İncelemeye Alınan Telefon Nasıl Geri Alınır, Ne Zaman İade Edilir?

Savcılık ya da emniyet incelemek için telefonunuza veya bilgisayarınıza el koyduysa, cihazdaki verilerin kopyası alınıp şifre çözümü tamamlandıktan sonra cihazın gecikmeden size iade edilmesi gerekir. Kanunda gün olarak bir süre yazmaz, ama incelemesi biten ya da artık delil olarak tutulmasına gerek kalmayan cihaz, kendiliğinden ya da sizin başvurunuz üzerine geri verilmek zorundadır.

Cihazınız aylardır dönmüyorsa önce dosyayı yürüten savcılığa yazılı iade talebi verirsiniz; sonuç alamazsanız sulh ceza hâkimliğine başvurursunuz. Aşağıda el koymanın hangi karara dayanması gerektiğini, cihazın ne zaman iade edileceğini, dilekçenin nasıl yazılacağını ve cihaz hiç dönmezse hangi hakların doğduğunu anlatıyoruz.

Polis Telefonunuza Bakabilir mi, El Koyabilir mi

Telefonunuzu fiziken almak ile içindeki mesaj, fotoğraf ve kayıtlara bakmak farklı işlemlerdir. Ceza Muhakemesi Kanunu 134. maddesine göre bir soruşturmada, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa ve başka yolla delil elde etmek mümkün değilse, şüphelinin kullandığı bilgisayar ve telefonda arama yapılmasına, kopya çıkarılmasına ve kayıtların metne çevrilmesine hâkim karar verir.

Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde bu kararı savcı da verebilir. Ancak savcının kararı 24 saat içinde hâkimin onayına sunulur ve hâkim 24 saat içinde karar verir. Onay verilmezse çıkarılan kopyalar ve metinler derhal imha edilir. Kolluk görevlisinin, ortada hâkim ya da savcı kararı yokken kendi kararıyla telefonunuzun içeriğini incelemesi mümkün değildir.

Bu sıkı kuralların arkasında Anayasa‘nın özel hayatın gizliliğini ve haberleşme hürriyetini güvence altına alan hükümleri vardır. Bir telefon, kişinin yazışmalarını, fotoğraflarını, sağlık ve banka bilgilerini tek yerde topladığı için içeriğine bakmak, bir çantayı aramaktan çok daha ağır bir müdahale sayılır.

Ev araması için verilmiş bir karar, evde bulunan telefonun içeriğinin incelenmesine kendiliğinden izin vermez. Telefonda arama için ayrı bir karar gerekir. Karakolda ifade verirken telefonunuzu size ait bir eşya olarak muhafazaya almak başka, içeriğine bakmak başka şeydir.

Karakolda Telefon Alınır mı

Gözaltına alınan kişinin telefonu, cüzdanı ve diğer kişisel eşyaları gözaltı süresince bir tutanakla muhafazaya alınır. Bu bir el koyma değil, güvenlik amaçlı bir muhafazadır ve serbest bırakıldığınızda eşyalarınız aynı tutanakla size geri verilir. Tutanağı imzalamadan önce eşyaların doğru yazıldığını kontrol edin.

Muhafazaya alınan telefonun içeriğine bakılması ise ayrı bir karar gerektirir. Serbest bırakılırken telefonunuz iade edilmeyip incelemeye gönderildiyse, bunun bir el koyma olduğunu ve dayanağı olan kararın size gösterilmesini isteyebileceğinizi unutmayın.

Neden Cihazın Kendisine El Konulur

Kanunun kuralı, mümkünse cihaza el koymadan verilerin kopyasının alınmasıdır. Cihazın kendisine ancak şifre çözülemediği, gizlenmiş bilgilere ulaşılamadığı ya da işlemin uzun süreceği hallerde, çözüm yapılabilmesi ve kopya alınabilmesi için el konulur.

El koyma sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeği, yani imajı alınır. Bu yedekten bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya avukatına verilir ve bu durum tutanağa yazılıp imzalanır. Bu kopya önemlidir: dosyaya sonradan sunulan içerikte bir değişiklik iddiası olursa, elinizdeki kopya karşılaştırma imkanı sağlar. Tutanakta yedeğin bütünlüğünü gösteren özet değerin yazılı olup olmadığına da bakılmalıdır.

El Konulan Telefon Ne Zaman İade Edilir

Kanunun 134. maddesi açıktır: şifrenin çözümü yapılıp gerekli kopyalar alındığında el konulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir. Aynı kanunun 131. maddesi de, soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmayan eşyanın kendiliğinden ya da istem üzerine geri verilmesine savcı, hâkim veya mahkemenin karar vereceğini söyler.

Uygulamada cihazlar adli bilişim birimlerinin ya da bilirkişinin iş yükü nedeniyle aylarca bekletilebilir. Siber suçlar birimlerine gönderilen telefonlarda bu süre daha da uzayabilir. Ancak bekleme kendiliğinden hukuka uygun hale gelmez. İmajı alınmış bir cihazın fiziken tutulmaya devam etmesinin soruşturmaya somut bir katkısı yoksa, elde tutma ölçüsüzdür ve iade talebinin en güçlü gerekçesi budur.

Cihazın kendisi suçun aracıysa ya da müsadere edilmesi gündemdeyse, örneğin internet dolandırıcılığında kullanılan bir hat veya cihazsa, soruşturma sonuna kadar iade edilmeyebilir. Bu durumda da müsadere kararı verilmezse dosya bitince iade istenebilir.

Adım Adım Telefonu Geri Alma

İlk adım, dosyayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına yazılı iade talebi vermektir. El koyma emniyette yapılmış olsa bile karar mercii savcılıktır; emniyet cihazı ancak savcılığın talimatıyla iade eder. Dosya numaranızı, el koyma tarihini ve cihazın marka ve modelini dilekçede belirtin.

Savcılık talebi reddederse ya da makul sürede cevap vermezse, sulh ceza hâkimliğine başvurabilirsiniz. Kanunun 127. maddesine göre eşyasına el konulan kişi, hâkimden her zaman bu konuda karar verilmesini isteyebilir. İade isteminin reddi kararına karşı da itiraz yolu açıktır. Bu başvurular için avukat zorunlu değildir.

Cihaz iade edilirken teslim aldığınız andaki durumuyla verilip verilmediğini kontrol edin. Ekranda kırık, kasa hasarı ya da çalışmama gibi bir sorun varsa bunu teslim tutanağına yazdırın; sonraki tazminat talepleri için bu kayıt belirleyicidir.

Örnek İade Dilekçesi

Dilekçe, dosyayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına ya da sulh ceza hâkimliğine hitaben yazılır ve soruşturma numarası belirtilir. Açıklama bölümünde, cihaza hangi tarihte ve kim tarafından el konulduğu, cihazın marka ve modeli, imajının alındığı ya da incelemenin tamamlandığı, cihazın iş veya aile hayatınız için neden gerekli olduğu ve muhafazasının soruşturmaya artık katkı sağlamadığı yazılır.

Sonuç bölümünde, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 131 ve 134. maddeleri uyarınca cihazın iadesine karar verilmesini ve alınan yedekten bir kopyanın tarafınıza verilmesini istediğinizi yazıp tarih atarak imzalarsınız. Cihaz mesleğinizi yürüttüğünüz bir araçsa, örneğin satış kayıtlarınızın bulunduğu bir bilgisayarsa, bunu belgeyle göstermek sonucu olumlu etkiler.

İnceleme Ne Kadar Sürer, Nasıl Takip Edilir

Kanunda inceleme için gün olarak bir süre yoktur. Süre, cihazın şifreli olup olmadığına, inceleme biriminin iş yüküne ve dosyanın kapsamına göre değişir. Dosyada kısıtlama kararı yoksa avukatınız dosyayı inceleyerek cihazın nereye gönderildiğini ve raporun gelip gelmediğini görebilir. Raporun dosyaya girmesi, cihazın artık tutulmasına gerek kalmadığının en güçlü göstergesidir.

Talebiniz bir kez reddedilse bile koşullar değiştikçe yeniden başvurabilirsiniz. Özellikle bilirkişi raporunun dosyaya girmesi, yeni bir iş zorunluluğunun doğması ya da soruşturmanın uzaması, yeni başvurunun gerekçesi olabilir. İnceleme uzadıkça ölçülülük gerekçesi güçlenir.

Cihaz Başkasına Aitse

El konulan telefon ya da bilgisayar her zaman şüpheliye ait olmayabilir. Eşinizin, çocuğunuzun ya da çalıştığınız şirketin cihazı da soruşturmada alınmış olabilir. Kanunun 131. maddesi, üçüncü kişilere ait el konulmuş eşyanın da muhafazasına gerek kalmadığında geri verileceğini açıkça düzenler.

Bu durumda iade talebini cihazın gerçek sahibi yapabilir. Dilekçeye cihazın faturası, şirket demirbaş kaydı ya da hattın kendi adınıza kayıtlı olduğunu gösteren belge eklenmelidir. Şirket bilgisayarlarında muhasebe ve müşteri kayıtlarının işin sürmesi için zorunlu olduğunu belgelemek, iadeyi hızlandıran en etkili gerekçedir.

Beraat veya Takipsizlikte Cihaz

Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla biter ya da yargılama beraatle sonuçlanırsa ve cihaz hakkında müsadere kararı verilmemişse, cihazın sahibine iade edilmesi gerekir. Bu iade her zaman kendiliğinden gerçekleşmez; kararın kesinleşmesinden sonra ilgili savcılığa ya da mahkemeye yazılı başvuru yapmanız çoğu zaman gerekir.

Mahkûmiyet halinde ise cihazın suçun işlenmesinde kullanılıp kullanılmadığına göre müsadere edilip edilmeyeceğine karar verilir. Müsadere kararı yoksa, mahkûmiyet olsa bile cihaz iade edilir. Dosyada verilerin kopyası kalır, ancak bu kopyaların soruşturmayla ilgisi olmayan özel içeriği kapsamaması ve incelemenin suçlamayla sınırlı yapılması gerekir.

Şifreyi Vermek Zorunda mısınız

Kimse kendisini suçlayıcı beyanda bulunmaya zorlanamaz; şifreyi vermemek bir haktır. Bunun sonucu, kolluğun şifreyi kendi teknik imkanlarıyla çözmeye çalışması ve bu nedenle cihaza el konulmasıdır. Şifreyi vermemek, cihazın daha uzun süre elde kalmasına yol açabilir.

Şifreyi vermeyi tercih ederseniz, incelemenin suçlamayla ilgili kısımla sınırlı yapılmasını ve bunun tutanağa yazılmasını isteyebilirsiniz. Cihaz teslim edilmeden önce veri silmek ise delil karartma tartışması doğurur ve silinen veriler adli bilişim incelemesinde çoğu zaman kurtarılabilir.

Hukuka Aykırı El Koyma ve Tazminat

Ayrı bir hâkim ya da onaylanmış savcı kararı olmadan yapılan cihaz incelemesi hukuka aykırı delil sonucunu doğurur ve bu yolla elde edilen bulgular hükme esas alınamaz. Dosyadaki dijital delilin hangi karara dayandığı, savunmanın ilk kontrol edeceği noktadır.

Kanunun 141. maddesi, koşulları oluşmadığı halde eşyasına el konulan ya da eşyası zamanında geri verilmeyen kişinin maddi ve manevi zararını devletten isteyebileceğini açıkça düzenler. Tazminat, kararın kesinleştiğinin size tebliğinden itibaren 3 ay ve her halde kesinleşmeden itibaren 1 yıl içinde, oturduğunuz yerdeki ağır ceza mahkemesinden istenir. Meslek gereği kullanılan bir cihazın uzun süre tutulması halinde gelir kaybının belgelenmesi tazminat miktarını doğrudan etkiler.

Sonuç

İncelemeye alınan telefon, verileri kopyalanıp şifre çözümü tamamlanınca gecikmeden iade edilmek zorundadır. Geri almak için önce savcılığa, sonuç alamazsanız sulh ceza hâkimliğine dilekçe verirsiniz. Cihaz zamanında iade edilmez ya da koşulları olmadan el konulursa tazminat hakkı doğar. Telefonların dinlenmesine ilişkin kuralları telefon dinlemesi yazımızda anlattık.

Cihazınız uzun süredir iade edilmiyorsa ya da dosyadaki dijital delillere itiraz etmek istiyorsanız iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer konular için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR