Kooperatif Üyeliğinden Haksız Yere İhraç Edildim (Atıldım), Kararı Nasıl İptal Ettiririm?

Kooperatif Üyeliğinden Haksız Yere İhraç Edildim (Atıldım), Kararı Nasıl İptal Ettiririm?

Kooperatif üyeliğinizden haksız yere çıkarıldıysanız, bu kararı iptal ettirmeniz mümkün. Aidat borcu nedeniyle ihraç ediliyorsanız, kooperatifin size önce iki haklı ihtar göndermesi gerekiyor.

İhraç kararının hukuki şartlarını, dava açmak için elinizde kalan 3 aylık kesin süreyi ve Yargıtay’ın ihraç iptali davalarına yaklaşımını anlatıyoruz.

Kooperatiften İhraç (Çıkarma) Kararının Hukuki Temeli

Bir kooperatifin üyesi olmak, size hem haklar hem de yükümlülükler (özellikle aidat ve ek ödeme borçları) yükler. Ancak kooperatif yönetim kurulu, aidatını geciktiren veya yükümlülüklerini aksatan her üyeyi anında üyelikten atma hakkına sahip değildir. Üyelerin hakları, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ile sıkı sıkıya güvence altına alınmıştır.

Kanun ve tip ana sözleşmeler gereği, bir ortağın (üyenin) kooperatiften çıkarılabilmesi için ihraç sebebinin açıkça kanunda veya kooperatif ana sözleşmesinde yazılı olması zorunludur. Uygulamada karşılaşılan ihraç kararlarının %90’ı “parasal yükümlülüklerin (aidatların) yerine getirilmemesi” sebebine dayanmaktadır. Parasal bir yükümlülük ihlali nedeniyle alınan ihraç kararlarının geçerli olabilmesi ise tamamen usulüne uygun düzenlenmiş ihtarnamelere ve tebligat süreçlerine bağlıdır.

Bu hukuki süreçte, hakkınızda alınan ihraç kararına karşı açacağınız dava bir “İhraç Kararının İptali Davası”dır. Önemle belirtmek gerekir ki; bu dava, karara imza atan yönetim kurulu üyelerine şahsen değil, husumet (davalı sıfatı) doğrudan doğruya Kooperatif Tüzel Kişiliğine yöneltilerek açılmalıdır.

Aidat Borcu Nedeniyle İhraçta “İki Haklı İhtar” Kuralı ve Kesin Şartları

Eğer kooperatif yönetimi sizi “aidat borcunu ödemediğiniz” gerekçesiyle ihraç etmişse, mahkemede ilk incelenecek olan husus size gönderilen ihtarnamelerin hukuka uygun olup olmadığıdır. Mahkemeler, bir üyenin ihraç edilebilmesi için gönderilen iki ihtarnamenin de “haklı ve yasal” olmasını şart koşar. Aşağıdaki şartlardan biri bile eksikse, hakkınızdaki ihraç kararı mahkemece iptal edilir:

  • İki Ayrı İhtarname Zorunluluğu: Kooperatif, aidat borcunuzu ödemeniz için size gerçek borç durumunu yansıtan, usulüne uygun iki ayrı ihtar tebliğ etmek zorundadır. Bazı kooperatif ana sözleşmelerinde “iki yerine bir ihtar gönderilir” şeklinde maddeler bulunabilmektedir. Ancak kanuna aykırı olan bu ana sözleşme hükümleri geçersizdir; tek ihtarname ile alınan ihraç kararlarının derhal iptali gerekir.
  • İhtarnamelerdeki Rakamların Birebir Tutarlılığı: Size gönderilen birinci ihtarname ile ikinci ihtarname içerisindeki borç miktarları aynı olmalıdır. Eğer birinci ihtarda 10.000 TL, ikinci ihtarda 12.000 TL borç çıkarılmışsa ve bu farklılığın sebebi ihtarnamede açıkça ve detaylıca izah edilmemişse, ihtarnameler haksız sayılır ve ihraç kararı iptal edilir. Üye, tam olarak ne kadar borcu olduğunu şüpheye yer bırakmayacak şekilde bilmelidir.
  • 1 Aylık Süre vs. 30 Gün Tuzağı: 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 27. maddesi, ilk ihtarnamede üyeye borcunu ödemesi için “en az bir aylık” süre verilmesini emreder. Ancak birçok kooperatifin ana sözleşmesinde bu süre “30 gün” olarak yazılıdır. Eğer ihtarnamenin gönderildiği ay 31 gün çekiyorsa (örneğin Ocak veya Mart ayı) ve size kanuni hakkınız olan “1 tam ay (31 gün)” yerine sözleşmedeki “30 gün” süre verilmişse; ortağın aleyhine yapılan bu süre kısaltması ihtarı geçersiz kılar.
  • Fahiş Gecikme Faizleri (TBK m. 120 Sınırı): Kooperatif genel kurulları bazen “Ödenmeyen aidatlara aylık %5 – %10 gecikme faizi (zammı) uygulanır” şeklinde fahiş kararlar alırlar. İhtarnamede de borcunuz bu fahiş faizlerle şişirilerek istenir. Oysa 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 120. maddesi uyarınca; sözleşme (veya genel kurul kararı) ile belirlenecek temerrüt faiz oranı, yasal faiz oranının yüzde yüz fazlasını (%100’ünü) kesinlikle aşamaz. Kooperatif bu yasal sınırı aşarak fahiş faiz üzerinden ihtar göndermişse, çıkarılan borç hukuka aykırı olacağından ihtar da haksız sayılır ve ihraç kararı iptal edilir.
  • Borcun Muaccel (Ödenebilir) Olması: İhraç kararına esas alınan borcun gerçekten vadesi gelmiş ve muaccel bir borç olup olmadığı mahkemece titizlikle araştırılır.
  • Çoklu Pay Sahiplerine Özel Durum: Eğer kooperatifte birden fazla payınız (hisseniz) varsa, yönetim tek bir ihtarname ile tüm paylarınızdan sizi ihraç edemez. Her bir pay için borcun ayrı ayrı hesaplanması ve her pay için ayrı ihraç prosedürü uygulanması kanuni bir zorunluluktur.
  • Eksik Şartların Tamamlattırılması: İhraç sebebi aidat değil de, ana sözleşmede belirtilen üyelik şartlarının kaybedilmesi ise; yönetimin sizi anında ihraç etmeden önce bu şartların ikmali (tamamlanması) için size uygun süreli bir ihtar göndermesi zorunludur.

Ayrıca, aidat borcunuz nedeniyle kooperatif sizin aleyhinize bir de icra takibi başlatmış ve maaşınıza/mallarınıza haciz koymuş olabilir. İhraç kararının iptali davasıyla birlikte haksız icra takiplerine karşı nasıl bir strateji izleyeceğinizi öğrenmek için İcra Hukuku sayfamızdaki yönlendirmeleri inceleyebilirsiniz.

Kendi Dosyanız İçin

Ne yapılabileceğini birlikte konuşalım. Bize yazmanız yeterli.

WhatsApp’tan yazınİletişim sayfası

Dava Süreci: Görevli Mahkeme, Yetki ve Hayati Nitelikteki 3 Aylık Süre

Yönetimin aldığı haksız ihraç (çıkarma) kararını elinize aldığınızda, adalet arayışınızı doğru mahkemede ve doğru zaman diliminde yapmanız davanın kaderini belirler.

Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?

Görevli Mahkeme1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 99. maddesi gereğince, kooperatifler hukukundan doğan hukuk davaları, tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın mutlak “Ticari Dava” sayılır. Bu nedenle kooperatif üyeliğinden ihraç kararlarının iptali davasında görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi’dir.
Yetkili Mahkeme6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 14/2. maddesi uyarınca, kooperatif ile ortağı arasındaki uyuşmazlıklarda kooperatif merkezinin bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Bu kural kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece yargılamanın her aşamasında re’sen (kendiliğinden) dikkate alınır. Yanlış ilde veya ilçede açılan dava yetkisizlikten usulden reddedilir.
Yargılama UsulüBu davalar Asliye Ticaret Mahkemelerinde “Basit Yargılama Usulü”ne tabi olarak görülür ve maktu harç ile maktu vekalet ücretine tabidir.

Ölümcül Süre Sınırı: 3 Aylık Hak Düşürücü Süre

İhraç kararının iptali davalarında müvekkillerin yaptığı en telafisi imkânsız hata, zamanı kaçırmaktır. Bir üyenin ihraç kararına karşı iptal davası açabilmesi için kanun, kararın tebliğinden itibaren 3 aylık hak düşürücü süre öngörmüştür.

  • Bu 3 aylık süre, ihraç kararının size usulüne uygun olarak tebliğ edildiği gün başlar.
  • Kooperatif üyesinin hakkında ihraç kararı verildiğini dedikodu yoluyla veya haricen öğrenmesi, sürenin başlamasına yol açmaz.
  • Çıkarma kararının noter aracılığıyla tebliği bir geçerlilik (sıhhat) koşulu değildir; sadece iptal davasının 3 aylık süresinin hesabında ispat kolaylığı sağlar.
  • Eğer bu 3 aylık süreyi 1 gün bile kaçırırsanız, davanız esasa girilmeden (haklılığınıza bakılmaksızın) usulden reddedilir ve kooperatifle ilişiğiniz geri dönülemez şekilde kesilir.

Yargıtay ve Emsal Kararlar Işığında İhraç İptali Stratejileri

Yüksek Yargıtay, kooperatif ihraç davalarında zayıf konumda olan üyeyi koruyan ve kooperatif yönetimlerinin usul hatalarını affetmeyen çok ince içtihatlar geliştirmiştir:

İhraç Kararlarının Bekletici Mesele YapılmasıYargıtay uygulamalarına göre; bir üye hakkında daha önceden alınmış bir ihraç kararının iptali için açılmış ve devam eden bir mahkeme süreci varken, yönetim kurulunun aynı üye hakkında ikinci bir ihraç kararı alarak davayı karartmaya çalışması durumunda, mahkeme ilk iptal kararı kesinleşmeden ikinci ihraç kararının esasına girmemelidir.
Genel Kurulun Atıfet Mehili (Ek Süre) VermesiDiyelim ki yönetim kurulu sizi ihraç etti, siz de itiraz ederek konuyu genel kurula taşıdınız. Genel Kurul, borcunuzu ödemeniz için ihraç kararını belli bir şarta bağlayarak size ek süre (atıfet mehili) verebilir. Yargıtay’a göre bu, yeni bir ihraç kararı değildir. Verilen ek sürede şartı (ödemeyi) gerçekleştirmezseniz, yönetim kurulunun o eski ihraç kararı aynen varlığını sürdürür ve geçerli hale gelir.
İyiniyet Kuralı (TMK m. 2) İstisnasıYargıtay, üyeyi korurken hakkın kötüye kullanılmasını da engeller. 1163 sayılı Kanun m. 16/son gereği, ihraç kararı mahkeme kararıyla kesinleşene kadar üyenin hak ve borçları devam eder. Ancak bir üye, yıllarca kooperatife hiç uğramaz, on binlerce liralık aidat borcunu ödemeyi takip etmez ve yıllar sonra “İhraç işleminde usul hatası var” diyerek iptal davası açarsa; Yargıtay bu kişinin eylemli olarak ortaklıktan çıkma iradesi gösterdiğini ve davasının Türk Medeni Kanunu m. 2’deki dürüstlük kuralına aykırı olduğunu kabul ederek davayı reddedebilmektedir.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Kooperatif üyeliğinden haksız yere ihraç edildiyseniz, hemen kazanırım diye düşünmeden önce bilin ki bu davada 3 aylık hak düşürücü süre var ve dava doğru mahkemede (Asliye Ticaret Mahkemesi) açılmalı.

İhtarnamelerdeki fahiş faiz oranlarının TBK madde 120 sınırlarına uygunluğunun tespiti ve genel kurul tutanaklarının incelenmesi de önemli.

Kooperatiften ihraçta üzerinde durulacak ilk nokta sebebin anasözleşmede yazılı olup olmadığıdır. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 16. maddesi, çıkarılmayı gerektiren sebeplerin anasözleşmede açıkça gösterileceğini ve ortakların anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle çıkarılamayacağını söyler. Yani anasözleşmede yer almayan bir gerekçeyle alınan karar, içeriği ne olursa olsun geçersizdir. İkinci nokta süredir: kararın onaylı örneği on gün içinde notere tevdi edilir ve ortak, tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir.

Karar yönetim kurulunca verilmişse ortağın bir seçeneği daha vardır; aynı üç aylık süre içinde noter aracılığıyla genel kurula da itiraz edebilir, ancak genel kurula itiraz edildiğinde yönetim kurulu kararı aleyhine ayrıca dava açılamaz, dava hakkı genel kurulun vereceği karara karşı saklı kalır. Üç ay içinde ne genel kurula ne mahkemeye başvurulursa karar kesinleşir.

Kanunda bir güvence daha vardır: çıkarma kararı kesinleşmeyen ortakların yerine yeni ortak alınamaz ve bu kişilerin ortaklık hak ve yükümlülükleri karar kesinleşinceye kadar devam eder. Kooperatiften tapu devri alamama sorununu ayrı bir yazıda ele aldık. Ticaret Hukuku Davaları alanındaki deneyimimizle, üç aylık süreniz içinde hangi yolu seçeceğinizi belirlemek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

  • Kooperatiften haksız yere ihraç edildiğimde ne yapmam gerekir?

    Kooperatiften haksız bir kararla çıkarıldığınızda vakit kaybetmeden Asliye Ticaret Mahkemesinde ihraç kararının iptali davası açmanız gerekir. Bu süreçte yönetimin gönderdiği ihtarnamelerin usule uygun olup olmadığı ve yasal prosedürlerin takip edilip edilmediği mahkeme tarafından titizlikle incelenir.

  • İhraç kararının iptali davası açmak için ne kadar sürem var?

    İhraç kararının size usulüne uygun şekilde tebliğ edildiği tarihten itibaren 3 aylık bir süreniz bulunmaktadır. Bu süre hak düşürücü nitelikte olduğu için bir gün bile geciktirilmesi durumunda davanız reddedilir ve üyeliğinizi geri dönülemez şekilde kaybedersiniz.

  • Aidat borcu nedeniyle kooperatiften atılmanın yasal şartları nelerdir?

    Aidat borcu nedeniyle bir üyenin atılabilmesi için kooperatifin mutlaka usulüne uygun iki ayrı ihtarname göndermiş olması şarttır. Her iki ihtardaki borç miktarları birbiriyle tutarlı olmalı ve üyeye borcunu ödemesi için kanunen en az bir aylık süre tanınmalıdır.

  • Kooperatif ihraç kararı iptali davası hangi mahkemede açılır?

    Kooperatif ihraç kararlarının iptali davaları, kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesinde açılmalıdır. Bu davalar ticari dava statüsünde kabul edilir ve davanın doğrudan kooperatif tüzel kişiliğine karşı yöneltilmesi zorunludur.

  • Kooperatif aidat borcuna istenen faiz oranının bir sınırı var mı?

    Evet, kooperatifler aidat borçlarına sınırsız faiz uygulayamaz ve belirlenen faiz oranı yasal faiz oranının yüzde yüz fazlasını kesinlikle aşamaz. Eğer ihtarnamede bu yasal sınırı aşan fahiş faizler talep edilmişse, gönderilen ihtarname haksız sayılır ve ihraç kararı mahkemece iptal edilir.

  • İhtarname süresinin 30 gün yerine bir ay olarak verilmesi neden önemlidir?

    Kanun üyeye borcunu ödemesi için en az bir aylık süre verilmesini emreder ve eğer ihtarnamenin gönderildiği ay 31 gün çekiyorsa üyeye 30 gün süre tanınması hukuka aykırıdır. Ortağın aleyhine yapılan bu tür süre kısaltmaları ihtarı geçersiz kılarak ihraç kararının bozulmasına yol açar.

  • Kooperatiften ihraç edilirsem ödediğim aidatlar geri alınır mı?

    Ödenmiş ortaklık payı ve girişim bedeli, ihraçtan sonra kooperatifin hesaplamasına göre iade edilebilir. Kooperatif, borçlarınızı ve yönetim planında yazılı kesintileri bu tutardan düşebilir. İhraç haksızsa öncelik kararın iptalidir, iptal edilirse üyeliğiniz devam eder ve bu iade söz konusu olmaz.

İLGİLİ YAZILAR