Kullanılmayan Yıllık İzin Ücretleri İçin Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Kullanmadığınız yıllık izin ücretlerini talep etmek için elinizde sınırlı bir süre var, bu süre işten ayrıldığınız tarihten itibaren işliyor.

Aşağıda 5 yıllık zamanaşımı süresini, ispat yükünün neden işverende olduğunu ve bu alacağı diğer işçilik alacaklarıyla birlikte nasıl talep edeceğinizi anlatıyoruz.

Yıllık İzin Hakkının Hukuki Temeli ve Ücrete Dönüşmesi

İş Hukuku disiplinimizde ve Anayasamızın 50. maddesinde yer alan “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır” ilkesi, işçi sağlığını korumanın en temel taşıdır. Bu anayasal ilke ışığında, 4857 sayılı İş Kanunu‘nun 53. maddesine göre; işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilmesi emredici bir kuraldır.

Aynı yasanın en can alıcı noktası ise “Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez” kuralıdır. Yani işçi kendi rızasıyla dahi “Ben tatil yapmayayım, bana nakit verin” diyemez; bu hak, iş ilişkisi devam ettiği sürece mutlaka dinlenerek kullanılmak zorundadır. Peki yıllarca kullandırılmayan bu izinler işten çıkışta ne olur?

İş Kanunu’nun 59. maddesine göre; “İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir”. Bu kuraldan çıkarılması gereken temel şartlar şunlardır:

Kullanılmayan Yıllık İzin Ücretlerinde 5 Yıllık Zamanaşımı Süresi (Kritik Uyarı)

İşverenlerin işçileri en çok aldattığı ve işçilerin milyarlarca liralık haklarını kaybetmesine neden olan husus “zamanaşımı” tuzağıdır. İşçiler “5 yıl önceki iznim yandı” diye düşünerek hak aramaktan vazgeçebilmektedir. Oysa hukuki gerçeklik tamamen işçinin lehinedir.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Ek Madde 3 uyarınca; iş sözleşmesinden kaynaklanmak kaydıyla, yıllık izin ücreti alacağının zamanaşımı süresi 5 (beş) yıldır. Bu sürenin başlangıç anı ise hayati bir öneme sahiptir.

İş Kanunu Madde 59’un çok açık hükmü uyarınca; “Bu ücrete ilişkin zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar”.

Yani siz bir fabrikada 20 yıl boyunca aralıksız çalıştınız ve hiç izin kullanmadınız. 20 yıllık devasa izin hakkınızın paraya dönüştüğü ve 5 yıllık zamanaşımı süresinin işlemeye başladığı an, işten çıktığınız veya çıkarıldığınız gündür. Çalışırken geçen sürelerde zamanaşımı işlemez. Ancak işten ayrıldıktan sonra “Nasıl olsa içeride param var, patron bir ara öder” diyerek dava açmak için 5 yılı bir gün dahi geçirirseniz, işveren imzasız belge bile sunamasa hakkınız zamanaşımı sebebiyle tamamen sıfırlanır.

Ayrıca bu alacak kalemi için açılacak davada mahkemece hükmedilecek faiz, banka mevduat faizi değil; temerrüt veya dava tarihinden itibaren işletilecek olan “yasal faiz”dir. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede ise zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu nedenle arabuluculuk başvurusu, süreyi koruyan kilit bir hamledir.

Yıllık İzin Davalarında İspat Yükü (İşverenin Yükümlülüğü)

İş Mahkemesine giderek “Bana 10 yıldır hiç yıllık izin kullandırılmadı, paramı istiyorum” dediğinizde, patronların mahkemede en çok öne sürdüğü savunma “Biz bu işçiye her yaz 15 gün izin verdik, memleketine gitti, fabrikadaki herkes buna şahittir” şeklindeki beyanlarıdır. Ancak Türk hukuk sistemi, işçiyi patronun yalan tanıklarına ezdirmemektedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 9. Hukuk Dairesi’nin kesinleşmiş, tavizsiz içtihatlarına göre; yıllık izinlerin kullandırıldığı noktasında ispat yükü %100 işverene aittir. İşveren, işçinin yıllık izin kullandığını ancak ve ancak işçinin “ıslak imzasını taşıyan” yıllık izin defteri, izin talep formu veya imzalı tatil bordrosu gibi kesin yazılı delillerle ispatlamak zorundadır.

Patron “Şahitlerim var” diyerek tanıkla izin kullandırdığını ispatlayamaz. İşçinin imzasını taşımayan imzasız maaş bordroları (izin tahakkuku yapılmış olsa bile) veya sadece “kart basılmayan günlerin listesi” mahkemelerce kesinlikle geçerli sayılmaz ve işvereni borçtan kurtarmaz. İmzanız yoksa, o izin kanunen hiç kullanılmamış sayılır ve parası son maaşınız üzerinden kuruşu kuruşuna işverenden tahsil edilir.

Yargıtay’ın İstisnası: “Hayatın Olağan Akışına Aykırılık” Kuralı

Hukukta işçiyi koruyan bu katı ispat kuralının adaleti tesis etmek adına ince bir istisnası vardır. Bazen işçiler mahkemede, “Ben bu fabrikada 21 yıl boyunca aralıksız çalıştım ve 1 gün bile izne çıkmadım” diyebilmektedir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamalarına göre; bir işçinin 5 yıl, 10 yıl veya 21 yıl gibi çok uzun bir süre boyunca hiç ücretli izin kullanmadan çalışması “hayatın olağan akışına aykırı” kabul edilmektedir.

Böyle bir durum ortaya çıktığında, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 31. maddesinde düzenlenen “Hâkimin davayı aydınlatma ödevi” devreye girer. Mahkeme hâkimi, işverenin elinde imzalı belge olmasa dahi, davacı işçiyi bizzat duruşmaya çağırarak “Sen bunca yıl hastaneye, memlekete, düğüne, cenazeye gitmek için hiç mi dinlenmedin? Hangi günlerde izin kullandın?” diyerek bizzat sorgulamak ve işçinin beyanını almak zorundadır. Ancak bu durum bile işvereni haklı çıkarmaz; sadece işçinin dürüstlük kuralı çerçevesinde verdiği ifadelere göre gerçek izin bakiyesi tespit edilir.

Diğer İşçilik Alacakları İle Birlikte Yıllık İzin Talebi (Bütünleşik Haklar)

Unutulmamalıdır ki; bir işyerinde personeline yıllarca yıllık izin kullandırmayan, onu makine gibi aralıksız çalıştıran bir işveren, aynı zamanda o işyerinde devasa bir sömürü düzeni kurmuş demektir. Yıllık izin hakkınızın gasp edilmesi, sadece alacağınız bir izin parası davası değil; aynı zamanda iş sözleşmenizi “haklı nedenle feshetmeniz (istifa etmeniz)” için size verilmiş en güçlü yasal kalkandır.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Kullanılmayan yıllık izin ücretinin zamanaşımına uğradığı iddiası çoğu zaman gerçeği yansıtmıyor, bu hak iş sözleşmesi devam ettiği sürece işlemiyor ve fesihten itibaren sayılıyor.

İşten ayrılırken önünüze konulan şirketten hiçbir alacağım kalmamıştır, yıllık izinlerimi tam kullandım yazan ibranameyi okumadan imzalamak, hakkınız olan parayı kaybettirebilir.

Yıllık izin ücreti alacağında zamanaşımı beş yıldır ve bu süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Yani çalışırken kullanılmayan izinler için süre işlemez; belirleyici olan fesih tarihidir ve bu tarihten itibaren beş yıl içinde talep edilmeyen alacak zamanaşımına uğrar. İş Hukuku alanındaki deneyimimizle, işten ayrılışınızın üzerinden geçen sürenin hakkınızı etkileyip etkilemediğini öğrenmek istiyorsanız, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR