Kötü Niyetli Marka Tescili Nasıl İptal Ettirilir?

Markanız, sizinle bağlantılı biri tarafından kötü niyetle kendi adına tescil ettirildiyse, bu tescili iptal ettirmeniz mümkün. Aranızdaki eski güven ilişkisi, davada sizin lehinize önemli bir delil oluşturuyor.

Görevli mahkemeyi, 5 yıllık sessiz kalma süresi ile kötü niyet istisnasını ve hükümsüzlük kararının geriye dönük etkilerini anlatıyoruz.

Marka Hükümsüzlüğü Davası ve Kötü Niyetli Tescil Kavramı

Halk arasında genellikle “markanın iptali” olarak bilinen bu hukuki sürecin 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) sistematiğindeki teknik karşılığı “Markanın Hükümsüzlüğü”dür. Hükümsüzlük kurumu, kanunda belirtilen mutlak veya nispi ret nedenlerine aykırı olarak tescil edilmiş bir markanın, mahkeme kararıyla sicilden silinmesi ve bu markaya sağlanan yasal korumanın baştan beri hiç doğmamış sayılması amacıyla tasarlanmıştır.

Marka hukukunda ana kural “tescilde öncelik” ilkesi olsa da, yasa koyucu bu kuralın dürüstlük kuralına aykırı olarak suistimal edilmesini engellemek için “Kötü Niyetli Tescil” kavramını mutlak bir iptal (hükümsüzlük) sebebi olarak düzenlemiştir.

Hangi Durumlar Kötü Niyetli Tescil Sayılır?

Kötü niyet, kanunda tek tek sayılmış bir liste değildir; her somut olayın özelliğine, taraflar arasındaki geçmiş ticari ilişkilere ve tescil edenin amacına göre mahkemece değerlendirilir. Ancak uygulamada ve Yüksek Mahkeme kararlarında en sık karşılaşılan kötü niyetli tescil senaryoları şunlardır:

Eğer markanızı ele geçiren kişinin amacı yukarıdaki senaryolardaki gibi haksız bir kazanç elde etmekse, hukuk sistemi bu tescili korumaz ve sicilden silip atar.

Görevli Mahkeme, Davanın Tarafları ve İltibas Tehlikesi

Kötü niyetli marka tescilinin iptali davası, Ticaret Hukuku alanında usul kurallarının, bilirkişi incelemelerinin ve ispat yükümlülüklerinin en katı şekilde uygulandığı spesifik bir dava türüdür.

Husumet (Davanın Tarafları) Kimlerdir?

Uygulamada, markasını çaldıran şirketlerin kendi başlarına veya uzman olmayan vekillerle açtıkları davalarda düştükleri en büyük hata, davayı yanlış kişiye yöneltmektir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

SMK m. 156 uyarınca markanın hükümsüzlüğü davasında görevli mahkeme, alanında uzmanlaşmış olan Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’dir. Bu mahkemelerin bulunmadığı il veya ilçelerde ise, Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından bu davalara bakmakla özel olarak yetkilendirilmiş Asliye Hukuk Mahkemeleri görevlidir. Yetkili mahkeme ise; davacının (sizin) yerleşim yeriniz veya hukuka aykırı fiilin gerçekleştiği/etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir.

İltibas (Karıştırılma) Şartının İspatı

Davanın kazanılabilmesi için, sizin asıl markanız ile karşı tarafın kötü niyetle tescil ettirdiği marka arasında halk nezdinde bir “karıştırılma ihtimali” (iltibas) bulunması şarttır.

• İltibas değerlendirmesinde markaların genel görünümleri, fonetik (sescil) okunuşları, logoların bütünsel benzerliği dikkate alınır.
• İki markanın yan yana geldiğinde, tüketicinin zihninde işletmeler arasında ekonomik veya idari bir bağlantı bulunduğu yönünde çağrışımlar yapması, hükümsüzlük kararı verilmesi için yeterlidir.

Zamanla Sınav: 5 Yıllık Sessiz Kalma Süresi ve Kötü Niyet İstisnası

Fikri mülkiyet hukukunun en keskin ve acımasız kurallarından biri “sessiz kalma yoluyla hak kaybı” ilkesidir. Hukuk, hakkını aramakta gecikenleri veya bilerek uyuyanları süresiz olarak korumaz.

SMK’nın ilgili hükümleri uyarınca; marka sahibi, sonraki tarihli bir taklit markanın piyasada kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde bu duruma birbirini izleyen 5 yıl boyunca sessiz kalmışsa, kural olarak artık o markanın hükümsüzlüğünü isteyemez. Bu 5 yıllık süre, bir zamanaşımı değil, doğrudan “hak düşürücü” süredir.

İşte Tam Bu Noktada “Kötü Niyet” Zırhı Devreye Girer: Eğer rakibiniz veya eski çalışanınız markanızı “kötü niyetle” tescil ettirmişse, kanun sizin 5 yıl boyunca sessiz kalmanızı bir hak kaybı sebebi olarak görmez. SMK açıkça “sonraki tarihli marka tescili kötü niyetli olmadıkça” ibaresini kullanarak büyük bir istisna yaratmıştır.

Yani, karşı tarafın markanızı bilerek, sizin bilinirliğinizden haksız menfaat sağlamak ve önünüzü kesmek amacıyla tescil ettirdiğini (kötü niyetini) ispat ederseniz, 5 yıllık hak düşürücü süre işlemez. Tescilin üzerinden 10 yıl geçmiş olsa dahi o markayı iptal ettirme hakkınız doğar.

Kötü Niyet Nasıl İspat Edilir?

Mahkemeler kötü niyeti bir varsayım olarak kabul etmez; iddia eden taraf (davacı) bunu somut, yazılı ve teknik delillerle ispatlamakla mükelleftir.

• Markayı sizin yarattığınıza ve ondan önce kullandığınıza dair geçmiş tarihli faturalar, sevk irsaliyeleri, gümrük beyannameleri.
• Karşı tarafla geçmişte yapılmış bayilik sözleşmeleri, iş akitleri veya e-posta yazışmaları.
• Kataloglar, fuar katılım belgeleri, reklam harcamaları ve sipariş talimatları. Tüm bu belgeler, Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi tarafından atanacak olan; bir hukukçu, bir marka vekili ve bir sektörel uzmandan oluşan üç kişilik bilirkişi heyeti tarafından titizlikle incelenerek “önceye dayalı kullanım” ve “kötü niyet” unsurları raporlanır.

Hükümsüzlük Kararının Geriye Dönük (Makam) Etkileri Nelerdir?

Zorlu bir mahkeme sürecinin ardından davanızı kazandınız ve taklitçi markanın kötü niyetli olduğuna kanaat getirilerek hükümsüzlüğüne (iptaline) karar verildi. Peki bu kararın ticari yaşamınızdaki sonuçları nelerdir?

1. Geçmişe Dönük Silinme: SMK m. 27 gereğince, markanın hükümsüzlüğüne karar verilmesi hâlinde bu karar, davanın bittiği gün değil, marka başvuru tarihinden itibaren etkili olur. Taklitçiye kanunla sağlanan koruma zırhı hiç doğmamış sayılır.
2. Sicilden Terkin: Hükümsüzlük kararı kesinleştiğinde herkese karşı hüküm doğurur. Mahkeme, bu kararı re’sen (kendiliğinden) Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderir ve taklit marka sicilden tamamen terkin edilerek (silinerek) Bültende yayımlanır.
3. İcra Hukukuna Etkisi ve İstisnalar: Hükümsüzlük kararının geriye dönük etkisi çok güçlü olsa da, hukuki güvenliği sağlamak adına bazı istisnaları vardır. Karardan önce, taklit markanın sağladığı haklara tecavüz nedeniyle açılan davalarda verilen kesinleşmiş kararlar veya daha önceden İcra Hukuku vasıtasıyla infaz edilip uygulanmış olan kararlar kural olarak bu durumdan etkilenmez. Ancak hakkaniyet gerektiriyorsa, karşı tarafa ödediğiniz bedelin kısmen veya tamamen iadesini isteme hakkınız doğar.
4. Kısmi Hükümsüzlük: Eğer karşı taraf markayı, sizin faaliyet gösterdiğiniz sınıf dışında (örneğin siz tekstilcisiniz, o inşaat sınıfında tescil etmiş) bambaşka alanlarda da tescil ettirmişse ve o alanlarda iltibas (karışıklık) yoksa, mahkeme sadece sizin menfaatinizin ihlal edildiği sınıflar yönünden “kısmi hükümsüzlük” kararı verebilir.

Yargıtay’ın Kötü Niyetli Tescil ve Hükümsüzlük Davalarına Yaklaşımı

Yargıtay ihtisas daireleri, marka iptal davalarında hem gerçek marka sahibinin hakkını koruyan hem de usul kurallarını tavizsiz uygulayan son derece yerleşik içtihatlara sahiptir:

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Markanızın kötü niyetli bir şahıs veya rakip tarafından tescil edilmesi, ben bunu yıllardır kullanıyorum diyerek sessiz kalınacak bir durum değil. 5 yıllık hak düşürücü süre dolduğunda markanızı kaybetme riski var.

İltibas ihtimalinin bilirkişilerle ispatı ve rakibin kötü niyetinin ticari defter ve faturalarla ortaya konması, hem süreyi aşmanızı hem de davayı kazanmanızı sağlayabilir.

Kötü niyetli tescillerde kanun, marka sahibine önemli bir avantaj tanır. Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 25. maddesinin altıncı fıkrası, sonraki tarihli bir markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalan marka sahibinin markasını hükümsüzlük gerekçesi olarak ileri süremeyeceğini söyler; ancak aynı cümle bu sınırı açık bir istisnayla bitirir: sonraki tarihli marka tescili kötüniyetli ise bu beş yıllık sessiz kalma sınırı uygulanmaz. Yani kötü niyet ispatlanabildiğinde aradan geçen süre sizin aleyhinize işlemez.

Kötü niyeti somutlaştıran deliller uygulamada bellidir: tarafların aynı sektörde faaliyet göstermesi, önceki markanın bilinirliği, aralarında geçmiş bir ticari ilişki ya da distribütörlük bulunması, tescilin hemen ardından devir veya lisans teklifiyle gelinmesi ve markanın hiç kullanılmadan elde tutulması. Dava, 25. madde uyarınca sicilde kayıtlı marka sahibine karşı açılır ve Kurum taraf gösterilmez. Hükümsüzlük ile iptal arasındaki merci farkını ayrıca anlattık. Ticaret Hukuku Davaları alanındaki deneyimimizle, kötü niyet iddianızı delilleriyle kurmak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR