Anlaşmalı Boşanma Şartları Nelerdir? Dava Ne Kadar Sürer, Tek Celsede Biter mi?

Eşinizle anlaşmalı boşanmaya karar verdiyseniz, sürecin dışarıdan göründüğü kadar basit olmadığını bilmeniz önemli. Kanunun aradığı şekil şartlarına uyulmadan hazırlanan bir protokol, ileride ciddi hak kayıplarına yol açabilir.

Anlaşmalı boşanma protokolünün nasıl hazırlanması gerektiğini, davanın gerçekten tek celsede bitip bitmediğini ve mahkemede imzaladığınız protokolden sonra kararınızdan dönüp dönemeyeceğinizi bu yazıda anlatıyoruz.

Anlaşmalı Boşanma Nedir ve Temel Hukuki Şartları Nelerdir?

Hukuk sistemimizde boşanma davaları, genel hatlarıyla çekişmeli ve anlaşmalı olmak üzere ikiye ayrılır. Anlaşmalı boşanma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 166. maddesinin 3. fıkrasında düzenlenmiş özel ve mutlak bir genel boşanma sebebidir. Mutlak bir boşanma sebebi olması, kanunun aradığı şartların eksiksiz gerçekleşmesi hâlinde, hâkimin evliliğin gerçekten çekilmez hâle gelip gelmediğini araştırmasına veya tarafların kusur oranlarını incelemesine gerek kalmaksızın boşanmaya karar vermesini ifade eder.

Bir davanın Aile Hukuku standartlarına göre “anlaşmalı boşanma” olarak kabul edilip tek celsede sonuçlanabilmesi için, kanun koyucu aşağıdaki dört temel şartın aynı anda ve eksiksiz olarak varlığını aramaktadır:

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanmalıdır?

Anlaşmalı boşanma davasının kalbi, mahkemeye sunulan “Boşanma Protokolü”dür. Protokol, boşanma sonrası eşlerin hayatını düzenleyen temel bir sözleşmedir. TMK 166/3 maddesi gereğince hâkim, tarafların uzlaştığı bu protokolü incelemekle yükümlüdür.

Hâkimin Protokole Müdahale Yetkisi: Hâkim, sunulan protokolü olduğu gibi kabul etmek zorunda değildir. Tarafların, özellikle de müşterek çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Örneğin; tarafların belirlediği iştirak nafakasını çocuğun ihtiyaçları için çok yetersiz bulursa miktarı artırabilir veya velayet düzenlemesini çocuğun üstün yararına aykırı bulursa değiştirebilir. Ancak hâkimin yaptığı bu değişikliklerin, taraflarca mahkeme huzurunda “kabul edilmesi” şarttır. Taraflar bu değişiklikleri onaylarsa boşanmaya hükmolunur; onaylamazlarsa dava derhâl çekişmeli boşanma davasına dönüşür.

Protokolde Mal Paylaşımı ve Ziynet Eşyası Zorunlu mu? Anlaşmalı boşanma protokolünde evlilik içinde edinilen malların tasfiyesi (mal rejiminin tasfiyesi) ile düğünde takılan ziynet eşyalarına (altınlara) ilişkin anlaşma yapılması kanunen zorunlu değildir. Ancak eşler bu konuları da protokole dahil edip anlaştıklarını belirtirlerse, bu hükümler mahkemece karar altına alınmak zorundadır.

Şayet protokolde mal paylaşımı ve tazminatlara ilişkin “tarafların birbirlerinden hiçbir maddi ve manevi tazminat veya malvarlığı talebi yoktur, tüm haklarımızı aldık ve birbirimizi ibra ettik” şeklinde bir madde varsa, boşanma kararının kesinleşmesinden sonra artık boşanma sebebiyle maddi/manevi tazminat veya mal paylaşımı davası açılamaz.

Ayrıca mahkeme, kısa kararında “protokolün aynen tasdikine” diyerek yüzeysel bir hüküm kuramaz. İnfazda (icra aşamasında) hiçbir karışıklık veya tereddüt yaratmayacak şekilde, protokoldeki nafaka, tazminat, velayet ve mal rejimine dair tüm maddelerin hâkim tarafından hüküm fıkrasına tek tek, açıkça yazılması yasal bir zorunluluktur.

Kısıtlılar ve Akıl Hastalarının Anlaşmalı Boşanma Durumu

Toplumda çok sık karıştırılan konulardan biri de vesayet altındaki kişilerin anlaşmalı boşanma ehliyetidir. Hukuk sistemimizde boşanma davası açmak “şahsa sıkı sıkıya bağlı haklardandır”. Bu nedenle:

1. Ayırt Etme Gücüne Sahip Kısıtlılar: Sadece bir suçtan dolayı cezaevinde olduğu için kısıtlanmış, ancak akli melekeleri yerinde olan (ayırt etme gücüne sahip) kişiler, vasilerinin izni dahi olmadan bizzat şahsa sıkı sıkıya bağlı haklarını kullanıp anlaşmalı boşanma davası açabilir veya açılan davayı kabul edebilirler.
2. Akıl Hastaları (Tam Ehliyetsizler): Ancak kişi akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlanmışsa (tam ehliyetsiz durumdaysa), bu kişilerin irade beyanları hukuken geçersizdir. Akıl hastası bir bireyin “boşanmayı kabul ediyorum” demesi hukuki sonuç doğurmaz. Dolayısıyla, ayırt etme gücüne sahip olmayan kişi adına ne kendisi ne de yasal temsilcisi (vasisi) anlaşmalı boşanma davası açamaz veya anlaşmalı boşanma protokolünü kabul edemez. Bu tür durumlarda mahkeme, davanın vasinin katılımıyla “çekişmeli boşanma davası” olarak sürdürülmesine karar vermek zorundadır.

Anlaşmalı Boşanma Davası Ne Kadar Sürer? Tek Celsede Biter mi?

Anlaşmalı boşanma davasının en cazip yönü, sürecin eşsiz hızıdır. Şayet taraflar; evlilikte 1 yılı doldurmuşsa, hukuka uygun eksiksiz bir protokol hazırlamışsa ve duruşma günü her ikisi de mahkeme salonunda bizzat hazır bulunup iradelerini özgürce beyan ederlerse, mahkemenin yoğunluğuna da bağlı olmakla birlikte dava “Tek Celsede” karara bağlanır.

Dilekçenin mahkemeye tevzi edilmesinin ardından tensip zaptı düzenlenir ve taraflara duruşma günü verilir. Avukat aracılığıyla takip edilen dosyalarda, adliyenin iş yüküne göre birkaç hafta içinde duruşma günü alınabilmekte ve aynı gün içinde boşanma kararı verilebilmektedir. Karar verildikten sonra, gerekçeli kararın yazılması, taraflara tebliği ve tarafların istinaf kanun yolundan feragat ettiklerini bildirmeleriyle birlikte karar resmen “kesinleşir” ve nüfus müdürlüğüne bildirilir. Profesyonel bir avukat desteğiyle bu süreç birkaç hafta gibi çok kısa bir sürede baştan sona tamamlanabilir.

Anlaşmalı Boşanma Kararından Dönülebilir mi? (Yargıtay Yaklaşımı)

Anlaşmalı boşanma duruşmasında tarafların “boşanıyoruz” demesi ve hâkimin boşanma kararı vermesi, evliliğin o saniye bittiği anlamına gelmez. Kararın hukuki sonuç doğurabilmesi için “Kesinleşmesi” (itiraz sürelerinin dolması veya tarafların itiraz haklarından vazgeçmesi) gerekir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre; anlaşmalı boşanma kararı verilmiş olsa dahi, bu hüküm kesinleşinceye kadar eşlerin bu iradelerinden dönmesini engelleyici hiçbir yasal hüküm bulunmamaktadır. Taraflardan birisi duruşmada boşanmayı kabul etse bile, mahkeme kararı yazıldıktan sonra tebliğ aşamasında fikrini değiştirip karara itiraz ederse (istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurursa), bu durum anlaşmalı boşanma iradesinden “rücu” (vazgeçme) niteliğindedir.

Örneğin, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin (2020/4611 E., 2020/4904 K.) sayılı ilamında açıkça belirtildiği üzere; davalı erkeğin, anlaşmalı boşanma kararı verildikten sonra bu kararı temyiz etmesi, anlaşma iradesinden döndüğü anlamına gelir ve mahkemenin verdiği anlaşmalı boşanma hükmü tamamen ortadan kalkar. Bu andan itibaren mahkeme, taraflara iddia ve savunmalarını bildirmeleri için süre vermeli ve davaya “çekişmeli boşanma davası” olarak baştan başlamalıdır.

Bununla birlikte, Yargıtay’ın (2020/1714 E., 2020/5488 K.) kararına göre; anlaşmalı boşanma kararı bir kez kesinleştikten sonra ise, artık protokolde yer alan yükümlülükler boşanmanın ayrılmaz bir parçası hâline gelir. Kesinleşmiş bir kararda taraflardan birinin edimini (örneğin nafaka veya mal devri ödemesini) yerine getirmemesi, diğer tarafa “protokolü iptal etme” hakkı vermez; ancak icra yollarına başvurma hakkı doğurur.

Bu yazıda anılan hükümlerin tam metnine 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun resmî yayınından ulaşabilirsiniz.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Anlaşmalı boşanma hızlı görünse de, protokolün velayet, nafaka ve tazminat konularını eksiksiz ve doğru düzenlemesi gerekiyor. İnternetten kopyalanmış hazır protokoller çoğu zaman mahkemeden dönüyor veya karara bağlansa bile eşlerin gelecekteki maddi bağımsızlığını riske atıyor.

Hakim, duruşmada sizi ve eşinizi ayrı ayrı dinleyip iradenizin gerçekten serbest olduğuna kanaat getirmeden protokolü onaylamaz; bu yüzden duruşmaya hazırlıksız gitmek, tek celsede bitmesi gereken bir davanın ertelenmesine bile yol açabiliyor. Anlaşmalı boşanmayı düşünüyorsanız, protokolü imzalamadan önce bizimle iletişime geçebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR