Açık Cezaevine Geçiş Şartları. Kapalıdan Açığa Ne Zaman Çıkarım?

Kapalı kurumda bulunan bir hükümlünün ailesi için en çok beklenen aşama açık kuruma geçiştir. Açık kurumda çalışma ve meslek edinme imkânı öne çıkar, denetimli serbestlik de açık kurumdan gündeme gelir. Bu yazıda kapalı kurumda ne kadar süre kalınması gerektiğini, kimlerin açığa ayrılamayacağını, kararın nasıl verildiğini ve ret halinde ne yapılabileceğini anlatıyoruz.

Kısa cevap şudur: toplam cezası 10 yıldan az olanlar kapalı kurumda en az bir ay, 10 yıl ve üzeri olanlar ise cezalarının onda birini geçirir. Bunun yanında iyi hâl kararı ve koşullu salıverilmeye belli bir süre kalması gerekir.

Açık Kuruma Geçiş Neden Önemli?

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 14 üncü maddesi açık ceza infaz kurumlarını tanımlar. Bu kurumlar hükümlülerin çalıştırılmasına ve meslek edindirilmesine öncelik verilen, firara karşı engelleri ve dış güvenlik görevlisi bulunmayan, güvenlik bakımından kurum görevlilerinin gözetim ve denetimi ile yetinilen kurumlardır.

Geçişin ikinci önemi denetimli serbestliktir. Kanunun 105/A maddesi, açık kurumda veya çocuk eğitimevinde bulunan iyi hâlli hükümlülere koşullu salıverilmelerine bir yıl veya daha az süre kaldığında denetimli serbestlik imkânı tanır. Bu nedenle açığa ayrılma tarihi tahliye takvimini doğrudan etkiler.

Doğrudan Açık Kuruma Kimler Gönderilir?

Bazı hükümlüler hiç kapalıya girmeden doğrudan açık kuruma yerleştirilir. 5275 sayılı Kanun m.14 ve Yönetmelik m.5 uyarınca terör, örgüt ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile ikinci defa mükerrir olanlar ve koşullu salıverilme kararı geri alınarak cezası aynen infaz edilenler bu kapsamın dışındadır.

Diğerlerinden şu kişilerin cezası doğrudan açık kurumda infaz edilir: kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis cezası alanlar, taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis cezası alanlar, adli para cezasından çevrilenler ve İcra ve İflas Kanunu uyarınca tazyik hapsine tabi tutulanlar.

Çağrı üzerine gelenlere teslim olmaları için on gün süre verilir. Bu sürede teslim olmayanlar hakkında yakalama emri çıkarılır. Yangın, doğal afet veya hastalık gibi seyahat engeli varsa süre içinde teslim olamayanlar Cumhuriyet başsavcılığının kararıyla açık kuruma gönderilir. Daha ayrıntılı bilgi için doğrudan açık cezaevine kimlerin gittiğini anlatan yazımıza bakabilirsiniz.

Kapalıdan Açığa Ne Kadar Sürede Geçilir?

Kapalı kurumdan açığa ayrılma şartları Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliğinin 6 ncı maddesindedir. Toplam cezası on yıldan az olanlar bir ayını, on yıl ve üzeri olanlar ise toplam cezalarının onda birini kurumda infaz etmiş, iyi hâlli olmalı ve koşullu salıverilme tarihine yedi yıl veya daha az süre kalmış olmalıdır.

Müebbet hapis cezası alanlarda ölçü, koşullu salıverilme tarihine beş yıl veya daha az süre kalmasıdır. Cezaları yüksek güvenlikli kurumlarda infaz edilenlerde ise toplam cezanın üçte birinin iyi hâlle geçirilmesi ve koşullu salıverilmeye üç yıl veya daha az süre kalması aranır.

Bazı suçlarda ek şartlar vardır. TCK m.142, 148, 149, 188 ve 190’dan mahkûm olanlarda koşullu salıverilme tarihine beş yıldan az süre kalması gerekir. TCK m.102 ve 103 ile eşe karşı işlenen 82/1-d, 86/3-a ve 96/2-b maddelerinden mahkûm olanlarda bu süre üç yıldan azdır. Topluma Kazandırma Kanunu ile TCK m.221’den yararlananlarda iki yıldan az, örgütten ayrıldığı kurul kararıyla saptananlarda bir yıldan az süre aranır.

Birden fazla ceza toplanarak infaz ediliyorsa, açığa ayrılmada koşullu salıverilme tarihine en az sürenin arandığı suç esas alınır. Açığa ayrılma süresini dolduranlar için altı aylık deneme süresinin tamamlanması beklenmez.

Hangi Durumda Ne Olur?

Aşağıdaki tablo, en sık sorulan altı kuralı özetliyor. Suç türüne ve tarihe göre ek şartlar veya geçiş hükümleri çıkabilir; tablo yol gösterir, hüküm yerine geçmez.

Açık Kuruma Ayrılamayacak Olanlar

Yönetmeliğin 8 inci maddesi, açık kuruma ayrılamayacak hükümlüleri sayar. Bunlar ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar, haklarında ikinci defa tekerrür hükümleri uygulananlar, 5275 sayılı Kanunun 44 üncü maddesinde sayılan eylemlerden toplam beş ve daha fazla hücreye koyma cezası alıp son cezanın kaldırılmasının üzerinden bir yıl geçmemiş olanlar ve belirli terör ve örgüt suçlularıdır.

Ayrıca koşullu salıverilme kararı geri alınanların geri alınan cezaları ile kapalı kurumdan firar edenlerin belirli cezaları kapalı kurumlarda infaz edilir. Başka bir suçtan tutuklanan ya da yaş, sağlık veya yetenekleri çalışma koşullarına uyum sağlamaya elverişli olmadığı idare ve gözlem kurulu kararıyla saptananlar da bu durumları sürdüğü müddetçe açığa ayrılamaz.

İyi Hâl Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?

5275 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi hükümlülerin en geç altı ayda bir idare ve gözlem kurulu tarafından değerlendirilmesini ister. Kurul, hükümlünün kurum kurallarına uyup uymadığına, haklarını iyi niyetle kullanıp kullanmadığına, iyileştirme programlarına göre toplumla bütünleşmeye hazır olup olmadığına ve tekrar suç işleme riskine bakar.

Değerlendirmede katıldığı eğitim, spor, kültür ve sanat programları, aldığı sertifikalar, kitap okuma alışkanlığı, diğer hükümlüler ve görevlilerle ilişkileri, duyduğu pişmanlık, kurum kurallarına ve çalışma kurallarına uyumu ve aldığı disiplin cezaları dikkate alınır. Tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilenlerin yeniden değerlendirilme süresi bir yılı geçemez.

Bu yüzden disiplin cezalarına süresinde itiraz etmek ve eğitim ile çalışma faaliyetlerine katılımın kayda geçmesini sağlamak önemlidir.

Karar Nasıl Verilir?

Yönetmeliğin 10 uncu maddesi süreci düzenler. Hükümlünün talebi üzerine, koşulları taşıdığı anlaşılırsa kurum idare ve gözlem kurulu açığa ayrılmasına karar verir. Hükümlü koşulları taşımıyorsa talebin reddine dair gerekçeli karar kendisine tebliğ edilir.

Kurul kararı; ilam, hükümlü bilgi cetveli, süre belgesi, iyi hâl kararı, gözlem ve sınıflandırma formu ve hükümlünün tercihlerini gösteren dilekçeyle birlikte Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Başsavcılık inceleme yapar ve hükümlünün hangi açık kuruma gönderileceğine karar verir. Açık kurumda barınmasında risk bulunmayan hükümlüler için kurul, talep olmasa da açığa ayırma kararı verebilir ve başsavcılık resen gönderir.

Toplam on yıl ve daha fazla ceza alanlar ile terör, örgüt, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlık ve uyuşturucu imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanlar için kurula Cumhuriyet başsavcısı veya savcısı başkanlık eder, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerinden birer uzman ve bir izleme kurulu üyesi katılır. Bu kurum kararları infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır.

Geçiş Gecikir veya Reddedilirse

Süre şartı dolduğu halde geçiş yapılmıyorsa önce kurum idaresine yazılı başvurun ve dosyanın kurula sunulmasını isteyin. Ret kararı çıktıysa gerekçesini öğrenin, çünkü hangi kaydın olumsuz değerlendirildiği bilinmeden yapılacak itiraz sonuç vermez.

İnfaz Hâkimliği Kanununun 4 üncü maddesi, hükümlülerin açık cezaevlerine ayrılmalarına ilişkin işlem ve faaliyetlere yönelik şikâyetleri infaz hâkimliğinin görevi sayar. 5 inci maddeye göre işlem veya faaliyet öğrenildiği tarihten itibaren onbeş gün, her halde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla başvurulabilir. Şikâyet dilekçeyle infaz hâkimliğine, Cumhuriyet başsavcılığına veya kurum müdürlüğüne verilebilir.

Hâkim 6 ncı madde uyarınca duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir. Hükümlü, eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu, kardeşi ve müdafii şikâyete başvurabilir.

Açık Kurumda Denetimli Serbestlik

5275 sayılı Kanunun 105/A maddesi uyarınca açık kurumda bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlüler talep ederse infaz hâkimi, cezanın koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infazına karar verebilir.

4 Haziran 2025’te yürürlüğe giren 7550 sayılı Kanun bu maddeye bir şart ekledi: hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olması gerekir ve bu süre beş günden az olamaz. Geçici 11. madde, bu düzenlemenin yürürlük tarihinden önce işlenen suçlara uygulanmadığını söyler.

31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar için Geçici Madde 10/6 ayrı bir kolaylık getirir.

Kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, terör ve örgüt suçları gibi sayılan istisnalar hariç, toplam cezası on yıldan az olan bir ayını, on yıl ve üzeri olan üç ayını kapalıda geçirmişse ve açığa ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalmışsa açığa ayrılabilir. Bu hükümlüler talep ederlerse en az üç ay açık kurumda kalmak şartıyla denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanır.

Açık Kurumdan Kapalıya Dönüş

Açığa geçmek garantili bir hak değildir. 5275 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca açık kurumda bulunanlardan firar edenler veya başka bir fiilden tutuklananlar, kınamadan başka bir disiplin cezası alıp cezası kesinleşenler ile açık kurum şartlarına veya çalışma koşullarına uyum sağlayamayacakları saptananlar kapalı kurumlara gönderilir. Uyum sağlayamayanların gönderilmesi infaz hâkiminin onayına bağlıdır.

Disiplin cezası kesinleşmemiş olsa bile eylemi kurum düzeni ya da kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturanlar da kurul kararıyla kapalı kuruma gönderilebilir.

Ailenin Bu Aşamada Yapabilecekleri

Müddetnameyi temin edip kapalıda geçirilmesi gereken süreyi ve koşullu salıverilme tarihini öğrenin. Tarih yaklaşırken kurum idaresine dosyanın kurula sunulup sunulmadığını sorun. Disiplin süreçlerini takip edin, çünkü karara itiraz süresi kısadır ve itiraz edilmeyen bir ceza açığa geçişi geciktirebilir.

Hükümlünün eğitim, kurs, çalışma ve spor faaliyetlerine katılımını destekleyin ve katılım belgelerini saklayın. Bunlar iyi hâl değerlendirmesinde dikkate alınır.

Bir yakınınızın açık kuruma geçişi gecikiyorsa ya da olumsuz kurul kararı çıktıysa iletişim sayfamızdan ulaşıp dosyayı birlikte inceleyebiliriz. Koşullu salıverilme şartları için şartla tahliye yazımıza bakabilirsiniz. Diğer yazılarımıza İnfaz Hukuku sayfasından ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR