Yeni Aldığım Telefon veya Bilgisayar Bozulursa Ücretsiz Değişim İsteyebilir miyim?
Yeni aldığınız bir telefon veya bilgisayar kutudan arızalı çıktıysa ya da kısa süre içinde bozulduysa, satıcının size sadece tamire gönderelim demesine razı olmak zorunda değilsiniz. Kanun, size sıfırıyla ücretsiz değişim isteme hakkı tanıyor, satıcının onarıma zorlaması hukuken geçersiz. Aşağıda bu hakkı nasıl kullanacağınızı anlatıyoruz.
Sıfır Alınan Elektronik Cihazlarda “Ayıplı Mal” Kavramı ve Hukuki Altyapısı
Yeni aldığınız bir telefonun veya bilgisayarın bozulması durumunda hukuki süreci başlatabilmenin ilk şartı, o cihazın yasal olarak “Ayıplı Mal” statüsünde olup olmadığını belirlemektir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 8. maddesinde ayıplı mal kavramı çok net bir şekilde tanımlanmıştır.
Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili olan malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar ayıplı olarak kabul edilir.
Örneğin, yeni aldığınız bir bilgisayarın ekranında ölü pikseller bulunması, akıllı telefonunuzun kamerasının netlememesi, cihazın durduk yere kapanması veya bataryasının vadedilen süreden çok daha kısa sürede tükenmesi açık birer maddi ayıptır.
İlk 6 Ay Karinesi: Tüketicinin En Güçlü Silahı
Tüketicilerin teknoloji devlerine karşı en çok zorlandığı konu, cihazdaki arızanın “üretim hatası” olduğunu kanıtlama çabasıdır. Ancak 6502 sayılı Kanun, tüketici lehine büyük bir ispat kolaylığı (karine) getirmiştir. Kanun’un 10. maddesine göre; teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir.
Bu emredici yasa maddesinin anlamı şudur: Telefonu veya bilgisayarı satın aldığınız günden itibaren ilk 6 ay içerisinde cihaz kendi kendine bozulursa, kanun bu cihazın fabrikadan hatalı üretildiğini varsayar. Bu durumda malın ayıplı olmadığının ispat yükü tamamen satıcıya aittir. Satıcı firmanın veya yetkili servisin, arızanın sizden kaynaklandığını (örneğin cihaza sıvı döktüğünüzü veya düşürdüğünüzü) kesin, bilimsel ve teknik bir raporla ispatlaması zorunludur. Aksi takdirde, sizin cihazın fabrikasyon hatalı olduğunu ispatlama gibi bir zorunluluğunuz yoktur.
Yeni Cihazın Bozulması Durumunda Tüketicinin 4 Altın Seçimlik Hakkı
| Seçimlik hak | Ne anlama gelir | Kime karşı kullanılır |
|---|---|---|
| Sözleşmeden dönme | Satılanı geri verip ödenen bedelin tamamını isteme | Satıcı |
| Bedelden indirim | Malı alıkoyup ayıp oranında indirim isteme | Satıcı |
| Ücretsiz onarım | Bütün masraflar satıcıya ait olmak üzere onarım isteme | Satıcı, üretici veya ithalatçı |
| Ayıpsız misliyle değişim | İmkân varsa ürünün sağlamıyla değiştirilmesini isteme | Satıcı, üretici veya ithalatçı |
Seçim hakkı tüketicinindir; satıcı tüketiciyi belirli bir hakka yönlendiremez. Ücretsiz onarım veya değişim, satıcı için orantısız güçlük doğuracaksa tüketici diğer haklara yönelebilir.
Satın aldığınız ürünün ayıplı (arızalı/kusurlu) çıkması durumunda, 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesi size, karşı tarafın dayatmalarından bağımsız olarak dilediğinizi seçebileceğiniz dört adet çok güçlü “Seçimlik Hak” tanımaktadır.
Eğer mal ayıplıysa tüketici şu haklardan dilediğini kullanmakta tamamen serbesttir:
| Sözleşmeden Dönme (Bedel İadesi) | Satılanı geri vermeye hazır olduğunuzu bildirerek sözleşmeyi iptal edebilir ve cihaz için ödediğiniz bedelin tamamını satıcıdan kesintisiz olarak geri alabilirsiniz. |
| Ayıp Oranında Bedel İndirimi | Cihazı o arızalı haliyle kullanmayı kabul edip, ayıbın önemine göre (örneğin kamerası çalışmayan telefonu o şekilde kabul edip) satış bedelinden indirim yapılmasını talep edebilirsiniz. |
| Ücretsiz Onarım İstemesi | Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, parça, işçilik veya nakliye gibi hiçbir masraf ödemeden cihazın yetkili servis tarafından ücretsiz olarak tamir edilmesini isteyebilirsiniz. |
| Ayıpsız Misli ile Değişim (Sıfırıyla Değişim) | İmkân varsa, arızalı cihazı verip yerine kutusu hiç açılmamış, aynı marka ve model sıfır bir cihaz verilmesini talep edebilirsiniz. |
Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi (sizin olayınızda sıfırıyla değişimi) yerine getirmekle yasal olarak yükümlüdür. Yani satıcı size “Bizim şirket politikamız gereği telefonlarda sadece tamir yapıyoruz, yenisini veremeyiz” diyemez. Seçim hakkı satıcıya veya yetkili servise değil, mutlak surette tüketiciye aittir.
Ne yapılabileceğini birlikte konuşalım. Bize yazmanız yeterli.
Ücretsiz Değişim (Ayıpsız Misli İle Değişim) Hakkının Şartları Nelerdir?
Yeni aldığınız telefonunuz veya bilgisayarınız için “Ayıpsız Misli İle Değişim” hakkınızı sorunsuz bir şekilde kullanabilmeniz için kanunda öngörülen bazı yasal şartların ve sürelerin bulunması gerekmektedir.
| Garanti Süresi İçinde Olması | Garanti süresi malın teslim tarihinden itibaren başlamak üzere asgari iki yıldır ve elektronik eşyalar bu süre kapsamındadır. Telefonlar, tabletler ve bilgisayarlar için garanti süresi asgari 2 yıl olarak belirlenmiştir. Cihazınız bu süre içinde arızalanmış olmalıdır. |
| Kullanım Hatası Bulunmaması | Tüketicinin malı tanıtma ve kullanma kılavuzunda yer alan hususlara aykırı olarak kullanmasından kaynaklanan arızalar hakkında değişim veya ücretsiz onarım hükümleri uygulanmaz. Yani cihazı yere düşürüp ekranını kırarsanız veya üzerine kahve dökerseniz (sıvı teması), değişim hakkınız doğmaz. Ancak bu kullanım hatasının varlığını yetkili servisin yasal süreler içinde düzenleyeceği teknik bir raporla ispatlaması zorunludur. |
| Muhatapların Müteselsil Sorumluluğu | Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları satıcıya karşı kullanılabileceği gibi, doğrudan üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Bu hakların yerine getirilmesi konusunda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen (ortaklaşa) sorumludur. |
| Yasal Süre Sınırı | Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi haklarından birinin seçilmesi durumunda, elektronik cihazlar (telefon, bilgisayar) için bu talebin azami tamir süresi (20 iş günü) içinde yerine getirilmesi yasal bir zorunluluktur. |
“Orantısız Güçlük” İstisnasına Dikkat
Satıcıların değişim taleplerini reddetmek için en çok sığındıkları yasal kılıf “orantısız güçlük” kavramıdır. Kanun, ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesinin satıcı için orantısız güçlükleri beraberinde getirecek olması hâlinde tüketicinin, sözleşmeden dönme veya bedel indirimi haklarını kullanması gerektiğini belirtmiştir. Orantısızlığın tayininde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun teşkil edip etmeyeceği gibi hususlar dikkate alınır.
Örneğin, 50.000 TL değerindeki bir bilgisayarın sadece 200 TL’lik sökülebilir bir tuşunun bozuk olması durumunda, tüm bilgisayarın sıfırıyla değişimi satıcı için “orantısız güçlük” yaratabilir ve dürüstlük kuralına aykırı görülebilir. Ancak, telefonun anakartının yanması, bilgisayarın işlemcisinin bozuk çıkması gibi cihazın temel işlevini yok eden ana arızalarda “orantısız güçlük” savunması geçersizdir ve satıcı sıfırıyla değişimi yapmak zorundadır.
Yargıtay Kararları Işığında Ayıplı Mal ve Değişim Süreçleri
Tüketici ile teknoloji devleri arasında yaşanan uyuşmazlıklarda Türkiye’nin en üst derece mahkemesi olan Yargıtay, tüketici lehine emredici olan kuralların katı bir şekilde uygulanması gerektiğine ve seçimlik hakların kullanımında inisiyatifin tüketicide olduğuna hükmetmektedir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Dairelerinin yerleşik içtihatlarına göre, tüketiciye teslim edilen araç veya elektronik cihazlardaki gizli ayıplarda (üretim kaynaklı kronik arızalarda), tüketici ücretsiz onarım yerine doğrudan “ayıpsız misli ile değişim” hakkını kullanabilir. Yargıtay (3.
HD., 2021/8418 E., 2022/286 K.) sayılı kararında; tüketicinin satın aldığı bir buzdolabında kapakların sararması şikayetiyle servise başvurduğu, servisin “misli ile değişim” talebini reddettiği bir dosyada, bu tür uyuşmazlıkların çözümünde üretim kaynaklı ayıpların uzman bilirkişilerce tespit edilmesi gerektiğini ve tüketicinin 6502 sayılı yasanın 11. maddesi uyarınca sıfırıyla değişim hakkını üretici, ithalatçı veya satıcıya karşı serbestçe kullanabileceğini vurgulamıştır.
Ayrıca Yargıtay, yetkili servislerin veya satıcıların sırf ürünü tamir etmek adına tüketiciyi oyaladığı, “birkaç parça değişirse sorun çözülür” diyerek değişim yapmaktan kaçındığı durumlarda dürüstlük kuralına atıf yapar. Eğer sıfır alınan bir telefon kutudan anakartı veya ekranı bozuk şekilde çıkmışsa, tüketicinin o cihazı “tamir görmüş” bir cihaz olarak kullanmaya zorlanması hukuka ve hakkaniyete aykırıdır.
| Konu | Süre / Değer | Dayanak |
|---|---|---|
| Mesafeli sözleşmede cayma hakkı | 14 gün | 6502 m.48 |
| Ayıplı maldan sorumluluk zamanaşımı | 2 yıl (konutlarda 5 yıl) | 6502 m.12 |
| Ayıp ihbarı | Ayıbın öğrenilmesinden itibaren makul süre | 6502 m.11 |
| Azami tamir süresi | 20 iş günü (konut ve tatil amaçlı taşınmazda 60 iş günü) | Garanti Belgesi Yönetmeliği |
| Hakem heyeti kararına itiraz | Tebliğden itibaren 2 hafta | 6502 m.70/3 |
| Hakem heyeti kararının niteliği | Tarafları bağlar, ilam gibi icra edilir | 6502 m.70/1-2 |
| Vekâlet ücreti | Hakem heyeti vekâlet ücretine hükmedemez | 6502 m.70/1 |
Hakem heyetinin parasal sınırı her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; başvurudan önce güncel sınırı kontrol etmek gerekir.
Bu yazıda anılan hükümlerin tam metnine 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun‘nun resmî yayınından ulaşabilirsiniz.
Avukat Değerlendirmesi ve Hakkınızı Arama Yolları
Sıfır aldığınız telefon veya bilgisayar kısa sürede bozulduysa, kullanıcı hatası yoksa ayıpsız misli ile değişim hakkınız var. Servisin değişim onaylanmadı, parça değiştireceğiz demesi hukuka aykırı.
Talebiniz reddedilirse, ürünün değerine göre parasal sınırın altında Tüketici Hakem Heyetine, üstünde arabuluculuk sonrası mahkemeye başvurabilirsiniz.
Ayıplı çıkan üründe seçimlik hak tüketicinindir: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ya da ayıpsız misliyle değiştirme arasından tercihi siz yaparsınız, satıcı değil. Ücretsiz onarım ve değiştirme talepleri üretici ve ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir. Tüketici Hukuku alanındaki deneyimimizle, satıcı size seçim hakkı tanımıyor ve doğrudan tamire yönlendiriyorsa, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
SIKÇA SORULAN SORULAR
-
Yeni aldığım telefon veya bilgisayar arızalı çıkarsa hangi haklara sahibim?
6502 sayılı Kanun uyarınca; ürünün sıfırıyla değişimi, ödediğiniz bedelin iadesi, ayıp oranında indirim veya ücretsiz onarım haklarından birini seçebilirsiniz. Bu seçimlik hakları kullanma yetkisi tamamen tüketiciye ait olup satıcı sizi sadece tamire zorlayamaz.
-
Sıfır aldığım cihazın ilk 6 ay içinde bozulması durumunda ispat yükü kime aittir?
Teslim tarihinden itibaren ilk 6 ayda çıkan arızaların fabrikasyon hatalı olduğu kabul edilir ve bu durumda ispat yükü satıcıya geçer. Satıcı cihazın kullanıcı hatasıyla bozulduğunu teknik raporla kanıtlayamazsa talebinizi yerine getirmekle yükümlüdür.
-
Servis cihazı yenisiyle değiştirmek yerine tamir edeceğiz derse ne yapmalıyım?
Servislerin şirket politikası gereği sadece tamir yapıyoruz demesi hukuken geçersizdir ve seçimlik hakkınız engellenemez. Değişim talebiniz reddedildiğinde Tüketici Hakem Heyetlerine veya değer sınırına göre Tüketici Mahkemelerine başvurarak yasal haklarınızı arayabilirsiniz.
-
Hangi durumlarda sıfırıyla değişim talebi orantısız güçlük olarak değerlendirilir?
Cihazın ana işlevini etkilemeyen ve çok küçük maliyetle giderilebilen basit kusurlarda değişim talebi dürüstlük kuralına aykırı bulunabilir. Ancak anakart arızası veya işlemci bozukluğu gibi cihazın temelini ilgilendiren durumlarda satıcı mutlaka sıfırıyla değişim yapmak zorundadır.
-
Tüketici Hakem Heyetine başvurmak için bir süre sınırı var mı?
Elektronik cihazlarda garanti süresi genellikle 2 yıl olduğu için bu süre zarfında ortaya çıkan ayıplar için başvuruda bulunabilirsiniz. Başvurular e-Devlet üzerinden TUBİS sistemi aracılığıyla kolayca yapılabildiği gibi büyük meblağlı uyuşmazlıklarda mahkeme süreci gerekebilir.
-
Yeni aldığım telefonun garanti süresi ne kadar?
Sıfır alınan mallarda yasal garanti süresi teslim tarihinden itibaren iki yıldır. Bu süre boyunca ortaya çıkan ayıplar için ücretsiz onarım, değişim veya bedel iadesi gibi haklarınız vardır. Garanti belgesini, faturayı ve teslim tarihini gösteren belgeleri saklamak haklarınızı kullanırken işinizi kolaylaştırır.
-
Servis telefonu kaç günde onarmak zorundadır?
Yetkili servisin ürünü belirli bir süre içinde onarması gerekir ve telefon gibi cihazlar için bu süre genellikle yirmi iş günüdür. Servis bu süreyi aşarsa yeni bir ürünle değişim veya bedel iadesi isteyebilirsiniz. Cihazı bıraktığınız gün ve saati gösteren servis formunu mutlaka saklayın.
