Cezaevi Disiplin Cezasına Nasıl İtiraz Edilir? İnfaz Hakimliğine Şikayet Dilekçesi

Yakınınıza cezaevinde disiplin cezası verildiğini öğrendiniz. Belki görüşe çıkarılmadı, belki telefon hakkı kesildi, belki de doğrudan hücre cezası aldı. İlk düşünce genellikle şudur: içeride verilen bir cezaya karşı yapılabilecek bir şey var mıdır? Vardır ve bunun için kanunda ayrı bir mahkeme öngörülmüştür.

Bu yazıda disiplin cezasına karşı hangi mercie başvurulacağını, sürenin ne zaman başladığını ve kaç gün olduğunu, dilekçenin nereye ve nasıl verileceğini, hükümlü dışında kimlerin başvurabileceğini, başvurunun cezanın uygulanmasını durdurup durdurmadığını, infaz hâkiminin nasıl karar verdiğini, dilekçede nelerin yazılması gerektiğini ve ret halinde izlenecek yolu anlatıyoruz.

Başvuru Yeri: İnfaz Hâkimliği

Ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemlere karşı başvurulacak merci, İnfaz Hâkimliği Kanunu uyarınca infaz hâkimliğidir. Disiplin cezaları da bu kapsamdadır.

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun da disiplin cezalarına ve tedbirlerine karşı şikayet ve itiraz durumunda doğrudan bu kanun hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Yani başvuru için ayrı bir dava açmak gerekmez, şikayet yoluna gidilir.

Başvuru kapsamı yalnızca disiplin cezalarıyla sınırlı da değildir. Kurumda yapılan işlemler ve faaliyetler ile Cumhuriyet savcısının infaza ilişkin verdiği kararlar da, kanuna veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle aynı yolla şikayet konusu edilebilir.

Süre: On Beş Gün, Her Halde Otuz Gün

Kanun burada iki ayrı süre öngörür. Karar, işlem veya faaliyetin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün içinde başvurulması gerekir. Buna karşılık her halde, işlemin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün geçtikten sonra başvuru yapılamaz.

Bu ikili yapı önemlidir. Kişi kararı geç öğrenmiş olsa bile otuz günlük dış sınır işlemeye devam eder; bu nedenle ailenin durumu öğrenir öğrenmez harekete geçmesi gerekir.

Sürenin başlangıcı bakımından belirleyici olan, kararın tebliğ edilmesidir. Disiplin kurulu kararının hakkında soruşturma yapılan kişiye derhal tebliğ edilmesi ve kararda şikayet mercii ile süresinin açıkça gösterilmesi zorunludur.

Süresi geçtikten sonra yapılan başvuru esasa girilmeden reddedilir. Aynı sonuç, infaz hâkimliğinin görev ve yetki alanı dışında kalan bir konuda ya da başvuru hakkı olmayan bir kişi tarafından yapılan başvurular için de geçerlidir.

Dilekçe Nereye Verilir

Şikayet, dilekçeyle doğrudan doğruya infaz hâkimliğine yapılabilir. Bunun yanında Cumhuriyet başsavcılığı ya da ceza infaz kurumu müdürlüğü aracılığıyla da verilebilir; bu, kurumda bulunan kişi bakımından en pratik yoldur.

İnfaz hâkimliği dışında yapılan başvurular hemen ve en geç üç gün içinde infaz hâkimliğine gönderilir. Dolayısıyla kuruma verilen bir dilekçe de süresinde yapılmış sayılır ve ayrıca adliyeye gidilmesi gerekmez.

Şikayet sözlü olarak da yapılabilir. Bu halde beyan tutanağa bağlanır ve tutanağın bir sureti başvurana verilir. Bu suret, başvurunun yapıldığını kanıtlayan tek belge olduğu için mutlaka istenmeli ve saklanmalıdır.

Kimler Başvurabilir

Kanun, başvuru hakkını yalnızca hükümlüye tanımaz. Kendisiyle ilgili olmak kaydıyla hükümlü veya tutuklu ile eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu veya kardeşi de şikayet yoluna başvurabilir.

Müdafi ve kanuni temsilci de bu kişiler arasındadır. Ayrıca ceza infaz kurumu ve tutukevi izleme kurulu da başvuru yapabilir; bu, kişinin kendisinin harekete geçemediği durumlar için öngörülmüş bir güvencedir.

Bu genişlik uygulamada büyük önem taşır. Görüş yasağı nedeniyle kurumla teması kesilen bir hükümlü adına eşi ya da kardeşi doğrudan başvurabilir.

Başvuru Cezanın Uygulanmasını Durdurur Mu

Kural olarak durdurmaz. Şikayet yoluna başvurulması, verilen kararın ya da yapılan işlemin yerine getirilmesini kendiliğinden engellemez; ceza uygulanmaya devam eder.

Buna karşılık kanun bir istisna tanır. İnfaz hâkimi, giderilmesi güç veya imkansız sonuçların doğması ile karar, işlem veya faaliyetin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi halinde ertelenmesine ya da durdurulmasına karar verebilir.

Bu iki koşulun birlikte bulunması aranır; yalnızca birinin varlığı yeterli değildir. Dilekçede erteleme talep ediliyorsa her iki koşulun da somut olayda neden gerçekleştiği ayrı ayrı gösterilmelidir.

Hücre ve odaya kapatma cezaları bakımından ise ayrı bir güvence vardır: bu cezaların infazına ancak infaz hâkiminin onayıyla başlanabilir. Bu nedenle itirazın onay verilmeden önce yapılması pratikte çok daha etkilidir.

İnfaz Hâkimi Nasıl Karar Verir

Şikayet başvurusu üzerine infaz hâkimi kural olarak duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir. Gerek gördüğünde karar vermeden önce resen araştırma yapabilir, ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir ve ilgili Cumhuriyet savcısının yazılı görüşünü alır.

Disiplin cezalarına karşı yapılan şikayetlerde ise kanun ayrı bir usul öngörür. İnfaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra kararını verir.

Savunma, hazır bulunmak ve vekaletname ibraz etmek koşuluyla avukatla birlikte ya da avukat aracılığıyla yapılabilir. İnfaz hâkimi gerekli görürse savunmayı ceza infaz kurumunda da alabilir.

İnceleme sonunda şikayet yerinde görülmezse reddedilir. Yerinde görülürse verilen kararın veya yapılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verilir.

Dilekçede Neler Yazılmalı

Dilekçenin başında hükümlünün kimlik bilgileri, bulunduğu kurum ve şikayet konusu kararın tarihi ile numarası yer almalıdır. Kararın hangi disiplin cezasına ilişkin olduğu açıkça belirtilmelidir.

Asıl bölüm, kararın hangi noktada hukuka aykırı olduğunu gösteren kısımdır. Savunmanın hiç alınmaması, savunma için tanınan üç günlük sürenin beklenmemesi, soruşturmanın kanuni sürelerde tamamlanmaması, kararın gerekçesiz yazılması ve eylemin kanunda sayılan hallerden birine girmemesi en sık kullanılan gerekçelerdir.

Eylemin ağırlığıyla verilen cezanın orantısızlığı da ayrı bir başlık olarak ileri sürülebilir. Kanun, disiplin cezalarını ağırlık sırasına göre saydığı için, hafif bir eylem karşılığında en ağır cezaya gidilmesi bu yönden tartışılabilir.

Sonuç bölümünde talep açıkça yazılmalıdır: kararın iptali, gerekiyorsa infazının ertelenmesi ya da durdurulması. Talep edilmeyen bir konuda karar verilmesi beklenemez.

Ret Halinde İtiraz Yolu

İnfaz hâkiminin kararlarına karşı şikayetçi ya da ilgili Cumhuriyet savcısı tarafından, tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz yoluna gidilebilir. Bu süre daha önce yedi gündü ve 2024 yılında yapılan bir değişiklikle iki haftaya çıkarılmıştır.

İtiraz, infaz hâkimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine yapılır. İnfaz hâkimi aynı zamanda bu mahkemenin üyesiyse itirazla ilgili karara katılamaz.

Aynı hüküm, kanunlarda infaz hâkiminin onayına tabi olduğu belirtilen hususlar bakımından da uygulanır. Dolayısıyla hücre cezasının infazına onay verilmesi kararına karşı da bu yol açıktır.

Disiplin Soruşturmasının Kendi Kuralları

İtirazın dayanacağı noktaların çoğu, cezanın verildiği soruşturma aşamasında ortaya çıkar. Kanun, eylemin öğrenilmesinden itibaren derhal ve en geç beş gün içinde soruşturmaya başlanmasını, soruşturmanın da en geç on beş gün içinde tamamlanmasını öngörür.

Bu süre yalnızca infaz hâkiminin yazılı onayıyla ve yedi güne kadar uzatılabilir. Onay alınmadan uzatılan ya da hiç başlatılmadan doğrudan karara bağlanan bir soruşturma, esasa hiç girilmeden usul yönünden sakat hale gelir.

Disiplin kurulu, kendisine sunulan raporu evrak üzerinden görüşerek en geç üç gün içinde karara bağlar. Kurul, disiplin cezası verilmesine yer olmadığına da karar verebilir; soruşturma açılmış olması cezanın kesin olduğu anlamına gelmez.

Uyarma, kınama ve bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma cezaları ise kurumun en üst amiri tarafından verilir ve uygulanır. Bu ayrım, itiraz dilekçesinde kararı veren merciin doğru gösterilmesi bakımından önemlidir.

Başvuru Sonrası Takip Edilmesi Gerekenler

Dilekçe kuruma ya da başsavcılığa verildiyse, üç gün içinde infaz hâkimliğine gönderilip gönderilmediğinin takip edilmesi gerekir. Uygulamada gecikmelerin çoğu bu aktarım aşamasında yaşanır ve dosya numarası öğrenilmeden sürecin nerede olduğu görülemez.

Kararın tebliğ tarihi ayrıca not edilmelidir. İtiraz için tanınan iki haftalık süre bu tarihten işlemeye başlar ve kaçırıldığında karar kesinleşir; esas yönünden ne kadar haklı olunursa olunsun bu aşamadan sonra inceleme yapılmaz.

Aynı kişi hakkında birden fazla disiplin cezası verilmişse her biri ayrı ayrı takip edilmelidir. Cezalar kesinleşme tarihleri sırasına göre ve bir cezanın infazı tamamlanmadan diğerine geçilmeden uygulandığı için, tek bir karara itiraz etmek diğerlerini etkilemez.

Kanun Ne Diyor: 4675 Sayılı Kanun m.5 ve m.6

Başvuru süresi 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu’nun 5. maddesindedir: karar, işlem veya faaliyetin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her halde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikayet yoluyla infaz hakimliğine başvurulabilir. Başvuru doğrudan infaz hakimliğine yapılabileceği gibi Cumhuriyet başsavcılığı veya kurum müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir; bu yolla verilen dilekçeler en geç üç gün içinde infaz hakimliğine gönderilir.

Aynı madde başvuru hakkını geniş tutar. Kendisiyle ilgili olmak kaydıyla hükümlü veya tutuklu ile eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu veya kardeşi, müdafii, kanuni temsilcisi ve ceza infaz kurumu izleme kurulu şikayet yoluna başvurabilir. Şikayet, verilen kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz; infaz hakimi ancak giderilmesi güç veya imkansız sonuçların doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi halinde erteleme veya durdurma kararı verebilir.

Karar usulü 6. maddededir. İnfaz hakimi kural olarak duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir; ancak disiplin cezasına karşı yapılan şikayette hükümlünün savunmasını aldıktan ve talep edilen delilleri değerlendirdikten sonra karar verir. Karara karşı, 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarılan süre içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Disiplin cezaları, kurum içinde verilen ve dışarıdan görünmeyen kararlar olduğu için çoğu zaman itiraz edilmeden kalmaktadır. Oysa kanun bu kararlar için ayrı bir hâkimlik öngörmüş, savunma alınmasını zorunlu tutmuş ve kararın gerekçeli yazılmasını şart koşmuştur; bu güvencelerden biri atlandığında ceza itiraz üzerine kaldırılabilmektedir.

Ailenin gözden kaçırmaması gereken asıl nokta, bu cezaların tahliye tarihine etkisidir. Disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılmaz; bu nedenle birkaç günlük görünen bir ceza, aylarca sürebilen bir bekleme doğurabilir.

İnfaz Hukuku alanındaki deneyimimizle, yakınınıza cezaevinde disiplin cezası verildiyse ve infaz hâkimliğine başvurmak istiyorsanız, dosyanızı değerlendirmemiz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR