İş Kazasında Ölen Kişinin Ailesinin Hakları ve Eşe Bağlanan Maaş

İş kazasında hayatını kaybeden bir çalışanın ailesinin hakları iki ayrı kaynaktan gelir. Birincisi SGK’dır: kusur aranmadan, ölen sigortalının aylık kazancının yüzde 70’i hak sahiplerine gelir olarak bağlanır; eşe bunun yarısı, her çocuğa dörtte biri düşer, ayrıca cenaze ödeneği ödenir. İkincisi işverendir: kazada işverenin ya da başka birinin kusuru varsa, aile destekten yoksun kalma ve manevi tazminat ister.

Bu iki hak birbirinin yerine geçmez. SGK geliri tazminat davasını ortadan kaldırmaz, yalnızca tazminat hesabında düşülür. Aşağıda her ikisini, hesap örnekleri ve süreleriyle anlatıyoruz.

Hangi Ölüm İş Kazası Sayılır?

5510 sayılı Kanun m.13’e göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, işveren tarafından işyeri dışına gönderildiği zamanlarda, emziren kadın sigortalının süt izni sırasında ve işverenin sağladığı taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen ve sigortalıyı hemen ya da sonradan bedenen veya ruhen engelli hale getiren ya da ölümüne yol açan olaydır.

Sigortalılık, SGK’ya bildirime değil fiilen çalışmaya bağlıdır. İşçi sigortasız çalıştırılmış olsa bile, kaza işyerinde ve iş sırasında olmuşsa iş kazası niteliği tartışılabilir; bu durumda önce hizmet tespiti ve iş kazası tespiti gündeme gelir.

İşveren kazayı kolluğa derhal, SGK’ya ise en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirmek zorundadır.

SGK’dan Aileye Sağlanan Haklar

M.16’ya göre iş kazası sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine üç hak sağlanır: gelir bağlanması, gelir bağlanmış kız çocuklarına evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği.

İş kazasına bağlı ölüm geliri için normal ölüm aylığında aranan prim günü şartı aranmaz. İşçi işe başladığı gün kaza geçirmiş olsa bile hak sahiplerine gelir bağlanır.

Cenaze ödeneği m.37’ye göre Kurumun belirlediği tarife üzerinden, sırasıyla eşe, yoksa çocuklara, o da yoksa ana babaya, o da yoksa kardeşlere ödenir. Evlenmesi nedeniyle geliri kesilen kız çocuğuna, talep ederse, almakta olduğu gelirin 2 yıllık tutarı bir defada evlenme ödeneği olarak verilir.

Eşe ve Çocuklara Ne Kadar Maaş Bağlanır?

M.20’ye göre ölen sigortalının aylık kazancının yüzde 70’i, güncellenerek hak sahiplerine gelir olarak bağlanır. Bu tutar m.34’teki oranlara göre paylaştırılır:

• Dul eşe yüzde 50. Aylık bağlanmış çocuğu yoksa, çalışmıyorsa ve kendi sigortalılığından geliri yoksa yüzde 75.
• Her çocuğa yüzde 25. Anasız ve babasız kalan çocuklara yüzde 50.
• Eş ve çocuklardan artan pay varsa ve geliri net asgari ücretten azsa ana ve babaya toplam yüzde 25; ana baba 65 yaşın üstündeyse artan paya bakılmaksızın.

Örnek: sigortalının aylık kazancı 40.000 TL ise aileye bağlanacak toplam gelir 28.000 TL’dir. Eş ve iki çocuk varsa eşe 14.000 TL, her çocuğa 7.000 TL düşer. Hak sahiplerine bağlanan gelirlerin toplamı hesaplanan geliri aşamaz; aşarsa paylar orantılı olarak indirilir.

Çocukların Geliri Ne Zamana Kadar Sürer?

Çocuklar, bu Kanun ya da yabancı ülke mevzuatı kapsamında çalışmıyor ve kendi sigortalılığından gelir almıyorsa gelir alır. Gelir 18 yaşına kadar, lise ve dengi öğrenimde 20, yükseköğrenimde 25 yaşına kadar sürer.

Çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında yitirdiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen çocuk ile evli olmayan, sonradan boşanan ya da dul kalan kız çocuğu için yaş sınırı yoktur.

Gelir ömür boyu güvence değildir; kanundaki şartlar ortadan kalkınca kesilir. Örneğin boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı tespit edilen eş ve çocukların gelirleri m.56’ya göre kesilir ve ödenenler geri alınır.

İşverenden Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

SGK geliri çoğu zaman ailenin gerçek kaybını karşılamaz. İşveren iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almadığı için kusurluysa, aile işverenden ve varsa kusurlu diğer kişilerden destekten yoksun kalma tazminatı ister. Türk Borçlar Kanunu m.53, ölüm halinde cenaze giderlerini ve ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıplarını tazmin edilecek zararlar arasında sayar.

Destek, mirasçılık değil fiili bir durumdur. Ölenin geçimine düzenli katkı sağladığı kişiler destek sayılır; eş ve çocuklar başta olmak üzere, resmi nikâhı olmayan birlikte yaşanan eş ve bakılan kardeşler de bu tazminatı isteyebilir. Destekten yoksun kalma tazminatının kimlere ödendiğini ayrıca ele aldık.

Anne ve babalar için önemli bir kolaylık vardır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 22.06.2018 tarihli ve 2016/5 E. 2018/6 K. sayılı kararına göre çocukların anne babaya destek olduğu karine olarak kabul edilir ve SGK’dan gelir bağlanmış olması şartı aranmaz. Bekâr bir gencin anne ve babası, fiilen para gönderildiğini ispatlamakta zorlansa bile bu karineden yararlanır.

Tazminat Nasıl Hesaplanır?

Hesap bir aktüerya bilirkişisi tarafından yapılır. Ölenin geliri, destek alanların sayısı ve yaşları, muhtemel yaşam süreleri, ölenin çalışma çağının sonuna kadarki aktif dönemi ve sonrasındaki pasif dönem ayrı ayrı hesaplanır.

İşverenin kusur oranı ve ölenin varsa kendi kusuru hesaba yansır. M.21’e göre SGK, işverenin kusuru nedeniyle bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değerini işverene rücu eder; bu yüzden tazminat hesabında SGK gelirinin rücu edilebilir peşin sermaye değeri düşülür ve aile aradaki farkı alır.

Manevi Tazminat

TBK m.56’ya göre ölüm halinde ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir. Eş, çocuklar, anne ve baba başta olmak üzere, aralarında gerçek bir duygu bağı bulunduğunu gösteren kardeşler de talep edebilir.

Miktarı hâkim; olayın oluş şekli, işverenin kusurunun ağırlığı, ölenin yaşı ve tarafların durumuna göre takdir eder. Manevi tazminat belirsiz alacak davası olarak açılamaz; bu nedenle dava dilekçesinde talep edilen miktar baştan doğru belirlenmelidir.

Dava Ne Kadar Sürede Açılmalı?

İşverene karşı açılacak davada süre 10 yıldır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2025/5986 E. 2025/17660 K. sayılı kararında iş kazasında ölen sigortalının yakınlarının işverene karşı açtığı davanın, işverenin işçiyi koruma ve gözetme borcuna aykırılıktan doğduğu için TBK m.146’daki 10 yıllık zamanaşımına tabi olduğu belirtilmiştir.

İşveren dışındaki kusurlu kişilere, örneğin kazaya karışan araç sürücüsüne karşı ise haksız fiil zamanaşımı uygulanır: zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıl, her halde 10 yıl; eylem suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre geçerlidir.

Dava Nerede Açılır, Arabulucu Şart mı?

İşverene karşı iş kazasından doğan tazminat davaları iş mahkemesinde açılır. İş Mahkemeleri Kanunu, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarını zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında tutar; bu davalar için dava açmadan önce arabulucuya gitmek gerekmez.

Kazayla ilgili açılan ceza davasındaki kusur raporu ve tanık beyanları tazminat davasında önemli delildir. Ceza davasının sonucu hukuk hâkimini kusur oranı bakımından bağlamaz, ancak dosya getirtilip değerlendirilir.

Kıdem Tazminatı ve Diğer İşçilik Alacakları

İş sözleşmesi işçinin ölümüyle sona erdiğinde, 1475 sayılı Kanun’un yürürlükte olan 14. maddesine göre işçinin kıdem tazminatı kanuni mirasçılarına ödenir. Bunun için işçinin aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olması gerekir.

Ödenmemiş ücret, fazla mesai, kullanılmamış yıllık izin ücreti gibi alacaklar da mirasçılara geçer. Bu alacaklar destek ve manevi tazminattan ayrıdır ve mirasçılık belgesine göre paylaştırılır; destek tazminatında ise mirasçılık değil fiili destek ilişkisi esas alınır. Bu ayrım, özellikle anne babanın mirasçı olmadığı ama destek tazminatı alabildiği durumlarda önem kazanır.

SGK’ya Başvuru

İşveren kazayı SGK’ya bildirmiş olsa bile hak sahiplerinin gelir için SGK’ya ayrıca başvurması gerekir. Başvuru, ölen sigortalının kayıtlı olduğu SGK il ya da merkez müdürlüğüne yapılır; nüfus kayıt örneği, ölüm belgesi ve öğrenim gören çocuklar için öğrenci belgesi istenir.

İşveren kazayı bildirmemişse aile, olayın iş kazası olduğunun tespiti için SGK’ya başvurabilir ve gerekirse iş mahkemesinde tespit davası açabilir. Bu tespit hem gelir hem tazminat davası için temel belgedir.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Kaza başka bir şehirdeki şantiyede oldu. İşverenin görevlendirmesiyle işyeri dışına gönderilen sigortalının bu sırada geçirdiği kaza da iş kazası sayılır.

İşveren aileye bir miktar para verip ibraname imzalatmak istiyor. İmzalamadan önce ödenen miktarın gerçek zararı karşılayıp karşılamadığı hesaplatılmalıdır; düşük bir ödemeyle verilen ibra ileride tartışma yaratır.

Eşim sigortasız çalışıyordu. Önce iş kazası ve hizmet tespiti için dava açılması gerekebilir; SGK geliri ve tazminat bu tespite göre şekillenir.

Kaza işverenin servis aracında oldu. İşverenin sağladığı taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen kaza m.13 uyarınca iş kazasıdır; aile hem SGK gelirini alır hem de işverenden ve kusurlu sürücüden tazminat isteyebilir. Aracın zorunlu trafik sigortası da sorumlular arasındadır.

Annem ve babam da oğullarından destek alıyordu. Eş ve çocuklardan artan pay varsa ve gelirleri asgari ücretin altındaysa SGK’dan gelir alabilirler; işverenden destek tazminatını ise karine sayesinde isteyebilirler.

Sonuç

İş kazasında ölen kişinin ailesine SGK, kusur aranmadan aylık kazancın yüzde 70’ini gelir olarak bağlar; eşe yüzde 50, aylık bağlanmış çocuğu olmayan eşe yüzde 75, her çocuğa yüzde 25 düşer. İşveren kusurluysa aile ayrıca destekten yoksun kalma ve manevi tazminat ister; işverene karşı süre 10 yıldır ve SGK gelirinin rücu edilebilir kısmı hesaptan düşülür.

SGK başvurusu ile tazminat davasını birlikte planlamak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer konular için sosyal güvenlik hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR