesine yol açar.

Başka şehre taşındım. Dosyanın yeni yerleşim yerinizdeki denetimli serbestlik müdürlüğüne gönderilmesini yazılı bir dilekçeyle isteyebilirsiniz.

Hem adli para cezam hem de hapis cezam var. Bunların infazı ayrı ayrı değerlendirilir. Adli para cezasından çevrilen hapiste koşullu salıverilme uygulanmaz; bu konu para cezasından çevrilen hapiste şartla tahliye yazımızda ayrıca anlatılmıştır.

Ödeme emrini almadım, doğrudan çalışma çağrısı geldi. Tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı incelenmelidir. Ödeme emri hiç tebliğ edilmediyse ya da usulsüz tebliğ edildiyse, bu durum infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir.

Sonuç

Kamuya yararlı işte çalışma, ödenmeyen adli para cezasında savcılığın kendiliğinden verdiği bir karardır; bu durumda kalan günlerin parasını ödeyerek çalışmayı istediğiniz an bitirebilirsiniz. Mahkeme kısa süreli hapis cezanızı doğrudan bu yaptırıma çevirdiyse, sonradan paraya çevirtemezsiniz; ama elinizde olmayan bir sebeple yapamıyorsanız infaz hâkimliği yaptırımı değiştirebilir.

Adli para cezası, kamuya yararlı işte çalışma programı ya da ihlal nedeniyle cezaevine çağrı konusunda destek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Ödenmeyen para cezasının sonuçları için adli para cezasını ödemezsem ne olur rehberine bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR