Malulen Emeklilik İçin Yüzde Kaç Rapor Lazım? %60 ve 1800 Gün

Malulen emekli olabilmek için SGK Sağlık Kurulunun, çalışma gücünüzün en az yüzde 60’ını kaybettiğinizi tespit etmesi gerekir. İş kazası ya da meslek hastalığında ise meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ının kaybı esas alınır. Rapor tek başına yetmez: ayrıca en az 10 yıldır sigortalı olmanız ve toplam en az 1800 gün prim ödemiş olmanız gerekir. Başkasının sürekli bakımına muhtaçsanız 10 yıl şartı aranmaz, 1800 gün yeterlidir.

Oranınız yüzde 60’ın altında kalıyorsa kapı tamamen kapanmaz; yüzde 40 ile 59 arasındaki oranlarda daha uzun prim süresiyle engelli emekliliği mümkündür. Aşağıda şartları, başvuru sürecini, ret halinde itiraz yolunu ve aylığın nasıl hesaplandığını anlatıyoruz.

Malulen Emeklilik İçin Yüzde Kaç Rapor Lazım

5510 sayılı Kanun 25. maddesine göre işçi ve esnaf sigortalılar için çalışma gücünün ya da iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı malul sayılır. Memurlar için ise çalışma gücünün en az yüzde 60’ının kaybı ya da vazifesini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünün kaybı aranır.

Burada kilit nokta, oranın kim tarafından tespit edildiğidir. Herhangi bir hastaneden alınan engelli sağlık kurulu raporundaki yüzde, malullük için doğrudan kabul edilmez. SGK’nın yetkilendirdiği hastanelerin sağlık kurulunca düzenlenen rapor, Kurum Sağlık Kurulunca incelenir ve karar orada verilir. Engellilik oranı ile çalışma gücü kaybı oranı farklı yöntemlerle hesaplandığı için iki rapor arasında fark çıkması olağandır.

Rapor Oranı Nasıl Belirlenir

Çalışma gücü kaybı oranı, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki cetvellere göre belirlenir. Her hastalık ya da engel için vücudun ilgili sistemine göre bir oran bulunur. Birden fazla rahatsızlık varsa oranlar düz toplanmaz; yönetmelikteki birleştirme yöntemiyle hesaplanır. Bu yüzden yüzde 30 ve yüzde 40’lık iki ayrı rahatsızlık, toplamda yüzde 70 değil daha düşük bir oran verir.

Bu nedenle başvuruda tek bir hastalığa değil, tüm rahatsızlıklarınıza ait güncel tetkik ve raporları sunmanız önemlidir. Eksik sunulan bir hastalık, oranın yüzde 60’ın altında kalmasına yol açabilir.

Diğer Şartlar: 10 Yıl, 1800 Gün ve İşten Ayrılma

Kanunun 26. maddesi, malul sayılmanın yanında şu şartları arar: en az 10 yıldır sigortalı olmak ve toplam en az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olmak. Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul olanlarda 10 yıllık sigortalılık süresi aranmaz; 1800 gün prim yeterlidir.

Aylık bağlanabilmesi için ayrıca malullük nedeniyle çalıştığınız işten ayrılmanız, işyerinizi kapatmanız ya da devretmeniz ve SGK’ya yazılı olarak başvurmanız gerekir. Esnaf ve serbest çalışanların, genel sağlık sigortası primi dahil hiçbir prim borcunun bulunmaması şarttır.

Memurlar İçin Farklar

Memurlar için kanun iki ayrı yol tanır: çalışma gücünün en az yüzde 60’ının kaybı ya da vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünün kaybı. Yani bir memur, genel çalışma gücü kaybı yüzde 60’a ulaşmasa bile, mevcut görevini yapamayacak durumdaysa malul sayılabilir.

Memurlar isterlerse malullük hükümleri uygulanmadan, sağlık durumlarının engel olmadığı başka bir göreve ya da sınıfa nakledilmek üzere istifa etmiş sayılabilirler. Bu durumda da daha sonra malullük hükümlerinin uygulanmasını isteme hakları saklı kalır. Görev sırasında ya da görev nedeniyle ortaya çıkan malullükte ise vazife malullüğü hükümleri ayrıca değerlendirilir.

İşe Girmeden Önce Var Olan Hastalık

Kanunun en çok ret sebebi olan hükmü budur. Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığınız tarihte çalışma gücünüzün yüzde 60’ını zaten kaybetmiş olduğunuz tespit edilirse, bu hastalık ya da engellilik nedeniyle malullük aylığı bağlanmaz. Doğuştan ya da işe başlamadan önce ağır engeli olanlar bu kapsamdadır.

Ancak işe girdiğinizde hastalığınız hafif düzeydeyse ve çalışırken ilerleyerek yüzde 60’a ulaştıysa, malullük aylığı hakkınız vardır. Bu yüzden ilk işe giriş tarihindeki sağlık durumunu gösteren belgeler, uyuşmazlıkta belirleyici olur.

İşe girmeden önce malul olup bu nedenle malullük aylığı alamayanlar için kanun ayrı bir yol açar: en az 15 yıldır sigortalı olup en az 3960 gün prim ödeyenlere yaşlılık aylığı bağlanır. 2008’den önce işçi olarak sigortalı olanlar için bu şart 15 yıl ve 3600 gündür.

Oranınız Yüzde 60’ın Altındaysa: Engelli Emekliliği

Kurum Sağlık Kurulu çalışma gücü kaybınızı yüzde 60’ın altında bulduysa, 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesindeki engelli yaşlılık aylığı devreye girebilir. Bu yolda yaş şartı aranmaz, ancak prim ve sigortalılık süresi malullüğe göre daha uzundur.

Çalışma gücü kaybı yüzde 50 ile 59 arasında olanlar en az 16 yıldır sigortalı olup 4320 gün, yüzde 40 ile 49 arasında olanlar ise en az 18 yıldır sigortalı olup 4680 gün prim ödediklerinde yaşlılık aylığı alabilir. Bu kademeler 2008’den sonra sigortalı olanlar için geçerlidir; daha önce sigortalı olanlarda geçiş hükümleri ayrıca incelenmelidir.

Süreç: Başvuru, Rapor ve Karar

Önce SGK’ya başvurarak malullük tespiti istersiniz ve yetkili bir hastanenin sağlık kuruluna sevk edilirsiniz. Tüm tetkikler, epikrizler ve eski raporlar bu kurula sunulur. Düzenlenen rapor ve dayanağı tıbbi belgeler Kurum Sağlık Kurulunda incelenir ve çalışma gücü kaybı oranına karar verilir.

Karar size yazılı olarak bildirilir. Sonucu ve süreci SGK’nın e-Devlet hizmetlerinden ya da tebliğ edilen yazıdan takip edebilirsiniz. Malul sayılmanıza karar verilirse ve diğer şartlar tamamsa, aylık, yazılı başvuru tarihi ile rapor tarihinden hangisi sonraysa onu takip eden ay başından itibaren başlar.

Başvuru İçin Gerekli Belgeler

Başvuruyu SGK il müdürlüğüne ya da sosyal güvenlik merkezine yaparsınız. Yanınızda kimliğiniz, malullük tespiti ve aylık talebinizi içeren dilekçe, hastalığınıza ait epikriz raporları, tahlil ve görüntüleme sonuçları, varsa daha önce alınmış sağlık kurulu raporları ve ilaç kullanım belgeleri bulunmalıdır. Hastalığın ne zaman başladığını gösteren ilk tanı belgeleri, işe girmeden önce var olan hastalık tartışmasında özellikle önemlidir.

İşçiyseniz işten ayrıldığınızı, esnafsanız işyerinizi kapattığınızı ya da devrettiğinizi gösteren belge de gerekir. Esnaf ve serbest çalışanların prim borcu varsa, başvurudan önce borcun ödenmesi ya da yapılandırılması gerekir; borç bulunduğu sürece aylık bağlanmaz.

Hangi hastalıkların malullük sayılacağına dair bir liste yoktur. Belirleyici olan hastalığın adı değil, çalışma gücünü ne ölçüde azalttığıdır. İleri evre kalp ve akciğer hastalıkları, bazı kanser türleri, nörolojik hastalıklar ya da ağır psikiyatrik rahatsızlıklar gibi durumlar, derecesine göre yüzde 60 eşiğini aşabilir.

Rapor Reddedilirse: İtiraz ve Dava

Kurum Sağlık Kurulunun kararına karşı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edebilirsiniz. Bu kurul, kanunun 58. maddesiyle kurulan ve uzman hekimlerden oluşan üst kuruldur. Yüksek Sağlık Kurulunun kararı da aleyhinize olursa yol yargıdır.

Kanunun 101. maddesine göre bu kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür. Mahkeme, maluliyet oranını tespit için dosyayı genellikle Adli Tıp Kurumunun ilgili ihtisas kuruluna gönderir; raporlar arasındaki çelişkilerin giderilmesi, sonucu belirleyen en önemli adımdır. Dava sürecinde yeni tetkiklerin ve tedavi belgelerinin eksiksiz sunulması gerekir.

Malulen Emekli Maaşı Nasıl Hesaplanır

Kanunun 27. maddesine göre malullük aylığı, prim gün sayısı 9000 günden az olanlarda 9000 gün, işçiler için 7200 gün üzerinden hesaplanır; bu sayıyı aşanlarda gerçek prim günü esas alınır. Yani 1800 gün primle malulen emekli olan bir işçinin aylığı, 7200 gün prim ödemiş gibi hesaplanır. Başkasının sürekli bakımına muhtaç olanlarda aylık bağlama oranı 10 puan artırılır.

Aylığın tutarı prime esas kazançlarınıza göre değişir ve alt sınır uygulamasına tabidir. Düşük kazançla kısa süre çalışmış birinin malullük aylığı, aynı kazançla yaşlılık aylığı alacak birine göre bu yüzden görece daha yüksek çıkabilir; 7200 gün kuralı tam da bu kısa çalışma süresini telafi etmek için konmuştur. Kesin tutarı öğrenmek için SGK’ya başvurmak ya da hizmet dökümünüzü inceletmek gerekir.

Aylık Ne Zaman Kesilir

Malullük aylığı alırken sigortalı olarak çalışmaya başlarsanız aylığınız, çalışmaya başladığınız tarihi takip eden ödeme döneminden itibaren kesilir. İşten ayrılıp yeniden başvurduğunuzda, kontrol muayenesinde malullüğünüzün devam ettiği anlaşılırsa aylık yeniden bağlanır.

Kanunun 94. maddesine göre SGK, malullük aylığı alanları kontrol muayenesine çağırabilir. Muayenede yeni oran yüzde 60’ın altında kalırsa aylık, yeni raporun tarihini takip eden ödeme döneminden itibaren kesilir. Muayene çağrısına geçerli bir mazeret olmadan uymamak da aylığın kesilmesine yol açabilir. Durumunuz ağırlaştıysa siz de aylığınızın artırılması için başvurabilirsiniz.

Sonuç

Malulen emeklilik için SGK Sağlık Kurulunun çalışma gücünüzün en az yüzde 60’ını kaybettiğinizi tespit etmesi, en az 10 yıl sigortalılık ve 1800 gün prim gerekir; bakıma muhtaçlarda 10 yıl aranmaz. Oran yüzde 40 ile 59 arasındaysa daha uzun primle engelli emekliliği mümkündür. Ret kararına Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edilir, ardından iş mahkemesinde dava açılır.

Raporunuz reddedildiyse ya da oranınızın ve prim gününüzün yetip yetmediğini değerlendirmek istiyorsanız iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. İş kazası sonrası haklar için iş kazası yazımıza, meslek hastalığı için ilgili yazımıza bakabilirsiniz. Diğer konular için sosyal güvenlik hukuku sayfamız da hazır.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR