Hapis Cezasının Yatarı Nasıl Hesaplanır? (2026 Güncel İnfaz Oranları)

Mahkeme salonunda bir süre okunur ve aile için o rakam tek gerçek haline gelir. Herkes o sürenin sonuna kadar beklemek gerektiğini sanır, oysa hükmedilen ceza ile kurumda fiilen geçirilecek süre birbirinden oldukça farklıdır. Aradaki farkı koşullu salıverilme oranı, denetimli serbestlik ve mahsup belirler; bu üç kalem doğru hesaplandığında tahliye tarihi net biçimde ortaya çıkar.

Bu yazıda hapis cezasının ne kadarının fiilen çekildiğini, koşullu salıverilme oranlarının suça göre nasıl değiştiğini, müebbet cezalarda uygulanan sabit süreleri, suç tarihinin hesabı neden belirlediğini ve denetimli serbestliğin bu takvimi nasıl kısalttığını anlatıyoruz.

Hesabın Üç Ayağı

Birinci ayak koşullu salıverilme oranıdır. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, hükmedilen cezanın kanunda belirlenen bir bölümü çekildikten sonra kişinin koşullu salıverilmeden yararlanabileceğini kabul eder. Yani mahkemenin belirlediği süre infazın üst sınırını gösterir, kurumda geçirilecek süreyi ise bu oran belirler.

İkinci ayak denetimli serbestliktir. Koşullu salıverilme tarihine bir yıl kaldığında (31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen, istisna kapsamında bulunmayan suçlarda üç yıl kaldığında) kişi, cezasının kalan bölümünü kurum dışında denetim altında geçirebilir.

Üçüncü ayak mahsuptur. Yargılama sürerken gözaltında ve tutuklulukta geçirilen günler cezadan düşülür. Bazı dosyalarda tutuklulukta geçen süre, infaz edilecek sürenin önemli bir bölümünü karşılar ve karar kesinleştiğinde kişinin kuruma hiç girmemesi sonucunu doğurabilir.

Koşullu Salıverilme Oranları

Süreli hapis cezalarında genel kural, cezanın yarısının kurumda çekilmesidir. Kanunun aksini öngörmediği suçların tamamı bu kapsamdadır ve uygulamada karşılaşılan dosyaların büyük bölümü bu orana tabidir. Yani beş yıl ceza alan bir kişi bakımından hesabın başlangıç noktası iki buçuk yıldır.

Kanun bazı suçlar bakımından oranı ağırlaştırmıştır. Kasten öldürme, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralamanın belirli halleri, işkence ve eziyet ile devlet sırlarına karşı suçlar gibi fiillerde oran üçte ikiye çıkar. Bu, aynı süre cezayı almış iki kişinin kurumda geçireceği zamanın belirgin biçimde farklılaşması demektir.

Cinsel saldırının nitelikli halleri, çocukların cinsel istismarı ve uyuşturucu madde imal ve ticareti gibi suçlarda oran dörtte üçe kadar yükselebilir.

Tekerrür halinde de oran ağırlaşır. Daha önce mahkum olmuş bir kişinin yeniden suç işlemesi durumunda süreli hapis cezalarında üçte iki oranı uygulanır; ikinci defa tekerrür halinde ise oran dörtte üçe çıkar.

Müebbet Cezalarda Sabit Süreler

Müebbet hapis cezalarında oran değil, kanunda gösterilen sabit süreler uygulanır. Müebbet hapis cezasına mahkum edilenler bakımından koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken yıl sayısı doğrudan belirlenmiştir. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında ise bu süre daha uzundur.

Tekerrür halinde bu süreler de uzar. Mükerrir olan hükümlüler bakımından hem müebbet hem de ağırlaştırılmış müebbet cezalarında kanun daha uzun süreler öngörmüştür. Ayrıca bazı suç grupları bakımından koşullu salıverilme hiç uygulanmaz ve ceza ömür boyu infaz edilir.

Bu nedenle müebbet cezalarda hesap, süreli hapis cezalarından tamamen farklı bir mantıkla yürür. Oran hesabı yapılmaz, kanunun gösterdiği yıl doğrudan esas alınır ve mahsup edilecek günler bu süreden düşülür.

Suç Tarihi Neden Belirleyici

İnfaz hukukunda en sık yapılan hata, güncel kuralların her dosyaya uygulanacağını sanmaktır. İnfaz rejimi yıllar içinde defalarca değişmiştir ve hangi kuralın uygulanacağını suçun işlendiği tarih belirler. Bu nedenle aynı süre cezayı almış iki kişi, suç tarihleri farklı olduğu için tamamen farklı tarihlerde tahliye olabilir.

İki tarih dönüm noktasıdır. 30 Mart 2020 ve öncesinde işlenen ve istisna kapsamında bulunmayan suçlarda 5275 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesi uyarınca denetimli serbestlik süresi üç yıl uygulanır; koşullu salıverilme oranı ise suç tarihine göre değil, 107. maddenin ikinci fıkrasındaki genel kurala göre belirlenir. 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda ise Geçici 10. madde devreye girer: süre yine üç yıldır, ancak en az üç ay açık cezaevinde kalmış olmak gerekir. Bu tarihten sonra işlenen suçlarda genel kural olan bir yıllık süre geçerlidir.

Yakın dönemdeki değişikliklerle, denetimli serbestlikten yararlanabilmek için koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda asgari bir sürenin geçirilmesi şartı getirilmiştir. Bu şart 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla getirilmiştir; kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri, her halde en az beş gün olarak uygulanır ve kısa süreli cezalarda kişinin hiç kuruma girmeden tahliye olmasını engeller.

Lehe kanun ilkesi de burada devreye girer. Sonradan yürürlüğe giren bir düzenleme kişinin lehineyse, kural olarak lehe olan hüküm uygulanır. Bu değerlendirme kendiliğinden yapılmayabilir; dosyaya dilekçe sunularak lehe kanun uygulaması talep edilebilir ve bu talep tahliye tarihini öne çekebilir.

Denetimli Serbestlik Takvimi Nasıl Etkiler

Denetimli serbestlik, cezanın son bölümünün kurum dışında geçirilmesini sağlar ve bu nedenle fiilen kurumda kalınan süreyi belirgin biçimde kısaltır. Ancak bu imkandan yararlanmak için kural olarak açık ceza infaz kurumunda bulunmak gerekir.

İyi hal değerlendirmesi de bu aşamada belirleyicidir. Kurum idare ve gözlem kurulunun olumsuz kanaati, süre şartı gerçekleşse bile denetimli serbestliğe ayrılmayı engeller. Bu nedenle kurumda alınan disiplin cezaları, doğrudan tahliye tarihini geciktiren bir sonuç doğurur.

Kişi denetimli serbestliğe ayrıldıktan sonra da ceza devam eder. Yükümlülüklere uyulmaması halinde kalan cezanın kapalı kurumda çekilmesine karar verilebilir. Bu nedenle dışarı çıkmak, infazın bittiği anlamına gelmez.

Hesabı Kim Yapar ve Nasıl Kontrol Edilir

Hesap, infaz savcılığı tarafından yapılır ve müddetname adı verilen belgede gösterilir. Bu belge cezanın başlangıç tarihini, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihlerini içerir.

İnternette bulunan hesaplama araçları genel oranları uygular; ancak suç tarihi, istisna suç kataloğu, tekerrür ve mahsup gibi değişkenleri çoğu zaman hesaba katmaz. Gerçek tahliye tarihi yalnızca müddetname ile belli olur. Dosya durumunuzu e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı üzerinden takip edebilirsiniz.

Hesapta hata bulunduğunda başvurulacak merci infaz hâkimliğidir. Dilekçede hangi kalemin yanlış hesaplandığı somut biçimde gösterilmeli ve dayanak belgeler eklenmelidir. Bir günlük hata bile fazladan bir gün kurumda kalmak anlamına geldiğinden, bu kontrol ihmal edilmemelidir.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Yaygın bir yanılgı, adli para cezasından çevrilen hapis cezalarında da aynı oranların uygulanacağıdır. Bu tür infazlarda koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik uygulanmaz; süre olduğu gibi çekilir.

Bir diğer yanılgı, çocuklar bakımından da aynı hesabın yapılacağıdır. Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış olanlar için ayrı kurallar uygulanır ve kurumda geçirilen sürenin hesabı farklıdır.

Sık karşılaşılan bir başka durum, tahliye tarihinin sonradan değişmesidir. Yeni bir ilamın infaza eklenmesi, disiplin cezası alınması ya da açık kuruma geçişin gecikmesi takvimi öteler. Bu nedenle tarih bir kez öğrenildikten sonra da sürecin takip edilmesi gerekir.

Bir Örnek Üzerinden Hesabın Mantığı

Hesabın nasıl işlediğini görmek için basit bir örnek düşünelim. Kasten işlenen ve istisna kapsamında bulunmayan bir suçtan altı yıl hapis cezası alan bir kişi bakımından, genel oran uygulandığında kurumda çekilmesi gereken süre üç yıldır. Bu üç yılın sonunda koşullu salıverilme gündeme gelir; ancak kişi bu tarihe kadar kurumda kalmaz, çünkü denetimli serbestlik devreye girer.

Koşullu salıverilme tarihine bir yıl kaldığında (31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen, istisna kapsamında bulunmayan suçlarda üç yıl kaldığında) kişi, kalan bölümü kurum dışında geçirebilir. Yani üç yıllık sürenin son dilimi kurumda değil, denetim altında dışarıda geçer. Buna bir de yargılama sürerken tutuklulukta geçirilen günler eklendiğinde, fiilen kurumda kalınan süre kâğıt üzerindeki altı yıldan çok daha kısa olur.

Aynı kişi bakımından suç istisna kapsamındaysa tablo değişir. Oran üçte ikiye çıktığında kurumda çekilmesi gereken süre dört yıla yükselir ve denetimli serbestlik tarihi de buna göre ötelenir. Tekerrür kaydı varsa süre bir kez daha uzar. Bu nedenle iki kişinin aynı süre cezayı almış olması, aynı sürede tahliye olacakları anlamına gelmez.

Kanun Ne Diyor: 5275 Sayılı Kanun m.107

İnfaz hesabının temeli 5275 sayılı Kanun’un 107. maddesidir. Maddeye göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum edilmiş olanlar otuz yılını, müebbet hapis cezasına mahkum edilmiş olanlar yirmi dört yılını, diğer süreli hapis cezalarına mahkum edilmiş olanlar ise cezalarının yarısını infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilir.

Aynı madde bu genel yarı oranından ayrılan bir istisna listesi de sayar. Kasten öldürme suçları, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama, işkence ve eziyet, cinsel saldırı, reşit olmayanla cinsel ilişki, cinsel taciz, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar ile devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından süreli hapis cezasına mahkum olanlar cezalarının üçte ikisini çekmek zorundadır.

Hesabın ikinci katmanı 108. maddedir: tekerrür halinde süreli hapis cezasının üçte ikisi aranır, ikinci defa tekerrürde ise 4 Haziran 2025 tarihli değişiklikle bu oran dörtte üçe çıkarılmıştır. Üçüncü katman ise 105/A maddesindeki denetimli serbestliktir; koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan iyi halli hükümlüler kalan bölümü kurum dışında geçirebilir.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

İnfaz hesabı, yargılamanın bittiği yerde başlayan ve çoğu zaman ihmal edilen bir aşamadır. Oysa kişinin özgürlüğüne kavuşacağı tarihi belirleyen şey artık mahkeme kararı değil, bu hesabın doğruluğudur. Suç tarihinin doğru tespiti, lehe kanun değerlendirmesi ve mahsup günlerinin eksiksiz işlenmesi, aylarla ölçülen farklar yaratabilir.

Yapılacak ilk iş müddetnamenin temin edilip kontrol edilmesidir. Hesapta hata görülüyorsa infaz hâkimliğine başvurulmalı; hata olmasa bile açık kuruma geçiş ve denetimli serbestlik takvimi takip edilerek gecikmelerin önüne geçilmelidir.

İnfaz Hukuku alanındaki deneyimimizle, cezanızın ne kadarını fiilen çekeceğinizi öğrenmek ya da müddetnamenizdeki hesabı kontrol ettirmek istiyorsanız, dosyanızı değerlendirmemiz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR