Yargıtay ve Danıştay karar incelemesi görseli

Dershane Dönüşümünde AYM İptal Kararına Danıştay Yorumu

Giriş ve Olayın Özeti

Türkiye’nin hukuk gündeminde önemli bir yer tutan özel öğretim kurumları mevzuatına ilişkin tartışmalar, Danıştay 8. Dairesi’nin yakın tarihli bir kararıyla yeni bir boyut kazanmıştır. Söz konusu dava, İstanbul’da faaliyet gösteren bir Fen Bilimleri Öğrenci Etüt Eğitim Merkezi’nin “dershane” statüsüne dönüştürülme talebinin ilgili Valilik tarafından reddedilmesi üzerine açılmıştır. İdare Mahkemesi, ret işlemine dayanak oluşturan ve dershanelerin özel öğretim kurumları arasından çıkarılmasına yönelik 6528 sayılı Kanun’un ilgili hükmünün Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği gerekçesiyle, Valilik işleminin iptaline karar vermiştir. Ancak bu karar, Danıştay’ın temyiz incelemesi sonucu farklı bir hukuki değerlendirme ile karşı karşıya kalmıştır.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

İdare Mahkemesi’nin kararında, dershanelerin kapatılmasına yönelik yasal düzenlemenin Anayasa Mahkemesi’nin 13/07/2015 tarihli kararıyla iptal edilmesi nedeniyle, davacı etüt merkezinin dönüşüm talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğu belirtilmiştir. Mahkeme, Anayasa Mahkemesi iptal kararının ardından, davacı başvurusunun güncel mevzuat doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.

Danıştay 8. Dairesi ise temyiz incelemesinde Anayasamızın 153. maddesinde yer alan “Anayasa Mahkemesinin kararları” başlıklı hükmü temel almıştır. Bu maddeye göre, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer ve kural olarak geriye yürümez. Danıştay, idari yargıdaki iptal kararlarının geriye yürüyerek işlemi baştan itibaren ortadan kaldırmasının aksine, Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının geriye yürümezliği ilkesine vurgu yapmıştır. Bu ilke, toplumun kanunlara güvenini korumak ve iptal edilen kanun hükmüne dayalı kazanılmış hakları muhafaza etmek amacını taşır.

Kararda özellikle belirtilen önemli bir husus, bir yasanın Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi halinde, o yasanın yürürlükten kaldırdığı veya değiştirdiği kanun hükümlerinin kendiliğinden ve yeniden yürürlüğe girmesinin mümkün olmadığıdır. Bu durum, hukuki bir boşluk (vakum) yaratır. Dolayısıyla, dershanelerin faaliyetlerinin kapatılmasına ilişkin 6528 sayılı Kanun hükümlerinin iptal edilmesi, otomatik olarak dershanelerin tekrar faaliyet göstermesine imkan tanıyan eski düzenlemeleri geri getirmemiştir.

Bu çerçevede Danıştay, hukuki dayanaktan yoksun hale gelen dershanelerin faaliyetlerini sürdürmesinin mümkün olmadığını ifade etmiştir. Henüz dershaneye dönüşüm aşamalarını tamamlamamış olan etüt merkezinin dönüşüm talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğu, aksine karar veren İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır. Ayrıca, Danıştay, davanın süresinde açılıp açılmadığı hususunun da İdare Mahkemesince yeniden araştırılması gerektiğine dikkat çekmiştir.

Yorum

Danıştay 8. Dairesi’nin bu kararı, Türkiye’deki anayasal yargı ve idari yargı arasındaki ilişkiyi, özellikle de Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının hukuki etkilerini açıklığa kavuşturması açısından büyük önem taşımaktadır. Karar, Anayasa Mahkemesi’nin bir kanun hükmünü iptal etmesinin, o hükmün yürürlükten kaldırdığı veya değiştirdiği önceki düzenlemelerin kendiliğinden geri gelmesi anlamına gelmediği temel ilkesini pekiştirmektedir. Bu durum, yasama organına, iptal kararı sonrası oluşan hukuki boşluğu doldurma sorumluluğunu yüklemektedir.

Bu içtihat, idari makamların işlem tesis ederken yürürlükteki mevzuatı ve Anayasa Mahkemesi kararlarının somut etkilerini dikkatle değerlendirmeleri gerektiğini göstermektedir. Bir kanun hükmünün iptali, hukuki bir boşluk yarattığında, ilgili idari işlem için yeni bir yasal zemin oluşmadıkça, önceki durumun otomatik olarak geçerli sayılması mümkün değildir. Bu kararla, hukuki belirsizliklerin önüne geçilmesi ve idari işlemlerin sağlam bir yasal temele dayanması gerektiği ilkesi bir kez daha vurgulanmıştır. Dolayısıyla, özel öğretim kurumları gibi dinamik alanlarda faaliyet gösteren kurumların, mevzuat değişikliklerini ve yüksek yargı içtihatlarını yakından takip etmeleri büyük önem arz etmektedir.

Karar Künyesi

  • T.C. Danıştay Sekizinci Daire
  • Esas No: 2016/5917
  • Karar No: 2021/1583
  • Karar Tarihi: 16/03/2021
  • Temyiz İsteminde Bulunan (Davalı): … Valiliği
  • Karşı Taraf (Davacı): …

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

  • Anayasa Mahkemesi iptal kararları dershaneleri otomatik olarak açar mı?

    Hayır, bir kanunun iptal edilmesi, o kanunla yürürlükten kaldırılan eski düzenlemelerin kendiliğinden geri gelmesini sağlamaz. Bu durum hukuki bir boşluk yaratır ve yeni yasal düzenleme gerektirir.

  • AYM kararlarının geriye yürümezliği ilkesi nedir?

    Anayasamızın 153. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer ve kural olarak geçmişe yönelik etkiler doğurmaz.

  • Etüt merkezlerinin dershaneye dönüşüm talepleri neden reddediliyor?

    Danıştay kararına göre, dershanelere ilişkin eski düzenlemeler otomatik olarak yürürlüğe girmediği için dönüşüm taleplerinin yasal bir zemini bulunmamaktadır.

İLGİLİ YAZILAR