Web Sitemi Yapan Yazılımcı İşi Yarım Bıraktı, Ödediğim Avansı Geri Alabilir miyim?

Web sitenizi yaptırdığınız yazılımcı işi yarım bırakıp ortadan kaybolduysa, ödediğiniz avans havada kalmış gibi hissedebilirsiniz. Ama hukuken bu para sizi bağlamıyor, geri alma hakkınız var.

Aşağıda yarım kalan bir yazılım projesinde sahip olduğunuz seçimlik hakları, avansın nasıl geri alınacağını ve davanın hangi mahkemede açılacağını anlatıyoruz.

Dijital Projelerin Hukuki Altyapısı: Web Yazılımı Bir “Eser” Midir?

İşi yarım bırakan bir yazılımcıya veya yazılım ajansına karşı hukuki bir taarruz başlatmadan önce, aranızda imzalanan (veya dijital yollarla onaylanan) sözleşmenin hukuki niteliğini doğru teşhis etmek davanın kazanılması için atılacak en stratejik adımdır. Genellikle bilişim ve yazılım sektöründeki uyuşmazlıklarda, taraflar aralarındaki ilişkinin sıradan bir “hizmet” veya “danışmanlık” olduğunu zannederek yanlış hukuki yollara başvurmaktadır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu‘nun (TBK) 470. maddesine göre eser sözleşmesi, yüklenicinin (somut olayımızda yazılımcının) bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin (sizin) de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlenmiş olduğu bir sözleşmedir. Bir işin, borçlar hukuku bağlamında “eser” olarak nitelendirilebilmesi için, insan emeği sonucu oluşmuş olması, hukuki işlemlere konu edilebilir nitelikte bulunması, hukuki bir bütünlüğe ve ekonomik bir değere sahip olması şarttır.

Peki, dijital kodlardan ve piksellerden oluşan bir web sitesi veya e-ticaret yazılımı hukuken bir eser sayılır mı? Hukuk sistemimiz ve yerleşik içtihatlara göre, kanundaki “eser meydana getirme” kavramından anlaşılması gereken; objektif olarak tespiti mümkün olan, niteliği gereği “sonuç taahhüdüne” elverişli olan, maddi varlığı olan veya “olmayan” şeydir. Eser, maddi nitelikte olabileceği gibi “fikri eser” vasfında da olabilir.

Bir web sitesinin kodlanması ve tasarlanması, işin niteliği gereği sadece bir emek sarf etmeyi (vekâlet ilişkisi gibi elinden geleni yapmayı) değil, ortaya çalışan, hatasız ve sözleşmedeki şartnameye uygun dijital bir “sonuç” çıkarmayı gerektirir. Yazılımcı, “Ben haftalarca kod yazdım ama site çalışmadı” diyerek sorumluluktan kurtulamaz. Bu nedenle, web tasarımı ve yazılımını konu alan sözleşmeler tartışmasız bir biçimde “Eser Sözleşmesi” niteliğindedir.

Yazılımcının İşe Başlamaması veya Projeyi Sürüncemede Bırakması (Temerrüt)

Eser sözleşmelerinde yüklenicinin (yazılımcının), yapacağı işi iş sahibinin (sizin) haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorunluluğu vardır. Dijital projelerde zamanlama, piyasaya çıkış (go-to-market) stratejileri açısından büyük önem taşır.

Yazılımcının TBK’nın 473. maddesi gereğince işe zamanında başlama borcu bulunmaktadır. Eğer yazılımcı avansınızı almasına rağmen projenin mimarisini çizmeye başlamaz, kodlama işini yavaş yürütür, sürekli bahanelerle projeyi erteler ve edimini yerine getirmeyi açıkça ihmal ederse; teslim tarihinin gelmesini beklemenize dahi gerek kalmadan, iş sahibi olarak sözleşmeyi derhal feshedebilir ve TBK’nın 125. maddesindeki seçimlik haklarınızı kullanabilirsiniz.

Eğer sözleşmenizde sitenin teslimi (yayına alınması) için gün, ay ve yıl olarak yazılı bir teslim tarihi öngörülmüşse ve bu tarih gelmesine rağmen ek süre verilmesini gerektirecek haklı (mücbir) bir neden bulunmuyorsa, yazılımcı teslimde “temerrüde” (hukuki gecikmeye) düşmüş sayılır.

Yarım Kalan Yazılım Projesinde Sahip Olduğunuz Seçimlik Haklar Nelerdir?

Karşılıklı edimleri içeren eser sözleşmesinde temerrüde düşen borçluya (yazılımcıya) karşı, alacaklının (sizin) TBK’nın 125. maddesinde düzenlenen büyük güçte üç ayrı seçimlik hakkınız bulunmaktadır. Projenizin mevcut durumuna ve ticari stratejinize göre şu haklardan dilediğinizi kullanabilirsiniz:

Ödenen Avansın İadesi: Geriye Etkili Fesih ve Sebepsiz Zenginleşme

Ticari hayatın dinamiklerinde, iptal olan bir proje için en acil beklenti, bağlanmış olan sermayenin (avansın) hızla geri kurtarılmasıdır. Ani edimli eser sözleşmelerinin, yüklenicinin (yazılımcının) temerrüdü nedeniyle sona ermesi hâlinde kural olarak feshin sonucu “geriye etkili” (geçmişe etkili) fesih doğurur.

Geriye etkili feshin hukuki anlamı şudur: Yazılımcı ile aranızdaki o web tasarım sözleşmesi sanki en başından beri hiç yapılmamış (yok) farz edilir. Taraflar, sözleşme ile üstlendikleri ifa yükümlülüklerinden tamamen kurtuldukları gibi, daha önce birbirlerine ifa ettikleri edimleri (sizin ödediğiniz avansı) geriye isteyebilirler.

Sözleşmeden geriye etkili dönülmesi durumunda yazılımcının iade etmesi gereken şey, iş sahibinin önceden ödediği iş bedelidir (avanstır). Bu iade talebinin hukuki temeli, Türk Borçlar Kanunu’nun “sebepsiz zenginleşme” hükümlerine dayanır.

Yazılımcı, size vaat ettiği web sitesini teslim etmediği (veya yarım bıraktığı) için, sizden peşinat olarak aldığı o parayı elinde tutmasının hiçbir haklı ve yasal dayanağı kalmamıştır. Sözleşme geçersiz hale geldiği an, sizin paranız onun malvarlığında “sebepsiz zenginleşme” teşkil eder ve bu parayı yasal faiziyle birlikte size kuruşu kuruşuna iade etmek zorundadır.

Üstelik sadece avansınızı almakla kalmazsınız. Sözleşmenin geçersiz hale gelmesi (yerine getirilmemesi) yüzünden boşa çıkan güveniniz dolayısıyla uğradığınız “olumsuz (menfi) zararları” da talep edebilirsiniz. Menfi zarar kavramına; sözleşmenin yapılması için harcadığınız noter veya ihtarname giderleri, proje için aldığınız ancak atıl kalan sunucu (server)/domain masrafları ve en önemlisi bu yazılımcıya güvenerek o dönemde piyasadaki başka bir yazılımcıyla sözleşme yapma fırsatını kaçırmanız dolayısıyla uğradığınız zararlar dâhildir.

Yargıtay Yaklaşımı ve Davanın Açılacağı Görevli Mahkeme (Kritik Strateji)

Web yazılımı ve bilişim projelerindeki uyuşmazlıklarda davanın hangi mahkemede açılacağı (Görevli Mahkemenin tespiti), usul hukukunun en çetrefilli ve davanızın kaderini belirleyen en kritik aşamasıdır. Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve yanlış mahkemede dava açılması, davanızın esasına dahi girilmeden usulden reddedilmesine, aylarca zaman ve harç kaybetmenize yol açar.

Bu noktada uygulamada sıkça yapılan ve avukatların dahi düştüğü büyük bir tuzak vardır: Bilişim dosyalarının tamamının otomatik olarak “Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesi”ne açılması gerektiği yanılgısı. Oysa Yargıtay’ın bu konudaki yaklaşımı çok nettir ve kaynaklarımızda belirtilen emsal kural şöyledir:

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) uyarınca bir davanın fikri haklar mahkemesinde görülebilmesi için, taraflardan birinin “fikri mülkiyet haklarına veya hak sahipliğine” (mali veya manevi haklara) dayanarak talepte bulunması şarttır.

Ancak şayet taraflar arasındaki uyuşmazlıkta, örneğin web sitesinin kodlanması ve tasarlanması işinde, edimin ifa edilmemesi (işin yarım bırakılması) nedeniyle sadece avans olarak ödenen iş bedelinin iadesi talep edilmiş ise; bu talep, sözleşmenin (borçlar hukukunun) ihlaline dayandığından ve taraflarca FSEK ile korunan özel bir fikri/mali hakka dayanılmadığından, bu davaya bakmakla görevli mahkeme Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi kabul edilemez.

Avans iadesi (eser sözleşmesinin ihlali) davasında görevli mahkeme, tarafların hukuki “sıfatına” göre belirlenir:

İspat Yükü, Delil Tespiti ve Kötü Niyetli Savunmaların Çürütülmesi

Eser sözleşmelerinde, işin sözleşmeye uygun yapılıp teslim edildiğini (kodların çalışır biçimde sunucuya yüklendiğini) ispat etme külfeti kural olarak yükleniciye (yazılımcıya); iş bedelinin (avansın) ödendiğini ispat külfeti ise iş sahibine (size) aittir. Yazılımcı “Ben kodları yazdım ama sunucuya yüklemedim” veya “Kodlar bende hazır ama o bana şifreleri vermedi” gibi asılsız savunmalar yaptığında, mahkemece konusunda uzman bilişim (IT) bilirkişilerinden rapor alınarak mevcut dijital durumun tespiti şarttır.

Özellikle avans olarak yapılan EFT/Havale dekontlarınızın açıklamasına “Web sitesi yazılım avans bedeli” gibi şerhler düşmüş olmanız, veya aranızdaki e-posta/WhatsApp yazışmalarını mahkemeye geçerli birer delil olarak sunmanız, sözleşme ilişkisinin ve ödemenin ispatı açısından büyük bir güç sağlar. Hâkim, taraflar arasındaki sözleşme hükümlerini (veya mail ortamındaki şartnameyi) bir anayasa gibi kabul ederek, yazılımcının “sonuç taahhüdünü” yerine getirip getirmediğini bu deliller ışığında tespit edecektir.

Profesyonel Hukuki Sürecin Önemi ve Sonuç

Web sitenizi yapan yazılımcının işi yarım bırakması, ödediğiniz avansın kaybolduğu anlamına gelmiyor. Hukuk, yazılım işlerini bir eser sözleşmesi olarak kabul ediyor ve zamanında, hatasız teslim edilmesini şart koşuyor.

Ödediğiniz avansı ve kaçırdığınız ticari fırsatların zararını geri almak için doğru mahkemenin (Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesi veya Ticaret Mahkemesi) tespiti önemli.

Yazılım işini yarım bırakan tarafa karşı elinizdeki yol, eser sözleşmesinin genel hükümlerinden doğar. Türk Borçlar Kanunu’nun 473. maddesi, yüklenicinin işe zamanında başlamaması ya da işi sözleşmeye aykırı biçimde geciktirmesi hâlinde işsahibinin teslim gününü beklemeksizin sözleşmeden dönebileceğini söyler.

Sözleşmeden döndüğünüzde taraflar karşılıklı olarak aldıklarını iade eder ve ödediğiniz avansı geri isteyebilirsiniz. İşi başkasına tamamlatmak istiyorsanız aynı maddenin ikinci fıkrası yol gösterir: yükleniciye uygun bir süre verip aksi hâlde hasar ve masrafları kendisine ait olmak üzere işin üçüncü bir kişiye verileceğini ihtar edebilirsiniz.

Yazılım işlerinde ispatın omurgasını iş tanımı, teslim takvimi, proje yönetim kayıtları ve kod deposundaki geçmiş oluşturur; bu nedenle ihtar çekmeden önce mevcut durumun ekran görüntüleri ve kayıtlarla tespit edilmesi gerekir. Ödenen avansın iadesi yollarını ayrıca anlattık. Eser Sözleşmesi Davaları alanındaki deneyimimizle, ihtar ve iade sürecinizi yürütmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR