Kısmi ve Ek Davada Bilirkişi Raporu: Ne Zaman Kesin Delil Olur?

Giriş ve Olayın Özeti

Türk hukuk sisteminde, alacakların tahsili amacıyla açılan davalar, kimi zaman alacağın tümü değil, yalnızca bir kısmının talep edildiği “kısmi dava” şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Kısmi davada talep edilen miktarın yargılama sonucunda belirlenmesinin ardından, fazlaya ilişkin hakların saklı tutulmasıyla alacağın kalan kısmı için “ek dava” açılması sıkça karşılaşılan bir durumdur. Bu süreçte, kısmi davada alınan bilirkişi raporlarının ek dava üzerindeki etkisi ve özellikle bu raporların “kesin delil” niteliği taşıyıp taşımayacağı konusu, yargı pratiğinde önemli tartışmalara yol açmaktadır. Yargıtay’ın yakın tarihli iki önemli kararı, bu hususa açıklık getirerek hukuk profesyonellerine ve müvekkillere yol göstermektedir.

Hukuk Genel Kurulu’nun 01.12.2022 tarihli, 2021/429 E., 2022/1650 K. sayılı kararında, avukatlık ücret alacağına ilişkin kısmi bir davada, davacı avukatın vekalet ücreti alacağının tespit edildiği ve her iki davalının müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulduğu kararın kesinleştiği bir durum incelenmiştir. Ek dava aşamasında, Yargıtay (Kapatılan) 13. Hukuk Dairesi, 2018 tarihli bir İçtihadı Birleştirme Kararı’na atıfta bulunarak, müvekkil olmayan karşı tarafın akdi vekalet ücretinden sorumlu olmayacağı gerekçesiyle yerel mahkeme kararını bozmuştur. Ancak yerel mahkeme, kısmi dava sonucunda oluşan kesin hükmün, daha sonra çıkan İçtihadı Birleştirme Kararı’ndan etkilenmeyeceği yönünde direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, kısmi davada kurulan tespit hükmünün ve davalıların sorumluluğunun İçtihadı Birleştirme Kararı’ndan önce kesinleşmiş olması nedeniyle direnme kararını onamıştır.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin 15.01.2025 tarihli, 2024/8336 E., 2025/633 K. sayılı kararı ise kamulaştırmasız el atma bedelinin tahsiline ilişkindir. İlk açılan kısmi davada, fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak 10.000 TL talep edilmiş, ancak bilirkişi raporuyla toplam tazminat bedeli 1.435.206,60 TL olarak tespit edilmiş ve taleple bağlı kalınarak 10.000 TL’ye hükmedilmiştir. Bu karar, temyiz incelemesinden geçerek kesinleşmiştir. Ek davada, ilk davada alınan ve yargısal denetimden geçmiş bilirkişi raporunun kesin delil niteliği taşıyıp taşımadığı sorunu gündeme gelmiş ve Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, kesinleşen asıl davadaki bilirkişi raporunun hem tarafları hem de mahkemeyi bağlayıcı kesin delil niteliğinde olduğuna hükmetmiştir.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca, talep konusunun bölünebilir olduğu durumlarda alacağın bir kısmının dava edilmesi “kısmi dava”dır. Kısmi davada saklı tutulan alacak bölümü için daha sonra açılan davaya ise “ek dava” denir. Her davanın tespit ve eda kısımları bulunmakla birlikte, kısmi davada verilen ve kesinleşen kararın tespite ilişkin bölümü, kalan kısım için açılan ek dava için “kesin hüküm” oluşturur ve bağlayıcıdır. Bu ilke, borç ilişkisinin varlığı ya da yokluğunun tümünü kapsar ve ikinci davaya bakan mahkeme, davalının sorumluluğuna ilişkin bu tespit bölümüyle bağlıdır.

Bilirkişi raporları kural olarak takdiri delil niteliğinde olmakla birlikte, Yargıtay kararları ile bu kurala önemli bir istisna getirilmiştir. Kısmi davada alınan bilirkişi raporlarının ek dava yönünden kesin delil olmayacağı genel kabul görmüşse de, raporda belirlenen toplam alacak miktarının tümüyle inceleme ve itiraz konusu yapılıp, tüm yargısal denetim yollarından geçerek kesinleşmiş ve taraflar yönünden “usulü kazanılmış hak”lar gerçekleşmişse, bu rapor “kesin delil” olarak kabul edilmektedir. Başka bir ifadeyle, yargısal denetimden geçerek kesinleşen bir bilirkişi raporu, taraflar arasındaki uyuşmazlığın özüne dair önemli bir tespiti barındırıyorsa, ek davada yeniden bir bilirkişi incelemesine gerek kalmaksızın hükme esas alınabilecektir.

Hukuk Genel Kurulu kararında, kesinleşmiş karara dayalı olarak açılan ek davada, davalıların sorumluluğunun kısmi dava ile kesin hüküm altına alındığı, bu hükmün ise daha sonra çıkan İçtihadı Birleştirme Kararı’ndan (İBK) önce kesinleştiği vurgulanmıştır. İBK’lar kural olarak derdest davalara uygulansa da, somut olayda “usulü kazanılmış hak” değil, “kesin hüküm” mevcut olduğu için İBK’nın uygulama alanı bulunmamaktadır. Bu durum, kesin hükmün gücünü ve hukuk güvenliği ilkesinin önemini bir kez daha ortaya koymuştur.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kararı ise bu ilkenin kamulaştırmasız el atma davalarında da geçerli olduğunu pekiştirmiştir. İlk kısmi davada belirlenen toplam tazminat bedelinin bilirkişi raporuyla tespit edilip, kararın yargısal denetimden geçerek kesinleşmesi, ek davada bu raporun kesin delil olarak kabul edilmesini sağlamıştır. Böylece, gereksiz ve zaman kaybına yol açacak yeni bir bilirkişi incelemesinin önüne geçilmiştir.

Yorum

Bu Yargıtay kararları, kısmi dava ve ek dava süreçlerinde bilirkişi raporlarının hukuki niteliği ve bağlayıcılığı konusunda önemli bir netlik sağlamaktadır. Özellikle kısmi davaların titizlikle yürütülmesi, bilirkişi raporlarına yönelik itirazların tüm yargısal yollar kullanılarak yapılması ve kararların kesinleşmesinin yakından takip edilmesi gerektiğinin altını çizmektedir. Zira kısmi davada elde edilen ve yargısal denetimden geçmiş bir bilirkişi raporu, ek davada müvekkillerin hak arayışında güçlü bir dayanak teşkil edebilecektir.

Kararlar, hukuk güvenliği ve usul ekonomisi ilkeleri açısından da büyük önem taşımaktadır. Kesinleşmiş bir hükmün, yeni hukuki yorumlar veya İçtihadı Birleştirme Kararları karşısında dahi korunması, hukuka duyulan güveni pekiştirmekte ve yargılamaların tekrarını engelleyerek adalet sisteminin etkinliğini artırmaktadır. Bu nedenle, vekalet ücreti alacaklarından kamulaştırmasız el atma tazminatlarına kadar geniş bir yelpazede, kısmi dava açacak ve ek dava takip edecek tüm tarafların, sürecin her aşamasında hukuki uzmanlık ve deneyimden faydalanmaları büyük önem taşımaktadır.

Karar Künyesi

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 01.12.2022 tarihli, 2021/429 E., 2022/1650 K. sayılı kararı
• Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin 15.01.2025 tarihli, 2024/8336 E., 2025/633 K. sayılı kararı

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.