Örgütlü Suçta İletişim Denetiminden Elde Edilen Delil

Giriş ve Olayın Özeti

Türkiye’de ceza yargılamasının temel taşlarından olan delillerin hukuka uygunluğu ve değerlendirilmesi, özellikle örgütlü suçlar söz konusu olduğunda daha da karmaşık bir hal almaktadır. Ceza Genel Kurulu’nun 2013/468 Esas, 2014/268 Karar sayılı önemli kararı, tam da bu konuyu, yani telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi sonucu elde edilen delillerin, örgütlü suçlarda delil niteliğini derinlemesine ele almaktadır.

Olayda, sanıklar S.. A.., V.. A.., M.. Ç.., H.. Ç.., S.. Ç.. ve O.. Ç.. hakkında, suç işlemek amacıyla örgüt kurmak/yönetmek ve uyuşturucu madde ticareti yapmak suçlarından yargılama yapılmıştır. Adana 8. Ağır Ceza Mahkemesi, sanıkların bu suçlardan mahkûmiyetine karar vermiştir. Ancak, temyiz üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 10. Ceza Dairesi, suç işlemek için örgüt kurma ve örgüte üye olma suçları yönünden hukuka aykırı delillerin (telefon konuşmaları) hükme esas alınamayacağı gerekçesiyle mahkûmiyet hükümlerini bozmuştur. Özel Daire, örgütün unsurlarının oluşmadığını da belirtmiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise bu bozma kararına itiraz ederek, iletişimin denetlenmesi kararlarıyla elde edilen delillerin örgütlü suçlar açısından da kullanılabileceği ve örgüt unsurlarının mevcut olduğu görüşünü ileri sürmüştür. Bu uyuşmazlık, nihayet Ceza Genel Kurulu önüne gelmiştir.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

Ceza Genel Kurulu’nun çözümlemesi gereken temel uyuşmazlık, uyuşturucu madde ticareti suçundan alınan iletişimin denetlenmesi kararları üzerine elde edilen delillerin, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 188/5 (örgüt faaliyeti çerçevesinde uyuşturucu ticareti) ve 220/1-2 (suç işlemek amacıyla örgüt kurma/üye olma) maddeleri açısından hükme esas alınıp alınamayacağı noktasında toplanmıştır.

Kurul, öncelikle ceza muhakemesi hukukunun temel ilkelerinden olan “delillerin serbestliği” ve “hukuka uygun delil” kavramlarına değinmiştir. CMK’nın 217. maddesinin ikinci fıkrası, “Yüklenen suç, hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir” hükmünü içermektedir. Ancak, bu serbestliğin “delil yasakları” ile sınırlandırıldığı, önemli olanın delil elde etme sürecinde “sanığın temel haklarının” ihlal edilip edilmediği üzerinde durulmuştur. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına atıfta bulunularak, basit şekle aykırılıkların değil, yargılamanın bir bütün olarak adil olup olmadığının esas alınması gerektiği vurgulanmıştır.

Telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi tedbirleri (CMK m.135-138) incelenirken, CMK 135/6 maddesindeki suç sınırlamasına dikkat çekilmiştir. Buna göre, dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi tedbirleri, fıkrada sınırlı olarak sayılan suçlar için uygulanabilir. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (m.188) ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma (m.220’nin belirli fıkraları hariç) bu suçlar arasında yer almaktadır. Ayrıca, CMK 138/2 maddesi “tesadüfen elde edilen deliller” konusunda düzenleme yapmaktadır.

Ceza Genel Kurulu, yaptığı değerlendirmede, örgütlü uyuşturucu madde ticareti şüphesiyle alınan iletişim denetlemesi kararlarıyla hukuka uygun yöntemlerle elde edilen delillerin, sadece uyuşturucu madde ticareti suçu için değil, aynı soruşturmanın konusu olan ve cezayı artıran örgüt faaliyeti (TCK 188/5) ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma (TCK 220/1) suçları yönünden de kullanılabileceğini belirtmiştir. Kurul, 135/6’da sayılan bir suçtan elde edilen delillerin, aynı fıkrada sayılan ve soruşturmanın konusunu oluşturan diğer suçlar için de “evleviyetle” kullanılabileceği yorumunu getirerek, aksi durumun örgütlü suçlulukla mücadeleyi zorlaştıracağını vurgulamıştır.

Özellikle, suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma (TCK 220/2) suçu açısından da delillerin kullanılabileceği kabul edilmiştir. Gerekçe olarak, suç vasfının nitelik değiştirebileceği ve sanığın yönetici mi yoksa üye mi olduğunun yargılama sonunda belli olacağı belirtilmiştir. Soruşturmanın başlangıcında tüm vasıfların tam olarak belirlenemeyeceği ve kolluktan bu yönde beklenti içinde olunamayacağı da ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, Ceza Genel Kurulu, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın itirazını haklı bularak kabul etmiş, Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin bozma kararını kaldırmış ve dosyayı hükümlerin esasının incelenmesi için Özel Daireye göndermiştir. Bu karar, uyuşturucu ticareti soruşturmalarında elde edilen delillerin, örgütlü suç niteliğindeki TCK 188/5 ve TCK 220 maddeleri açısından da delil olarak kabul edilebileceğine hükmetmiştir.

Yorum

Ceza Genel Kurulu’nun bu kararı, örgütlü suçlulukla mücadelede delillerin kapsamı ve niteliği konusunda önemli bir içtihadı ortaya koymaktadır. Özellikle telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi gibi modern soruşturma teknikleriyle elde edilen verilerin, birden fazla suça ilişkin delil niteliği taşıyıp taşımayacağı sorunsalına açıklık getirmiştir.

Karar, delillerin serbestliği ilkesini vurgulamakla birlikte, hukuka aykırı delillerin değerlendirilmesinde “sanığın temel haklarının ihlal edilip edilmediği” kriterini ön planda tutmaktadır. Bu yaklaşım, AİHM içtihatlarıyla da paralel bir çizgi izlemektedir. Kurul, basit şekli aykırılıkların değil, adil yargılanma hakkını zedeleyecek nitelikteki hak ihlallerinin delilin kullanılmasına engel olacağını belirtmiştir.

En kritik nokta, bir suç için (uyuşturucu ticareti) hukuka uygun şekilde alınan iletişim denetlemesi kararının, aynı soruşturma kapsamında ancak suçun örgütlü işlenmesi veya örgüt kurma/yönetme suçları için de delil olarak kullanılıp kullanılamayacağı meselesidir. Genel Kurul, bu delillerin, CMK 135/6’da sayılan suçlar arasında yer alan diğer suçlar için de “evleviyetle” kullanılabileceğini kabul ederek, suçla mücadeledeki etkinliği artırma amacını güttüğünü göstermiştir.

Karşı oy kullanan üyelerin görüşleri ise, haberleşme özgürlüğüne müdahalenin sınırlılığı, karar alınmayan suçlar için delillerin hukuka aykırılığı ve örgütün unsurlarının somut olayda yeterince oluşmaması gibi noktaları vurgulayarak, bu alandaki hassasiyeti ve farklı yorumlama biçimlerinin varlığını ortaya koymaktadır. Özellikle, 2014 yılında yapılan yasal değişiklikle CMK 135/6’dan TCK 220’nin tamamen çıkarılması, bu tartışmaların yasal zeminde de karşılık bulduğuna işaret etmektedir.

Sonuç olarak, bu karar, özellikle örgütlü suçlarla mücadele eden hukuk uygulayıcıları için önemli bir rehber niteliğindedir. Delillerin elde edilmesi ve değerlendirilmesindeki dinamikleri anlamak, hem savunma hem de iddia makamı açısından büyük önem taşımaktadır.

Karar Künyesi

• Mahkeme: T.C. Yargıtay Ceza Genel Kurulu
• Esas No: 2013/468
• Karar No: 2014/268
• Karar Tarihi: 20.05.2014

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR