Babalık Davasında DNA Testi Zorunlu mu, Baba Kaçarsa Ne Olur?

Babalık davası açtınız ya da açmayı düşünüyorsunuz ve ilk sorunuz şu: DNA testi şart mı, baba teste gelmezse dava biter mi? Cevap iki parça halinde verilebilir. Kanun DNA testini adıyla zorunlu kılmıyor, ama mahkemeler soybağı için bu incelemeyi ister ve taraflar buna katlanmak zorundadır. Baba kaçınırsa dava durmaz.

Test zorla yaptırılabilir, ya da hâkim rıza gösterilmeyen incelemeden beklenen sonucu babanın aleyhine doğmuş sayabilir. Bu yazıda kanunun ne dediğini, Yargıtay’ın bu konuda neye baktığını ve annenin kaçırmaması gereken süreleri sade biçimde anlatıyoruz.

DNA Testi Kanunda Zorunlu mu?

Soybağına ilişkin davalarda Türk Medeni Kanununun 284 üncü maddesi uygulanır. Birinci fıkraya göre hâkim maddî olguları kendiliğinden araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder. Yani kanun, bir erkeğin baba olduğunun yalnızca DNA ile ispat edilebileceğini söylemiyor.

Pratikte durum biraz farklı işliyor. Soybağı kamu düzenini ilgilendirdiği için mahkemeler kuşkuya yer bırakmayan bir sonuç arar ve bunu Adli Tıp Kurumunun biyoloji raporunda bulur. Tanık anlatımı ya da mesajlaşma tek başına bu kesinliği vermez.

Bu nedenle “DNA testi yasal zorunluluk” demek yanlış olur, “mahkeme testi ister ve taraflar buna katlanmak zorundadır” demek doğrudur.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 292 nci maddesi bu yükümlülüğün sınırını çizer. Uyuşmazlığın çözümü için zorunlu, bilimsel verilere uygun ve sağlık yönünden tehlike oluşturmayan bir inceleme olduğunda herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, üçüncü kişinin tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğunu ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamayacağını da ekler. Yani yükümlülük yalnızca davalıyı değil, örnek vermesi gereken diğer kişileri de kapsar.

Baba Testten Kaçınırsa Ne Olur?

İki ayrı yol var ve ikisi birbirini tamamlıyor.

Birincisi HMK m.292/1’dir. Haklı bir sebep olmaksızın bu yükümlülüğe uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. Davalının “iğneden korkuyorum” demesi ya da randevulara gelmemesi haklı sebep sayılmaz. Haklı sebep, örneğin sağlık durumu bu işlemi tehlikeli kılıyorsa gündeme gelebilir.

İkincisi TMK m.284/2’dir. Taraflar, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür. Davalı hâkimin öngördüğü inceleme için rıza göstermezse, hâkim durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir.

Burada kelime seçimi önemli. Kanun “sayar” demiyor, “sayabilir” diyor. Test yapılamadığında hâkim, tanıklar, yazışmalar, birlikte geçirilen süreler ve fotoğraflar gibi öteki delilleri de birlikte değerlendirir.

Bu nedenle davaya hazırlanırken yalnızca testin yapılmasına değil, testten bağımsız delillerin toplanmasına da önem vermek gerekir.

Hangi Durumda Ne Olur?

Aşağıdaki tablo, babalık davalarında en sık sorulan altı durumu özetliyor. Her dosyada hâkimin takdiri ve dosyadaki diğer deliller sonucu etkiler; tablo yol gösterir, hüküm yerine geçmez.

Baba Ölmüşse DNA Testi Nasıl Yapılır?

Babalık davası ölen babanın mirasçılarına karşı da açılabilir. TMK m.301 bunu açıkça söyler: dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Dava açıldıktan sonra sorun, kimden örnek alınacağıdır.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 04.05.2021 tarihli 2020/4435 E., 2021/4023 K. sayılı kararı tam bu durumu ele aldı. Baba olduğu iddia edilen kişi dava sürerken ölmüştü ve incelemede kullanılan parafinli doku örneklerinin mahkemeye hangi yolla ulaştığı belli değildi. Daire, bu şekilde usulüne uygun olmayan yöntemle temin edilen örnekle karar verilemeyeceğini belirtti.

Daire ayrıca izlenecek yolu da gösterdi: ölenin mezar yeri tespit edilecek, adli tıp uzmanı ya da tıp doktoru huzurunda feth-i kabir yapılacak ve Adli Tıp Kurumu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde belirtilen yumuşak doku, diş ve kemik örnekleri soğuk zincire uyularak gönderilecekti. Hükmü bozdu.

Yani baba ölmüşse imkânsız değil, ama örnek alma yöntemi sıkı kurallara bağlı. Örneğin nereden ve nasıl alındığı belgelenmeli.

Test Nasıl ve Nerede Yapılır?

Dava, TMK m.283 gereği taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Mahkeme, anne, çocuk ve baba olduğu ileri sürülen kişiyi inceleme için Adli Tıp Kurumuna ya da yetkili bir kuruma sevk eder.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 29.04.2024 tarihli 2024/1263 E., 2024/2926 K. sayılı kararında bu konuda dikkat çekici bir bozma yaptı. Davalının örneği başka bir ilde alınmıştı ve başka birinin kan vermiş olabileceği ileri sürülmüştü.

Daire, soybağına ilişkin davalarda mahkemelerin hiçbir kuşku ve duraksamaya neden olmayacak biçimde doğru sicil oluşturma zorunluluğu bulunduğunu belirtti. Anne, soybağı düzenlenecek çocuk ve baba olduğu iddia edilen kişi aynı anda birlikte örnek vermek üzere sevk edilmeli ve rapor buna göre alınmalıydı.

Masraf konusunda HMK m.324 uyarınca her taraf ikamesini istediği delil için mahkemenin belirlediği avansı yatırmakla yükümlüdür. Ödeme gücü bulunmayan kişi HMK m.334 çerçevesinde adli yardım isteyebilir. Avans ve adli yardım kararları dosyadan dosyaya değiştiği için tutarı mahkemeden öğrenmek gerekir.

Mahkeme Kararı Olmadan Yaptırılan Test

Sık sorulan bir soru, kendi başına bir laboratuvarda DNA testi yaptırmanın yasak olup olmadığıdır. Kanunda böyle bir yasak cümlesi yok, ama sonucun kullanılması konusunda ciddi bir risk var.

HMK m.189/2 uyarınca hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Karşı tarafın bilgisi ve rızası dışında alınmış bir örnek, bu gruba girebilir. Üstelik tek taraflı yaptırılan özel test, mahkemede Adli Tıp Kurumu raporunun yerini tutmaz.

Pratik yol, babalık davasını açıp testi mahkeme kararıyla yaptırmaktır. Yalnızca fikir edinmek isteyenler, bu sonucun mahkemede hukuki değer taşımayabileceğini bilmelidir.

Dava Nasıl İlerler, Kabul Edilirse Ne Olur?

TMK m.301 uyarınca babalık davası Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir; dava ana tarafından açılmışsa çocuk için kayyıma da bildirim yapılır. Bu ihbar usul bakımından önemlidir. Nitekim yukarıdaki 2024 tarihli dosyada ilk derece mahkemesinin kararı, davanın Hazineye ve Cumhuriyet Savcılığına ihbar edilmemesi nedeniyle bölge adliye mahkemesince kaldırılmış ve dosya yeniden yargılama için geri gönderilmişti.

Dava kabul edilirse mahkeme babalığı hükmen tespit eder. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi yukarıdaki kararında, kabul hâlinde yalnızca babalığın hükmen tespiti ile yetinilmesi gerektiğini, idareyi işlem yapmaya zorlayacak biçimde nüfusa kayıt ve tescil yönünde hüküm kurulmaması gerektiğini hatırlattı. Nüfus kaydına işlenmesi ayrı bir süreçtir ve aşağıda bağlantısı verilen yazıda anlatılıyor.

Babalık Karinesi ve Annenin İspat Yükü

TMK m.302 annenin işini kolaylaştıran bir karine koyar. Davalının, çocuğun doğumundan önceki üçyüzüncü gün ile yüzsekseninci gün arasında anne ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Bu sürenin dışında olsa bile fiilî gebe kalma döneminde ilişki tespit edilirse aynı karine geçerli olur.

Karine kesin değildir. Davalı, çocuğun babası olmasının olanaksızlığını ya da bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder. Annenin bu aşamada ortak yaşamı, mesajları, tanık anlatımlarını ve fotoğrafları dosyaya sunması önemlidir.

Babalık Davası İçin Süre

Annenin en çok dikkat etmesi gereken konu süredir. TMK m.303 uyarınca babalık davası çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir, ama ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı varsa bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.

Bir yıl geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir. Süre hak düşürücü olduğu için mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır.

Bu sürenin yalnızca anne için geçerli olduğunu bilmek rahatlatıcıdır. Kanun metninde çocuğun dava hakkı için ayrı bir süre yer almıyor, çünkü madde metnindeki ilgili fıkra Anayasa Mahkemesinin 27.10.2011 tarihli ve E.2010/71, K.2011/143 sayılı kararıyla iptal edildi. Annenin süresi dolsa bile çocuk adına dava açılabilir.

Anne Hangi Giderleri ve Nafakayı İsteyebilir?

TMK m.304 uyarınca anne, babalık davası ile birlikte ya da ayrı olarak babadan veya mirasçılarından üç grup gideri isteyebilir: doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri, gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler. Çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlere karar verebilir.

Dava sürerken çocuğun ihtiyaçları için TMK m.333 önemli bir araçtır. Babalık davası ile birlikte nafaka istenir ve hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa hükümden önce çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafakaya karar verebilir. Faturaları, eczane fişlerini ve doğum masraflarını saklamak bu nedenle yararlıdır.

Ne Yapmalısınız?

Babalık davası açmayı düşünüyorsanız önce doğum tarihinden başlayan bir yıllık süreyi hesaplayın. Sonra ortak yaşama, ilişkiye ve çocuğun babası olduğuna dair yazışma, fotoğraf ve tanık gibi delilleri toplayın. Baba teste gelmeyecekse bile bu deliller davanın ayakta kalmasını sağlar.

Dosyanızda baba ölmüşse mirasçıların kimler olduğunu tapu ve nüfus kayıtlarından belirleyin ve örnek alma yöntemini mahkemeyle birlikte planlayın. Test için rızaya güvenmek yerine mahkeme kararıyla inceleme istemek hem hukuka uygun hem de güvenli yoldur.

Elinizde bir nüfus kaydı, yazışma ya da mahkeme kararı varsa iletişim sayfamızdan ulaşıp belgelerinizi birlikte inceleyebiliriz. Davanın nasıl açılacağı ve nüfus kaydına nasıl işleneceği için evlilik dışı doğan çocuğun nüfusa kaydı yazımıza bakabilirsiniz. Aile hukukuna dair diğer yazılarımızı Aile Hukuku kategorisinde bulabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR