Ticari İtirazın İptali Davalarında Arabuluculuk Zorunlu Mu?

Ticari bir alacağınız için itirazın iptali davası açmaya hazırlanırken, doğrudan mahkemeye gitmenin sizi baştan reddedilme riskiyle karşı karşıya bırakabileceğini bilmelisiniz.

Arabuluculuk sürecinin nasıl işlediğini ve süresini, anlaşma sağlanamazsa dava ile %20 icra inkar tazminatını anlatıyoruz.

Ticari Alacakların Tahsili ve İcra Takibinin Durması

Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinden veya her türlü ticari ilişkiden doğan alacakların ödenmemesi durumunda, alacaklı şirketin başvuracağı en hızlı hukuki yol İcra Hukuku kapsamında “İlamsız İcra Takibi” başlatmaktır. İcra müdürlüğü aracılığıyla borçluya, borcunu ve fer’ilerini ödemesini emreden bir ödeme emri (Örnek No: 7) gönderilir.

İcra ve İflas Kanunu’na (İİK) göre; kendisine ödeme emri tebliğ edilen borçlu, tebliğ tarihinden itibaren kesin olarak yedi (7) gün içinde icra dairesine dilekçe ile veya sözlü olarak itiraz edebilir. Borçlu bu itirazında borcun tamamına, bir kısmına, faizine veya takibin yetkisine itiraz edebilir. Süresi içinde yapılan geçerli bir itiraz, icra takibini hiçbir mahkeme kararına gerek kalmaksızın kendiliğinden durdurur.

Takibin durmasıyla birlikte icra dairesi, borçlunun banka hesaplarına, araçlarına veya şirket üzerindeki gayrimenkullere haciz işlemi uygulayamaz. Kötü niyetli ticari borçluların “Nasıl olsa dava açmak masraflı ve uzun sürer, alacaklı pes eder” düşüncesiyle yaptıkları bu itirazı bertaraf etmenin yegane yolu İtirazın İptali Davaları açmaktır. Ancak, işte tam bu noktada Türk Ticaret Kanunu’nun getirdiği “dava şartı” devreye girer.

Ticari İtirazın İptali Davalarında Arabuluculuk Dava Şartı

Bir davanın görülebilmesi ve mahkemenin uyuşmazlığın esasına girebilmesi için kanunun aradığı zorunlu ön koşullara “dava şartı” denir. Türk hukuk sisteminde uyuşmazlıkların mahkemelere gitmeden, daha hızlı, barışçıl ve az masraflı bir şekilde çözülebilmesi amacıyla ticari davalarda “Zorunlu Arabuluculuk” kurumu ihdas edilmiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) madde 5/A fıkrası, ticari itirazın iptali davalarındaki arabuluculuk zorunluluğunu çok açık ve kesin bir dille hüküm altına almıştır. İlgili kanun maddesine göre; bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Bu emredici hükmün ticari alacaklılar açısından anlamı şudur: Eğer alacağınız ticari bir işten (örneğin iki şirket arasındaki faturadan, ticari sözleşmeden veya cari hesaptan) kaynaklanıyorsa ve başlattığınız icra takibine borçlu itiraz etmişse; duran takibi canlandırmak için Asliye Ticaret Mahkemesinde itirazın iptali davası açmadan önce mutlak surette adliyelerdeki Arabuluculuk Bürosuna başvurmak zorundasınız.

Hangi Davalar Ticari Dava Sayılır?

Arabuluculuğun zorunlu olup olmadığını belirleyen temel unsur, uyuşmazlığın “ticari dava” niteliğinde olup olmadığıdır. TTK madde 4 uyarınca; her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları mutlak ticari dava sayılır. Örneğin; iki limited veya anonim şirket arasındaki mal alım satımından doğan fatura borcu, taşıma sözleşmesinden doğan navlun alacağı, ticari kredi sözleşmesinden doğan banka alacakları tartışmasız olarak ticari davadır ve itirazın iptali süreci öncesinde arabuluculuğa tabidir.

Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler ve Süreler Nelerdir?

Zorunlu arabuluculuk süreci, alacaklıların gözünü korkutmamalıdır; aksine bu süreç, mahkeme aşamasından çok daha hızlı sonuçlanan, yasal sürelerle sıkı sıkıya sınırlandırılmış bir ön aşamadır.

Arabuluculuğu Atlayıp Doğrudan Dava Açarsam Ne Olur?

Ticari alacaklarda yapılan en ölümcül usul hatalarından biri budur. Kanun koyucu, arabuluculuğa başvurulmasını esnetilemez bir “Dava Şartı” olarak belirlediği için; alacaklı arabuluculuk bürosuna hiç başvurmadan doğrudan Asliye Ticaret Mahkemesine gidip itirazın iptali davası açarsa, mahkeme davanın esasına (borcun var olup olmadığına) hiç girmeden davayı “Dava Şartı Yokluğu” gerekçesiyle usulden reddeder.

Davanın usulden reddedilmesi, aylar sürecek bir zaman kaybı anlamına geldiği gibi, davacı alacaklının karşı tarafa (borçluya) binlerce liralık nispi/maktu vekalet ücreti ödemesine neden olur. Dahası, bu usul hatalarıyla uğraşırken 1 yıllık itirazın iptali davası açma süresi kaçırılabilir ve alacağın icra üzerinden tahsil edilme hakkı tamamen yanabilir.

Arabuluculukta Anlaşılamazsa: Dava ve %20 İcra İnkar Tazminatı

Zorunlu arabuluculuk aşamasında borçlunun uzlaşmaz tavrı devam eder ve “Anlaşamama Tutanağı” tutulursa, alacaklı itirazın kendisine tebliğinden itibaren yasal 1 yıllık hak düşürücü süre içinde Asliye Ticaret Mahkemesinde davasını açar.

Bu davanın ticari alacaklılara sunduğu en devasa yasal avantaj ve borçluların en büyük korkulu rüyası İcra İnkar Tazminatıdır. İİK madde 67 uyarınca, 1 yıl içinde açılan bu davada borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu, hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden (%20) aşağı olmamak üzere uygun bir tazminatla mahkum edilir.

Yani 1 Milyon TL’lik faturasını ödememek için haksız itiraz eden bir firma, dava sonunda asıl borcu ve ticari temerrüt faizini ödemekle kalmaz, en az 200.000 TL de icra inkar tazminatı cezasını cebinden öder.

Ancak mahkemenin bu %20 tazminata hükmedebilmesi için Yargıtay’ın aradığı çok hayati bir şart vardır: Takibe konu edilen ticari alacağın mutlak surette “Likit (Belirlenebilir/Muayyen)” olması zorunludur.

Yargıtay Kararları Işığında Likit Alacak ve Tazminat İlişkisi

Ticari itirazın iptali davalarında tazminatın kaderini “likit alacak” kriteri belirler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Dairelerinin yerleşik içtihatlarına göre genel bir kavram olarak likit alacak; “tutarı belli, bilinebilir, hesaplanabilir alacaktır”. Yargıtay’a göre likit bir alacaktan söz edilebilmesi için, ya alacağın gerçek miktarının belli ve sabit olması ya da borçlusu tarafından bilinmesi veya bilinmesinin gerekmekte olması; böylece borçlunun yalnız başına ne kadar borçlu olduğunu tespit edebilecek durumda olması gerekir.

Ticari uyuşmazlıkların temelini oluşturan faturalara, cari hesaplara, teslim fişlerine ve ticari sözleşmelere dayalı alacaklar Yargıtay tarafından tartışmasız olarak likit kabul edilmektedir. Emsal bir Yargıtay kararında; “Satış sözleşmesi uyarınca düzenlenen faturaya dayanan alacak baştan bilinebilir (likit, muayyen, hesap edilebilir) nitelik taşıdığından davacı alacaklı lehine icra inkar tazminatına hükmedilmesi gerekirken.” denilerek faturanın likit vasfı kesinleştirilmiştir.

Dolayısıyla, arabuluculuk masasında anlaşmaya yanaşmayan borçlu şirket, elinizdeki fatura veya ticari sözleşmenin likit niteliği karşısında mahkemede çaresiz kalacak ve %20 oranındaki icra inkar tazminatını yasal bir zorunluluk olarak size ödeyecektir.

Hukuki Sürecin Hassasiyeti ve Avukat Değerlendirmesi

Uyuşmazlık TTK madde 4 kapsamında ticari bir dava sayılıyorsa, itirazın iptali davası açmadan önce 1 yıllık hak düşürücü süre içinde mutlaka arabuluculuk başvurusu yapılması gerekiyor. Arabuluculuk süreci en fazla 8 hafta sürebiliyor.

Bu dava şartının atlanması, 1 yıllık sürenizin boşa gitmesine, davanın usulden reddine ve bu süre içinde borçlunun malvarlığını kaçırmasına zemin hazırlayabilir.

Ticari nitelikteki itirazın iptali davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi, bu Kanunun 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı sayar.

Görüldüğü gibi itirazın iptali davası maddede açıkça sayılmıştır. Süreç de kısadır: aynı maddenin ikinci fıkrası, arabulucunun yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandıracağını, bu sürenin zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabileceğini söyler.

Şart yerine getirilmeden açılan dava esasa girilmeden usulden reddedilir. Bir noktayı da bilmek gerekir: ticari nitelikte olmayan alacaklarda bu şart aranmaz, ancak kira ilişkisinden doğan alacaklarda bu kez Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/B maddesi devreye girer. Görevli mahkeme kurallarını ayrı bir yazıda ele aldık. İtirazın İptali Davaları alanındaki deneyimimizle, talebinizin arabuluculuk kapsamında olup olmadığını belirlemek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR