Senedin Tarihi Geçerse Ne Olur? Zamanaşımı ve İcraya Koyma

Senedin üzerindeki ödeme tarihi, yani vadesi geçince senet geçersiz olmaz; tam tersine borç o gün ödenmesi gereken hale gelir ve alacaklı senedi icraya koyabilir. Senet ancak vadesinden itibaren 3 yıl geçince zamanaşımına uğrar. Bu süreden sonra icraya konulan senede borçlu zamanaşımı itirazında bulunursa takip durur.

Zamanaşımına uğramış senet de icraya konulabilir, çünkü icra dairesi zamanaşımını kendiliğinden incelemez. Ama borçlu süresinde itiraz ederse alacaklı bu senetle sonuç alamaz; alacağını ancak borcun asıl sebebine dayanarak açacağı bir davayla isteyebilir. Aşağıda süreleri, takip yollarını ve iki tarafın da yapması gerekenleri anlatıyoruz.

Vade Geçmesi ile Zamanaşımı Farklıdır

Halk arasında “senedin tarihi geçti” denince çoğu zaman vade tarihinin geçtiği kastedilir. Vade, borcun ödeneceği gündür. Bu gün geçince senet geçersiz olmaz; borçlu ödemediyse temerrüde düşer ve alacaklı senede dayanarak hemen icra takibi başlatabilir.

Zamanaşımı ise vadeden sonra işlemeye başlayan ayrı bir süredir. Türk Ticaret Kanunu 749. maddesi, 778. maddenin göndermesiyle bonolar için de uygulanır: senedi düzenleyen asıl borçluya karşı istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Yani “günü geçmiş senedin geçerlilik süresi” sorusunun cevabı, asıl borçlu bakımından vadeden itibaren 3 yıldır.

Süreler

Senedi düzenleyen asıl borçluya karşı süre vadeden itibaren 3 yıldır. Senedi arkasına imza atarak devreden cirantalara karşı hamilin süresi daha kısadır: süresinde çekilen protesto tarihinden, senette “gidersiz iade olunacaktır” kaydı varsa vadeden itibaren 1 yıl. Bir cirantanın diğer cirantalara karşı başvurusu ise senedi ödediği ya da kendisine dava açıldığı tarihten itibaren 6 aydır.

Zamanaşımı dava açılması, icra takibi başlatılması, davanın ihbarı ya da alacağın iflas masasına bildirilmesiyle kesilir. Kesilince aynı uzunlukta yeni bir süre başlar; yani 3 yıllık süre içinde takip başlatılmışsa, takipteki son işlemden itibaren yeniden 3 yıl işler. Kesilme yalnızca kime karşı işlem yapılmışsa ona karşı sonuç doğurur.

Örneğin alacaklı yalnızca asıl borçluya takip başlatmışsa, senette kefil olarak imzası bulunan avalist ya da cirantalar bakımından süre işlemeye devam eder; her biri için ayrı ayrı harekete geçmek gerekir.

Zamanaşımına Uğramış Senetle Takip

Alacaklı 3 yıl geçtikten sonra senedi kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibe koyarsa, borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine zamanaşımı itirazında bulunabilir. İcra ve İflas Kanunu 168. ve 169/a maddelerine göre icra hâkimi zamanaşımını senedin metnine, yani üzerindeki vade tarihine göre inceler ve gerekirse takibi geçici olarak durdurur.

Alacaklının aynı senetle genel haciz yoluyla takip başlatması da sonucu değiştirmez. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, genel haciz yoluyla başlatılan bir takipte bonoların vadesinden itibaren 3 yıl geçtiğini ve borçlunun zamanaşımı itirazında bulunduğunu belirterek, “takibin genel haciz yoluyla yapılmış olmasının bono için yasada öngörülen zamanaşımı süresinin uygulanmayacağı sonucunu doğurmayacağına” hükmetmiş ve itirazın kaldırılması talebinin reddedilmesi gerektiğini söylemiştir (12. HD, 2020/949 E., 2020/8967 K.).

Yani internette sık okunan “zamanaşımına uğrayan senet genel haciz yoluyla 10 yıl içinde icraya konabilir” bilgisi yanlıştır. Borçlu itiraz ederse, senede dayanan takip 3 yıl geçtikten sonra yürümez.

Örnek Hesap

Vadesi 15 Mart 2023 olan bir senette, asıl borçluya karşı zamanaşımı 15 Mart 2026’da dolar. Alacaklı 1 Mart 2026’da icra takibi başlatmışsa zamanaşımı kesilmiştir ve takip devam eder. Takip 1 Nisan 2026’da başlatılmışsa ve arada başka bir kesme sebebi yoksa, borçlu süresinde itiraz ettiğinde takip durur.

Aynı senet bir ciranta tarafından devredilmişse ve vade günü protesto çekilmişse, hamilin cirantaya karşı süresi protestodan itibaren 1 yıldır. Bu kısa süre, cirantalardan para istemeyi düşünen hamil için çok daha erken dolar.

İcra Mahkemesi Nasıl Karar Verir

İcra hâkimi, borçlunun zamanaşımı itirazını senedin üzerindeki tarihe göre inceler. Süre dolmuşsa ve alacaklı zamanaşımının kesildiğini ya da durduğunu resmî ya da imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat edemezse, itirazı kabul eder ve takip durur. Alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır.

İtiraz esasa ilişkin nedenlerle kabul edilirse ve alacaklının kötü niyeti ya da ağır kusuru varsa, alacaklı takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Tersine, takip geçici olarak durdurulmuş ve borçlunun itirazı reddedilmişse, bu kez borçlu aynı oranda tazminat ödemek zorunda kalabilir. Bu yüzden zamanaşımı itirazını yalnızca tarih gerçekten dolmuşsa yapın.

Senedin Ne Zaman Ödeneceği Yazmıyorsa

Bono, vade gösterilmemişse görüldüğünde ödenecek sayılır. Görüldüğünde ödenecek senet, kural olarak düzenlenme tarihinden itibaren 1 yıl içinde ödeme için ibraz edilmelidir; zamanaşımı da ibraz edilmesi gereken bu tarihe göre hesaplanır. Bu tür senetlerde sürenin hesabı karışık olduğu için senedin tarihlerini bir avukata göstermeniz yararlı olur.

Zamanaşımı Kendiliğinden İşlemez

Zamanaşımı bir savunmadır; icra dairesi ya da mahkeme bunu kendiliğinden dikkate almaz. Borçlu itiraz etmezse, zamanaşımına uğramış bir senetle başlatılan takip de kesinleşir ve haciz aşamasına geçilebilir.

Bu yüzden borçlu, kambiyo takibinde 5 gün içinde icra mahkemesine, genel haciz yoluyla takipte ise 7 gün içinde icra dairesine itiraz etmelidir. Süreyi kaçıran borçlu için yollar daralır; takip kesinleştikten sonra da İcra ve İflas Kanunu 71. maddesi uyarınca zamanaşımı ileri sürülebilir, ama bu daha zor ve dar bir yoldur.

Alacaklının Kalan Yolları

Senet zamanaşımına uğradıysa alacak tamamen yok olmaz; değişen, senede dayanan kolay takip imkânıdır. Alacaklının iki yolu kalır.

Birincisi, borcun asıl sebebine dayanmaktır. Senet, örneğin bir borç para, bir satış bedeli ya da bir hizmet karşılığı için verilmişse, alacaklı bu temel ilişkiden doğan alacağını dava yoluyla isteyebilir. Bu alacak için kendi zamanaşımı süresi uygulanır; genel süre Türk Borçlar Kanunu 146. maddeye göre 10 yıldır, kira ve benzeri bazı alacaklarda 5 yıldır. Bu davada alacaklı, borcun sebebini ispat etmek zorundadır ve senet tek başına yeterli olmayabilir.

İkincisi, Türk Ticaret Kanunu 732. maddesindeki sebepsiz zenginleşme davasıdır. Senedin zamanaşımına uğradığı tarihten itibaren 1 yıl içinde, borçlunun alacaklının zararına zenginleştiği ölçüde ödeme istenebilir. Bu davada borçlu, zenginleşmediğini ispat etmek zorundadır.

Senet Ciro ile Devredildiyse

Senet arkası imzalanarak başkasına devredilmişse, yeni hamil de aynı sürelere tabidir. Zamanaşımı süresi senedin el değiştirmesiyle yeniden başlamaz. Hamil, asıl borçluya karşı vadeden itibaren 3 yıl, cirantalara karşı 1 yıl içinde harekete geçmelidir.

Zamanaşımına uğramış bir senetteki alacak sonradan devredilecekse, devir ciro ile değil, yazılı bir alacağın temliki sözleşmesiyle yapılmalıdır. Temlik alan kişi, alacağı devredenin hukuki durumunu devralır; borçlunun zamanaşımı itirazı ona karşı da ileri sürülebilir.

Borçluysanız Ne Yapmalısınız

Size bir senetle icra takibi geldiyse, önce ödeme emrinin türüne bakın. Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla gelen ödeme emrinde itiraz süresi 5 gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır; genel haciz yoluyla gelen ödeme emrinde süre 7 gündür ve itiraz icra dairesine yapılır.

Senedin vade tarihini ve takip tarihini karşılaştırın. Aradan 3 yıldan fazla geçmişse ve bu sürede zamanaşımını kesen bir takip ya da dava yoksa, zamanaşımı itirazınızı açıkça yazın. Senetteki imza size ait değilse bunu da aynı süre içinde ayrıca bildirin; imza itirazının nasıl yapılacağını senetteki imza benim değil yazısında anlattık. Senedi daha önce ödediyseniz ödediğim senet icraya konulmuş yazısına bakın.

İtiraz süresini kaçırdıysanız ve borçlu olmadığınızı düşünüyorsanız, genel mahkemede menfi tespit davası açabilirsiniz; ödemek zorunda kaldıysanız istirdat davasıyla parayı geri isteyebilirsiniz. Bu yollar itiraza göre daha uzun ve masraflıdır. Hangi yolun sizin için uygun olduğunu haksız yere icraya verildim yazısında anlattık. Ödeme emri elinize geçtiği gün tarihleri kontrol etmek, bu uzun yollara hiç girmemenizi sağlar.

Alacaklıysanız Ne Yapmalısınız

Elinizdeki senedin vadesinden itibaren 3 yıl dolmadan takip başlatın ya da dava açın; son haftalara bırakmak, tebligat ya da harç eksikliği gibi bir aksilikte süreyi kaçırmanıza yol açabilir. Süre dolmak üzereyse, takip talebinin icra dairesine verilmesi zamanaşımını keser. Takip başladıktan sonra da dosyayı uzun süre işlemsiz bırakmayın; son işlemden itibaren yeni süre işler.

Süre dolduysa, senedin hangi borç için verildiğini gösteren belgeleri toplayın: sözleşme, banka dekontları, yazışmalar ve tanıklar. Bu belgelerle temel ilişkiye dayanan bir alacak davası açılabilir ya da 1 yıllık süre içinde sebepsiz zenginleşme davası düşünülebilir.

Sonuç

Senedin vadesi geçince senet geçersiz olmaz, borç ödenmesi gereken hale gelir. Asıl borçluya karşı senede dayanan istemler vadeden itibaren 3 yılda zamanaşımına uğrar; bu süre takip ya da dava ile kesilir. Süre dolduktan sonra senet icraya konsa bile borçlu itiraz ederse takip yürümez; Yargıtay bunu genel haciz yoluyla yapılan takipler için de kabul etmektedir. Alacaklı ancak borcun asıl sebebine dayanan bir davayla ya da 1 yıl içinde sebepsiz zenginleşme davasıyla alacağını isteyebilir.

Elinizdeki ya da size karşı icraya konulan senedin zamanaşımına uğrayıp uğramadığını öğrenmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer konular için icra hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR