Gözaltında Tedavi Edilmediniz mi, Bu AYM Kararı Size Yol Gösterebilir
Gözaltına alındığınızda sağlık sorununuz olmasına rağmen tedaviye erişemediyseniz ya da yakınınız bu durumu yaşadıysa, devletin bu konuda ağır bir sorumluluğu olduğunu bilmelisiniz. Üstelik sorumlu kamu görevlilerinin yargılaması uzayıp zamanaşımına uğrasa bile, bu durum Anayasa Mahkemesi tarafından ayrı bir hak ihlali sayılabiliyor. Aşağıda anlatacağımız karar, tam da bu konuda emsal niteliğinde.
Tazminat davası açamadığınız gerekçesiyle ayrıca etkili başvuru hakkı ihlali iddiasında bulunacaksanız, önce idari yargıda tam yargı davası yolunu denediğinizden emin olun; aksi halde başvurunuz kabul edilmeyebilir.
Olayın Özeti
Kemal Şengül, 2006 yılında bir makam aracını çalmaya teşebbüs ederken çıkan çatışmada yaralanmış ve ertesi gün evine yapılan operasyonla gözaltına alınmıştır. Adli muayene raporlarında ateşli silah yaralanması olduğu ve acil ileri tedaviye ihtiyacı bulunduğu açıkça yazmasına rağmen, gerekli sevk işlemleri yapılmamış ve başvurucu nezarethanede bekletilmiştir.
Bu ihmal nedeniyle dört polis memuru hakkında görevi kötüye kullanma suçundan dava açılmış, yıllar sonra bir sanığa adli para cezası verilirken diğer üçü hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verilmiştir. Ancak dosya Yargıtay’da yaklaşık altı yıl beklemiş ve bu süre içinde bir sanık hakkındaki dava zamanaşımına uğrayarak düşmüştür.
AYM’nin Değerlendirmesi
Anayasa Mahkemesi, başvurucunun gözaltında ciddi bir sağlık sorunu varken tedaviden mahrum bırakılmasını insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele olarak nitelendirmiştir. Bunun yanında, yargılamanın Yargıtay aşamasında altı yıl sürmesini aşırı gecikme saymış ve bu gecikmenin bir sanık hakkındaki davanın zamanaşımıyla düşmesine yol açtığını tespit etmiştir.
Mahkemeye göre, sanığın mahkûm edilmiş olmasına rağmen mutlak bir cezasızlık nedeni olan zamanaşımından yararlanması, devletin kötü muamele iddialarını etkili biçimde soruşturma ve cezalandırma yükümlülüğünü ihlal etmiştir. AYM ayrıca HAGB kararlarının da bireysel başvuruya konu edilebileceğini, yargı sürecinin tamamen bitmesinin beklenmesine gerek olmadığını vurgulamıştır. Başvurucunun tazminat davası açamadığı yönündeki ayrı şikayeti ise idari yargıda tam yargı davası yolu açık olduğu için kabul edilmemiştir.
Sonuç olarak AYM, insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının hem maddi hem usul yönünden ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiş ve başvurucuya 225.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmetmiştir.
Bu Karar Ne Anlama Geliyor?
Gözaltında veya tutukluluk sürecinde sağlık hakkınızın ihlal edildiğini düşünüyorsanız, bu tür bir ihmalin sadece disiplin veya ceza hukuku meselesi olmadığını, aynı zamanda anayasal bir hak ihlali oluşturduğunu bilmelisiniz. Yargılamanın uzun sürmesi ve failin zamanaşımıyla kurtulması da tek başına AYM’ye başvuru sebebidir. Ayrıca HAGB kararı verilmiş olması, bireysel başvuru hakkınızı ortadan kaldırmaz; süreç bitmeden de haklarınızı arayabilirsiniz.
Tedaviye erişim engeli ağır ihlaldir
Gözaltındayken acil tıbbi müdahaleye ihtiyacınız olduğu halde tedavi edilmemeniz, insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele sayılır.
Yargılamanın uzaması da ihlal sebebi
Kamu görevlisi hakkındaki davanın makul sürede bitmemesi ve bu yüzden zamanaşımına uğraması, ayrı bir hak ihlali olarak değerlendirilir.
HAGB süreç sonunu beklemeden başvurabilirsiniz
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilse bile, davanın tamamen kesinleşmesini beklemeden bireysel başvuru yapılabilir.
Karar Künyesi
| Daire | Esas No | Karar No | Tarih | Konu |
|---|---|---|---|---|
| Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu | 2021/27249 | Bireysel Başvuru | 20.11.2025 | Gözaltında tedaviye erişim engeli ve yargılamanın aşırı uzaması nedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlali |
Gözaltı Sürecinde Haklarınız İhlal Edildiyse Yanınızdayız
Sağlık hakkının engellenmesi veya yargılamanın gereksiz uzaması nedeniyle mağdur olduysanız, hukuki sürecinizi birlikte değerlendirelim.
WhatsApp’tan yazınHemen İletişime GeçinSIKÇA SORULAN SORULAR
Anayasa Mahkemesi’nin (AYM), gözaltındaki yaralı bireylerin tedaviye erişim hakkının engellenmesine ve kamu görevlilerinin yargılandığı davalarda yaşanan zamanaşımı kaynaklı cezasızlık durumlarına ilişkin verdiği emsal karara dair merak edilenler:
-
Gözaltında bulunan yaralı bir kişinin tıbbi tedaviye erişiminin geciktirilmesi hukuken nasıl nitelendirilir?
Anayasa Mahkemesi’nin emsal kararına göre, resmi makamların gözetimi altındaki yaralı bir şüphelinin adli muayene raporlarında acil ileri tedavi ihtiyacı belirtilmesine rağmen nezarethanede tutulmaya devam edilmesi, Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvence altına alınan ‘insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağı’ kapsamında maddi bir ihlal teşkil eder.
-
Kötü muamele iddialarında kamu görevlilerinin davasının zamanaşımına uğraması neden usul ihlali sayılır?
Devletin, bireylerin fiziksel bütünlüğünü korumak için oluşturduğu ceza hukuku mevzuatını etkili bir şekilde uygulama pozitif yükümlülüğü vardır. Sanık polis memurları hakkındaki dosyanın Yargıtay önünde yaklaşık 6 yıl bekletilerek dava zamanaşımı nedeniyle düşürülmesi, yargı organlarının ‘makul bir özen ve süratle’ hareket etmediğini ve mutlak bir cezasızlığa yol açtığını gösterir; bu da kararın usul boyutunu ihlal eder.
-
Yerel mahkeme sanık polisler hakkında hangi mahkûmiyet hükümlerini kurmuştur?
Küçükçekmece 21. Asliye Ceza Mahkemesi, sanık polislerin başvurucunun tedavisini geciktirdiğini ve kalıcı hareket kısıtlılığı oranının bu sebeple arttığını sabit görmüştür. Sorumlu dört polisten birine adli para cezası verilirken, diğer üç polis memuru hakkında ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilmiştir.
-
Kamu davasının çok uzun sürmesi sebebiyle tazminat hakkının engellendiği iddiası neden reddedilmiştir?
Başvurucu, ceza davasının aşırı uzaması nedeniyle tazminat davası açamadığını belirterek etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Ancak AYM, idari yargıda her zaman bağımsız bir ‘tam yargı davası’ açma imkânının açık olduğunu ve başvurucunun bu yolun etkisizliğine dair somut bir argüman sunmadığını belirterek bu şikayeti kabul edilemez bulmuştur.
-
AYM’nin Kemal Şengül başvurusunda verdiği nihai karar ve tazminat hükmü nedir?
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının hem maddi (tedavi hakkının engellenmesi) hem de usul (cezasızlığa yol açan yargısal yavaşlık) boyutunun ihlal edildiğine oy birliğiyle karar vermiştir. İhlalin ağırlığı gözetilerek başvurucuya net 225.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedilmiştir.
