Mükerrirlere Özgü İnfaz Rejimi Nedir? Cezaevinde Ne Kadar Kalırım?

Kararında mükerrirlere özgü infaz rejiminin uygulanmasına yazan bir hükümlünün ailesi, bu cümlenin ne anlama geldiğini çoğu zaman kuruma girildikten sonra öğrenir. O ana kadar hesaplanan bütün tarihler geçersiz hale gelir, çünkü bu rejim yalnızca oranı değil, infazın bütün aşamalarını değiştirir. Bu nedenle cümlenin ne getirdiğinin baştan bilinmesi gerekir.

Bu yazıda mükerrirlere özgü infaz rejiminin ne olduğunu, koşullu salıverilme oranını nasıl değiştirdiğini, açık kuruma geçiş ve denetimli serbestlik aşamalarına etkisini, ikinci defa tekerrür halinde durumun nasıl ağırlaştığını, tahliye sonrası denetim süresini ve bu rejime itiraz imkanlarını anlatıyoruz.

Bu Rejim Neyi Değiştirir

Mükerrirlere özgü infaz rejimi, daha önce mahkum olmuş ve yeniden suç işlemiş kişiler hakkında uygulanan ağırlaştırılmış bir infaz düzenidir. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun bu rejimi düzenler ve etkisi cezanın miktarında değil, cezanın nasıl çekileceğinde ortaya çıkar.

Rejimin uygulanabilmesi için mahkeme kararında bu yönde bir belirleme bulunması gerekir.

Değişen üç şey vardır: koşullu salıverilme oranı yükselir, açık kuruma geçiş ve denetimli serbestlik aşamaları farklı kurallara tabi olur ve tahliye sonrasında ayrıca bir denetim süresi öngörülebilir. Bu üçü bir araya geldiğinde, kurumda geçirilen süre ile tahliye sonrası dönem birlikte uzar.

Koşullu Salıverilme Oranındaki Değişim

Süreli hapis cezalarında genel oran cezanın yarısı iken, mükerrirler bakımından bu oran üçte ikiye yükselir. Bu, aynı cezayı almış iki kişiden mükerrir olanın kurumda belirgin biçimde daha uzun kalması demektir.

Farkı somutlaştırmak gerekirse, dokuz yıl hapis cezası alan bir kişi genel oranda dört buçuk yıl kurumda kalırken, mükerrir olduğunda bu süre altı yıla çıkar. Aradaki fark bir buçuk yıldır ve buna denetimli serbestlik takviminin kayması da eklenir.

Müebbet hapis cezalarında ise oran değil sabit süreler uygulanır ve bu süreler tekerrür halinde uzar. Ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet cezalarında kanunun öngördüğü yıl sayısı, mükerrirler bakımından ayrıca belirlenmiştir.

Açık Kuruma Geçiş ve Denetimli Serbestlik

Mükerrir hükümlüler bakımından açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları da farklı uygulanır. Kapalı kurumda geçirilmesi gereken süre daha uzundur ve kurul değerlendirmesi daha titiz yapılır.

Denetimli serbestlik bakımından da özel kurallar geçerlidir. Bu imkandan yararlanabilmek için kural olarak açık kurumda bulunmak gerektiğinden, açığa geçişin gecikmesi denetimli serbestlik tarihini de öteler.

Bu zincir nedeniyle mükerrir hükümlülerde tahliye takvimi, genel rejime tabi dosyalara göre iki kat uzayabilir. Oran yükselmesi ve aşamaların gecikmesi üst üste bindiğinde, aynı ceza için kurumda geçirilen süre belirgin biçimde artar.

İkinci Defa Tekerrür

Kanun, tekerrür halinde yeniden suç işleyen kişiler için daha da ağır bir rejim öngörmüştür. İkinci defa tekerrür söz konusu olduğunda süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme oranı dörtte üçe çıkar.

Bu oran, cezanın büyük bölümünün kurumda çekilmesi anlamına gelir. On iki yıllık bir cezada genel oran altı yıl kurumda kalmayı gerektirirken, ikinci defa tekerrürde bu süre dokuz yıla çıkar. Aradaki fark üç yıldır ve bu, kişinin hayatında telafisi zor bir dönem oluşturur; aile düzeni, çalışma hayatı ve çocukların bakımı bakımından sonuçları çok daha ağır olur.

Son yıllarda yapılan kanun değişiklikleriyle bu alanda düzenlemeler yapılmış ve infaz rejimi yeniden belirlenmiştir. Hangi rejimin uygulanacağını yine suçun işlendiği tarih belirler; bu nedenle her dosyada geçici hükümlerin ayrıca kontrol edilmesi gerekir. Lehe kanun ilkesi gereği, sonradan yürürlüğe giren ve kişi lehine sonuç veren bir düzenleme varsa bunun uygulanması talep edilebilir; bu talep yapılmadığında kişi aslında yararlanabileceği bir rejimden habersiz kalır.

Tahliye Sonrası Denetim Süresi

Mükerrir hükümlüler bakımından kanun, cezanın infazından sonra da bir denetim süresi öngörülmesine imkan tanır. Bu, kişinin tahliyeden sonra da bir yıldan az olmamak üzere denetim altında kalması anlamına gelir; infaz hakimi bu süreyi en fazla beş yıla kadar uzatabilir ve bu, genel rejimden ayrılan önemli bir noktadır.

Bu süre içinde kişiye bir eğitim programına katılma, belirli yerlere gitmekten kaçınma ya da denetimli serbestlik müdürlüğüne düzenli başvuru gibi yükümlülükler getirilebilir. Amaç, tahliye sonrası uyum sürecini desteklemek ve yeniden suç işlenmesini önlemektir.

Yükümlülüklere uyulmaması yeni bir suç dosyası doğurmaz; ancak denetim süresinin uzatılması ya da tedbirlerin ağırlaştırılması sonucunu doğurabilir.

Bu Rejime İtiraz Edilebilir mi

Mükerrirlik kaydının yerinde olup olmadığı her zaman tartışılabilir. Önceki mahkumiyetin kesinleşme ve infaz tarihleri incelendiğinde, TCK m.58/2’deki süre, yani beş yıldan fazla hapis cezasında beş yıl, beş yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında üç yıl sınırının dolduğu ortaya çıkabilir. Bu halde karardaki mükerrirlik ibaresinin kaldırılması talep edilebilir.

Önceki cezanın taksirli bir suçtan kaynaklanması ya da fiilin çocukken işlenmiş olması da tekerrürü ortadan kaldırır. Bu hususların hiç kontrol edilmemesi, uygulamada sık rastlanan bir hak kaybı sebebidir.

Ayrıca mahkeme kararında bu yönde bir belirleme bulunmuyorsa, rejimin infaz aşamasında uygulanması tartışmalıdır. Bu durumda kazanılmış hak tartışması gündeme gelir ve infaz hâkimliğine başvurulabilir.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Yaygın bir yanılgı, mükerrir sayılan kişinin hiçbir imkandan yararlanamayacağıdır. Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik uygulanmaya devam eder; yalnızca oranlar ve süreler ağırlaşır.

Bir diğer yanılgı, sicildeki her kaydın tekerrür doğuracağıdır. Süre sınırı dolmuş, taksirli suçtan kaynaklanan ya da çocukken alınmış cezalar tekerrüre esas alınmaz. Dosya bilgilerini e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı üzerinden kontrol edebilirsiniz.

Sık karşılaşılan bir başka durum, birden fazla ilamın bulunmasıdır. İlamlar birleştirilirken hangi cezanın tekerrür rejimine tabi olduğu ayrı ayrı gösterilmelidir; aksi halde genel orana tabi bir ceza da haksız yere ağırlaştırılabilir.

Kurumda Geçen Süreyi Kısaltan Unsurlar

Mükerrir rejimine tabi olmak, hükümlünün elinde hiçbir imkan kalmadığı anlamına gelmez. İyi hal değerlendirmesi bu dosyalarda da geçerlidir ve kurumda çalışma, eğitim ile meslek edindirme faaliyetlerine katılım kurul kararını doğrudan etkiler. Bu faaliyetlere düzenli katılım, açık kuruma geçişin ve denetimli serbestliğin gecikmeden gerçekleşmesini sağlayan en somut unsurdur.

Buna karşılık disiplin cezaları bu dosyalarda daha ağır sonuç doğurur. Zaten uzamış olan takvim, alınacak bir disiplin cezasıyla birlikte aylarca daha ötelenebilir. Bu nedenle disiplin süreçlerine sessiz kalınmaması ve süresinde itiraz edilmesi, mükerrir hükümlüler bakımından çok daha kritik bir konudur.

Mahsup edilecek günler de bu dosyalarda büyük fark yaratır. Oran yüksek olduğu için toplam kurum süresi uzun olur; buna karşılık yargılama sürerken tutuklulukta geçirilen günlerin eksiksiz düşülmesi, tahliye tarihini belirgin biçimde öne çeker. Bu kalemin kontrolü ihmal edilmemelidir.

Ailenin Takip Etmesi Gerekenler

Mükerrir rejimine tabi bir yakını bulunan aile için ilk adım, müddetnamenin temin edilmesi ve uygulanan oranın hangi dosyaya dayandırıldığının öğrenilmesidir. Bu bilgi olmadan tahliye tarihi doğru tahmin edilemez ve aile aylarca yanlış bir takvim bekler. Belgede tekerrür kaydının dayanağı açıkça gösterilmelidir.

İkinci adım, mahkeme kararının hüküm fıkrasının okunmasıdır. Kararda mükerrirlere özgü infaz rejimine ilişkin bir belirleme yoksa, bu husus itiraz için somut bir dayanak oluşturur. Bu kontrol, aile tarafından da yapılabilecek kadar basit olmasına rağmen çoğu dosyada hiç yapılmaz ve kişi gereksiz yere ağırlaştırılmış rejime tabi tutulur.

Kanun Ne Diyor: 5275 Sayılı Kanun m.108

Mükerrirlere özgü infaz rejiminin rakamları 5275 sayılı Kanun’un 108. maddesindedir. Tekerrür halinde işlenen suçtan dolayı mahkum olunan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının otuz dokuz yılının, müebbet hapis cezasının otuz üç yılının, birden fazla süreli hapis cezasına mahkumiyet halinde en fazla otuz iki yılının, süreli hapis cezasının ise üçte ikisinin kurumda iyi halli olarak çekilmesi gerekir.

Aynı fıkra bir sınır daha koyar: koşullu salıverilme oranı zaten üçte ikiden fazla olan suçlar bakımından o suçun kendi oranı uygulanır. Yani tekerrür ile suç tipine bağlı ağırlaştırma üst üste binmez. İkinci fıkraya göre tekerrür nedeniyle koşullu salıverme süresine eklenecek miktar, tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından fazla olamaz.

Rejimin en çok gözden kaçan yanı tahliye sonrasıdır. Maddenin dördüncü fıkrasına göre infaz hakimi, mükerrir hakkında cezanın infazının tamamlanmasından sonra başlamak ve bir yıldan az olmamak üzere denetim süresi belirler; bu süre en fazla beş yıla kadar uzatılabilir. Bu süre içinde yükümlülüklere ve yasaklara aykırı hareket eden mükerrirler infaz hakimi kararıyla disiplin hapsine tabi tutulur ve disiplin hapsinin süresi on beş günden az, üç aydan fazla olamaz.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Mükerrirlere özgü infaz rejimi, tahliye takvimini kökten değiştiren bir belirlemedir. Oranın yükselmesi, aşamaların gecikmesi ve tahliye sonrası denetim süresi bir araya geldiğinde, aynı ceza için kurumda ve denetim altında geçirilen toplam süre belirgin biçimde uzar.

Buna karşılık bu kaydın yerinde olup olmadığı çoğu dosyada hiç sorgulanmaz. Önceki dosyanın tarihleri, cezanın türü ve kararda bu yönde bir belirleme bulunup bulunmadığı incelendiğinde, aslında uygulanmaması gereken bir rejimin uygulandığı ortaya çıkabilir.

İnfaz Hukuku alanındaki deneyimimizle, hakkınızda mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanıyorsa ve bu kaydın doğruluğunu kontrol ettirmek istiyorsanız, dosyanızı değerlendirmemiz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR