Limited Şirkette Sorunlu Ortak Şirketten Nasıl Çıkarılır (Atılır)?
Şirketinizdeki bir ortak faaliyetlerinizi zarara uğratıyorsa, onu haklı sebeple şirketten çıkarma davası açmanız mümkün. Ama bu davanın en kritik virajı, genel kurulda alınması gereken ağırlaştırılmış nisap.
Genel kurul kararının nasıl alındığını, çıkarılan ortağın ayrılma akçesi hakkını kaybedip kaybetmediğini ve Yargıtay’ın emsal kararlarını anlatıyoruz.
Sorunlu Ortağı Çıkarmanın Hukuki Temelleri (TTK m. 640)
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), limited şirketlerde “şirketten çıkarma” müessesesini 640. maddesinde iki farklı hukuki zemine dayandırmıştır. Bir ortağı şirketten atabilmek için ya şirket ana sözleşmenizde bu duruma özel kurallar bulunmalı ya da doğrudan mahkemeye başvurarak haklı sebeplerinizi kanıtlamalısınız.
1. Şirket Sözleşmesinde Öngörülen Sebeplerle Çıkarma
Eğer şirketi kurarken veya sonradan oybirliği ile şirket ana sözleşmesine “Hangi durumlarda bir ortak şirketten çıkarılabilir?” sorusunun cevabını yazdıysanız, işiniz nispeten daha kolaydır. Örneğin; “Ortaklardan birinin yüz kızartıcı bir suçtan mahkum olması”, “Ortağın başka bir rakip şirkete ortak olması” veya “Üst üste üç genel kurula mazeretsiz katılmaması” gibi somut çıkarma sebepleri sözleşmede yer alabilir.
Bu sebeplerden biri gerçekleştiğinde, şirket genel kurulu toplanır ve sözleşmedeki maddeye dayanarak çıkarma kararı alır. Alınan bu ihraç kararı, noter aracılığıyla sorunlu ortağa bildirilir. Çıkarılan ortak, kararın kendisine tebliğinden itibaren 3 ay içinde iptal davası açma hakkına sahiptir. İptal davası açılmazsa veya açılan dava reddedilirse ortaklık bağı kesin olarak kopar.
2. Haklı Sebebe Dayanarak Mahkeme Kararıyla Çıkarma
Uygulamada şirket sözleşmelerinin çoğu standart (matbu) olarak hazırlandığından, çıkarma sebepleri genellikle sözleşmelerde yer almaz. İşte bu noktada TTK m. 640/3 devreye girer: Şirketin istemi üzerine ortağın mahkeme kararıyla haklı sebebe dayanılarak şirketten çıkarılması talep edilebilir. Burada mahkemenin takdir yetkisi devreye girer. Bir davranışın “haklı sebep” sayılıp sayılmayacağı her somut olayın özelliğine göre Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından değerlendirilir.
Haklı Sebep (İhraç Nedeni) Sayılabilecek Durumlara Örnekler:
| Sadakat ve Rekabet Yasağının İhlali | Ortağın, şirketin müşteri portföyünü kendi şahsi işleri için kullanması veya aynı alanda faaliyet gösteren rakip bir şirkete yönetici/sınırsız sorumlu ortak olması. |
| Şirketin Zarara Uğratılması | Ortağın şirket mallarını, demirbaşlarını veya nakit varlıklarını haksız yere kendi zimmetine geçirmesi, şirketi kasıtlı olarak borçlandırması. |
| Yönetimi Kilitleme (Hakkın Kötüye Kullanımı) | Hiçbir haklı veya rasyonel ekonomik gerekçesi olmaksızın, şirketin büyümesi, kredi alması veya yatırım yapması için gereken genel kurul kararlarına sürekli “ret” oyu vererek şirketi çalışamaz (felç) hale getirmesi. |
| Kişisel İlişkilerin Tamamen Kopması | Ortaklar arasında sözlü veya fiziksel şiddete varan, ticari hayatı sürdürmeyi imkânsız kılacak ölçüde derin husumetlerin doğması. |
(Önemli İstisna: Sermaye koyma borcunu ödemeyen bir ortak, doğrudan haklı sebeple çıkarma davasına konu edilemez. Kanun, sermayesini ödemeyenler için TTK m. 483’te düzenlenen özel “Iskat/Paydan Yoksun Bırakma” prosedürünün işletilmesini emreder).
Çıkarma Davasının En Kritik Virajı: Genel Kurul Kararı ve Ağırlaştırılmış Nisap
Uygulamada yapılan en büyük ve en ölümcül hukuki hata; sorunlu ortaktan bıkan diğer ortaklardan birinin, doğrudan adliyeye giderek kendi adına “Bu adamı şirketten atın” diye dava açmasıdır. Yüksek mahkeme içtihatları bu konuda tavizsizdir: Bir ortak, diğer bir ortağın şirketten çıkarılmasını şahsen dava edemez. Çıkarma davasını açma yetkisi (aktif husumet ehliyeti) sadece ve sadece Şirket Tüzel Kişiliğine aittir.
Peki şirket bu davayı nasıl açacaktır? İşte sürecin en zorlu şartı buradadır: Şirket müdürü, kendi başına inisiyatif alıp şirketi temsilen bu davayı açamaz. TTK m. 621/1-h hükmü uyarınca; bir ortağın haklı sebeple şirketten çıkarılması için mahkemeye başvurulabilmesi adına öncelikle Genel Kurulun toplanarak dava açılması yönünde karar alması zorunludur. Bu karar bir dava şartıdır; karar olmadan açılan dava derhal usulden reddedilir.
Genel Kurulda Çıkarma Kararı Alınabilmesinin Kanuni Şartları (Nisap): Sorunlu ortağın mahkemeye verilmesi için yapılacak genel kurulda aranan karar nisabı, kanunun öngördüğü en ağır nisaplardan biridir. Kararın alınabilmesi için şu iki şartın aynı anda (kümülatif olarak) gerçekleşmesi zorunludur:
- Toplantıda temsil edilen oyların en az üçte ikisinin (%66,6) olumlu oy vermesi.
- Olumlu oy veren bu oyların, aynı zamanda oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunu (yarıdan bir fazlasını) oluşturması.
Yüzde 50 – Yüzde 50 (Eşit Paylı) Ortaklıklarda Düğüm Nasıl Çözülür?
Eğer şirketiniz sadece iki ortaktan oluşuyorsa ve hisse dağılımı %50-%50 veya %60-%40 şeklinde ise, yukarıda bahsettiğimiz 2/3 (%66,6) nitelikli genel kurul nisabını tek başınıza sağlamanız matematiksel olarak imkânsızdır. Sorunlu ortak kendi çıkarılmasına “Evet” demeyeceğine göre, genel kuruldan çıkarma kararı çıkartılamaz. Bu durumda çaresiz misiniz?
Hayır. Böyle bir kilitlenme durumunda, “Şirketin haklı sebeple feshi” davası (TTK m. 636) devreye sokulur. Yüzde 50 paya sahip mağdur ortak, Asliye Ticaret Mahkemesinde şirketin feshini talep eder.
Ancak mahkemeden, şirketin tamamen kapatılması (tasfiyesi) yerine, alternatif bir çözüm olarak; “Haklı sebeplerin faili olan sorunlu ortağın, payının gerçek değerinin ödenerek şirketten çıkarılmasına ve şirketin benim tek ortaklığımda devam etmesine karar verilsin” talebinde bulunur. Hakim, şirketin yaşatılması ilkesi gereği, haklı bulduğu takdirde şirketi feshetmek yerine sorunlu ortağı şirketten atarak davayı sonlandırabilir.
Ne yapılabileceğini birlikte konuşalım. Bize yazmanız yeterli.
Ayrılma Akçesi: Sorunlu Ortak Bedavaya mı Gönderilir?
Birçok müvekkilimiz, şirkete zarar veren ortağı şirketten atarken “O bize çok zarar verdi, beş kuruş vermeden hisselerine el koyalım” şeklinde düşünmektedir. Ancak hukuk sistemi, “mülkiyet hakkının dokunulmazlığı” ilkesi gereği, çıkarılan ortağın pay bedelinin ödenmesini zorunlu tutar.
TTK m. 641 uyarınca; şirketten ayrılan veya mahkeme kararıyla çıkarılan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini (pay bedelini) şirketten isteme hakkına sahiptir.
Ayrılma Akçesi Hesaplanırken Nelere Dikkat Edilir?
| Değerleme Tarihi | Çıkarılan ortağın payı, mahkemenin çıkarma kararı verdiği tarihe en yakın olan bilanço tarihindeki durumuna göre hesaplanmaz; doğrudan “karar tarihine en yakın şirket varlığı (gerçek değeri)” esas alınarak hesaplanır. |
| Gerçek Değer Kavramı | Şirketin resmi vergi dairesi kayıtları (Kurumlar Vergisi Beyannamesi vb.) şirketin gerçek değerini yansıtmaz. Şirketin elindeki gayrimenkuller, araç filosu, makine parkuru, lisansları, müşteri portföyü ve marka değeri (şerefiye) güncel piyasa rayiç bedelleri üzerinden uzman bilirkişilerce (tasfiye bilançosu ilkelerine göre) yeniden değerlemeye tabi tutulur. |
| Ödeme ve İcra Aşaması | Mahkeme, sorunlu ortağın şirketten ihracına karar verdiğinde, aynı zamanda ayrılma akçesinin ödenmesine de hükmeder. Çıkarılan ortak bu tutarı şirketten tahsil edemezse, ilamlı icra yoluyla şirketin mallarına ve banka hesaplarına haciz koyabilir. İcra süreçlerinin nasıl işlediği hakkında daha geniş bilgi için İcra Hukuku sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. |
Yargıtay ve Emsal Karar Yaklaşımı
Yüksek Yargıtay kararları, limited şirketten çıkarma davalarında izlenmesi gereken katı usul kurallarını net çizgilerle belirlemiştir:
| Davanın Tarafları (Husumet) Üzerine | Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarında (Örn: 20/09/2017 tarih, 2016/1530 E. 2017/4591 K. ile 13/12/2017 tarih, 2016/4753 E. 2017/7190 K. sayılı kararları); limited şirket ortağının bir başka ortağın şirketten çıkarılmasını bireysel olarak isteyebileceğine dair yasada hiçbir hüküm bulunmadığı, haklı sebebe dayalı çıkarmanın “ancak şirket tarafından” (genel kurul kararı alındıktan sonra) talep edilebileceği kesin olarak hükme bağlanmış ve doğrudan ortaklarca açılan davalar aktif husumet ehliyeti yokluğundan reddedilmiştir. |
| Sermaye Borcu Temerrüdü Üzerine | Yargıtay 11. HD. 18/09/2017 tarih 2016/1728 E. 2017/4475 K. sayılı ilamında; bir ortağın sermaye koyma borcunu ödememesi halinin doğrudan “haklı sebeple çıkarma davasına” konu edilemeyeceğini, kanunun bunun için TTK m. 483’te öngörülen (noter ihtarı ve ıskat) özel usulünü ihdas ettiğini, bu özel usul uygulanmadan ortağın mahkemece çıkarılamayacağını vurgulamıştır. |
| Gerçek Değerin Hesaplanması Üzerine | Yargıtay 11. HD. 10.07.2008 tarih 2007/1803 E. 2008/9282 K. sayılı kararında; ayrılan ortağa ödenecek çıkma payının belirlenmesinde, davalı şirketin Kurumlar Vergisi Beyannamelerinin esas alınmasının doğru bir yaklaşım olmadığını, şirketin tüm defter ve kayıtları üzerinde tasfiye bilançosu ilkeleri uyarınca inceleme yapılarak şirketin gerçek malvarlığının ve gerçek değerinin belirlenmesi gerektiğini içtihat etmiştir. |
Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç
Şirkete zarar veren sorunlu bir ortağı kendi başınıza uzaklaştırmaya çalışmak yerine, TTK madde 621/1-h kapsamında üçte iki genel kurul nisabının doğru sağlanması gerekiyor.
Toplantıya çağrı usulünün (gündem, noter tebligatı, toplantı başkanlığı) hatasız yapılması ve haklı sebeplerin ticari defter, banka hareketleri ve bilirkişi raporu gibi yazılı delillerle kanıtlanması bu sürecin başarısını belirliyor.
Bir ortağın şirketten çıkarılması, Türk Ticaret Kanunu’nun 640. maddesinde iki ayrı yolla düzenlenmiştir. Birincisi genel kurul kararıyla çıkarmadır ve ancak şirket sözleşmesinde bu sebeplerin önceden öngörülmüş olması halinde mümkündür. Sözleşmede yazmayan bir sebebe dayanılarak alınan çıkarma kararı geçersizdir. İkincisi mahkeme kararıyla çıkarmadır; aynı maddenin son fıkrası, şirketin istemi üzerine ortağın haklı sebebe dayanılarak mahkeme kararıyla çıkarılmasının saklı olduğunu söyler.
Sözleşmede hüküm yoksa izlenecek yol budur. Çıkarılan ortak açısından da bir süre işler: kararın noter aracılığıyla kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde iptal davası açabilir. Bu üç aylık süre kaçırılırsa çıkarma kararı kesinleşir. Çıkarılan ortağa ödenecek ayrılma akçesini ayrı bir yazıda anlattık. Ticaret Hukuku Davaları alanındaki deneyimimizle, ister şirket ister ortak tarafında olun sürecinizi yürütmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
SIKÇA SORULAN SORULAR
-
Limited şirketten sorunlu bir ortak nasıl çıkarılır?
Limited şirketten bir ortağı çıkarmak için ya şirket sözleşmesinde yazılı özel şartların oluşması ya da mahkemeye başvurarak haklı bir sebebin kanıtlanması gerekir. Süreç, genel kurulun dava açılması yönünde karar almasıyla başlar ve şirket tüzel kişiliği adına açılan bir dava ile yürütülür.
-
Hangi durumlar bir ortağın şirketten atılması için haklı sebep sayılır?
Şirketin ticari sırlarını rakiplere sızdırmak, şirket kasasını şahsi harcamalar için kullanmak ve genel kurul toplantılarını kasten kilitleyerek karar alınmasını engellemek haklı sebep sayılır. Ayrıca sadakat yükümlülüğüne aykırı davranmak ve ortaklar arasında ticari hayatı imkansız kılan derin husumetlerin oluşması da geçerli nedenlerdir.
-
Bir ortak tek başına diğer ortağı şirketten atma davası açabilir mi?
Hayır, kanunen bir ortağın diğer bir ortağı şahsen dava ederek şirketten çıkarma hakkı bulunmamaktadır. Çıkarma davasını açma yetkisi sadece şirket tüzel kişiliğine aittir ve davanın açılabilmesi için öncelikle usulüne uygun bir genel kurul kararı alınması zorunlu bir dava şartıdır.
-
Ortak çıkarma davası açmak için genel kurulda kaç oy gereklidir?
Bir ortağın çıkarılması için yapılacak genel kurulda, temsil edilen oyların en az üçte ikisinin olumlu oy vermesi şarttır. Ayrıca bu olumlu oyların, şirketin tüm esas sermayesinin salt çoğunluğunu oluşturması gereken ağırlaştırılmış bir nisap kuralı aranmaktadır.
-
İki ortaklı ve %50 paylı şirketlerde kilitlenen çıkarma süreci nasıl aşılır?
Hisse oranları nedeniyle genel kurulda karar alınamıyorsa, mahkemeden şirketin haklı sebeple feshi talep edilebilir. Hakim bu durumda şirketi tamamen kapatmak yerine, alternatif bir çözüm olarak sorunlu ortağın pay bedelini alarak şirketten çıkarılmasına ve şirketin diğer ortakla devam etmesine karar verebilir.
-
Şirketten çıkarılan ortağa hisse bedeli ödenmek zorunda mıdır?
Evet, kanuna göre şirketten çıkarılan ortağa, paylarının gerçek değerine karşılık gelen ‘ayrılma akçesi’ mutlaka ödenmelidir. Şirket varlıkları ve marka değeri üzerinden yapılan güncel hesaplama sonucunda belirlenen bu bedel, ortağın mülkiyet hakkı kapsamında güvence altındadır.
-
Ortağı şirketten çıkarma davasında hangi deliller sunulur?
Genel kurul kararı, ortağın şirkete verdiği zarara veya görevlerini ihmal ettiğine dair belgeler, yazışmalar, muhasebe kayıtları ve bilirkişi raporu sunulabilir. Haklı sebebi somut olay ve belgelerle göstermek davanın kabulü için önemlidir, genel iddialar mahkemeyi ikna etmeyebilir.
