Trafik Kazası ve Haksız Fiil Zararlarında İcra İnkar Tazminatı İstenir mi?

Trafik kazası veya haksız fiilden doğan bir alacağınıza itiraz edildiyse, icra inkar tazminatı isteyip isteyemeyeceğiniz bu tür alacakların niteliğine bağlı bir konu. Zarar miktarı net olarak belirlenmemişse bu hak zorlaşabiliyor.

Trafik kazası zararının likit sayılıp sayılmadığını, taraflar arasında bir mutabakatname varsa tazminatın nasıl alınacağını ve sürecin teknik risklerini anlatıyoruz.

Haksız Fiil ve Trafik Kazası Alacaklarında İcra Takibi Süreci

Hukukumuzda “Haksız Fiil”, hukuka aykırı bir eylemle başkasına zarar verilmesi anlamına gelir ve trafik kazaları bunun en yaygın örneğidir. Aracınıza çarpılması sonucu oluşan hasar, kazanç kaybı veya ikame araç bedeli gibi talepleriniz haksız fiil sorumluluğuna dayanır. Bu zararların tahsili için doğrudan genel mahkemelerde dava açılabileceği gibi, tahsilatı hızlandırmak adına İcra Müdürlükleri aracılığıyla “İlamsız İcra Takibi” de başlatılabilir.

Başlattığınız ilamsız icra takibinde, borçluya (kazaya sebebiyet veren tarafa veya sigorta şirketine) bir ödeme emri gönderilir. Borçlu, bu ödeme emrini tebliğ aldıktan sonra 7 gün içinde borca veya kusur oranına itiraz ettiğinde, hiçbir mahkeme kararına gerek kalmaksızın İcra Hukuku gereği takip kendiliğinden durur. Duran bu takibi canlandırmak, borçlunun haksız itirazını bertaraf edip haciz aşamasına geçebilmek için alacaklının genel mahkemelerde İtirazın İptali Davası açması zorunludur.

İtirazın İptali Davası ve %20 İcra İnkar Tazminatı Şartları

İtirazın İptali Davaları, İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 67. maddesinde düzenlenmiştir. Alacaklı, borçlunun itirazının kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren tam 1 (bir) yıl içinde bu davayı açmalıdır. Bu davanın alacaklılara sunduğu en büyük avantaj, borçluyu asıl borcunun yanında ekstra bir cezaya, yani İcra İnkar Tazminatına mahkum edebilmesidir.

İİK m. 67/2 uyarınca, bu davada borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu, hükmolunan borç meblağının yüzde yirmisinden (%20) aşağı olmamak üzere uygun bir tazminatla mahkum edilir. Ancak, mahkemenin bu tazminata hükmedebilmesi için kanunun ve Yargıtay’ın aradığı çok katı şartlar vardır:

• Geçerli ve yetkili icra dairesinde başlatılmış bir ilamsız takip olmalıdır.
• Borçlu 7 günlük süresi içinde itiraz etmiş olmalıdır.
• Alacaklı 1 yıllık hak düşürücü süre içinde davayı açmış olmalıdır.
• Dava dilekçesinde %20 icra inkar tazminatı açıkça talep edilmelidir.
• Borçlu davanın esasına yönelik haksız çıkmalıdır.
• En Hayati Şart: Takibe konu edilen alacak mutlak surette “Likit (Muayyen / Belirlenebilir)” olmalıdır.

İşte trafik kazaları ve haksız fiil zararlarında asıl hukuki tartışma tam olarak bu son şartta, yani alacağın “likit” olup olmaması noktasında kopmaktadır.

Likit Alacak Nedir? Trafik Kazası Zararı Likit Midir?

İcra inkar tazminatına hak kazanmanın temel taşı olan likit (belirli) alacak; tutarı net olarak belli olan, hesaplanabilen veya borçlu tarafından bilinebilecek durumda olan alacaktır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun (HGK) yerleşik içtihatlarına göre; “Likit bir alacaktan söz edilebilmesi için, ya alacağın gerçek miktarının belli ve sabit olması, ya da borçlusu tarafından bilinmesi veya bilinmesinin gerekmekte olması, böylece, borçlunun yalnız başına ne kadar borçlu olduğunu tespit edebilecek durumda olması gerekir”.

Kural: Haksız Fiil Zararları Likit Değildir (Yargılamayı Gerektirir)

Bir faturaya veya sözleşmeye dayalı ticari alacaklar taraflarca baştan bilindiği için likittir ve %20 tazminata tabidir. Ancak kural olarak; trafik kazasından, haksız fiilden veya bir suçtan doğan zararlar likit (belirli) değildir.

Çünkü bir trafik kazası sonrasında kimin yüzde kaç kusurlu olduğu (Asli kusur, tali kusur), araçtaki gerçek hasar bedelinin ne kadar olduğu, aracın piyasa rayicinde ne kadar değer kaybına uğradığı veya kaza sonucu doğan bedensel zararın (işgöremezlik tazminatının) rakamsal tutarı taraflarca kendi başına bilinemez. Tüm bu unsurlar; ancak mahkemece yapılacak uzun bir yargılama, keşif, bilirkişi incelemesi (makine mühendisi veya adli tıp uzmanı raporları) ve şahit dinlenmesi sonucunda hakimin takdiri ile ortaya çıkar.

Bu nedenle, salt bir trafik kazası tutanağına dayanarak ilamsız icra takibi başlatır ve borçlunun itirazı üzerine itirazın iptali davası açarsanız; mahkeme sizi %100 haklı bulup asıl alacağınızı ve faizinizi size verse dahi, alacağın baştan belli olmaması ve “yargılamayı gerektirmesi” sebebiyle %20 İcra İnkar Tazminatı talebinizi reddedecektir.

Yargıtay İstisnası: “Mutabakatname” ile Tazminat Nasıl Alınır?

Hukukun derinliği ve uzman bir avukatın stratejisi tam da bu noktada devreye girer. Kural olarak likit olmayan ve inkar tazminatı alınamayan trafik kazası/haksız fiil zararlarını, likit hale getirerek borçluyu %20 tazminata mahkum etmenin mucizevi bir yolu vardır: Tarafların Kendi Aralarında Anlaşması (İbraname / Mutabakatname).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun (HGK) 29.01.2014 tarihli ve E. 2013/488 K. 2014/48 sayılı emsal kararı, bu konudaki hukuki tıkanıklığı tamamen çözen ve alacaklılara büyük bir yasal avantaj sunan tarihi bir içtihattır.

Söz konusu emsal karara konu olayda; haksız fiilden (zarar verici eylemden) kaynaklanan bir alacak için icra takibi başlatılmış, borçlu itiraz etmiş ve yerel mahkeme “haksız fiil zararı yargılamayı gerektirir, likit değildir” diyerek icra inkar tazminatını reddetmiştir. Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu dosyayı incelediğinde çok kilit bir detayı tespit etmiştir: Taraflar haksız fiil meydana geldikten sonra bir araya gelmiş ve zararın miktarı üzerinde anlaşıp bir “Mutabakatname (Anlaşma Belgesi)” imzalamışlardır.

Yargıtay HGK bu kararında şu büyük kuralı koymuştur: “.özellikle davalı tarafça davadan sonra ödenen alacağın miktarının, taraflar arasında düzenlenen mutabakatnamede alacağın belirlendiği ve bu belgenin imzalandığı tarih itibariyle, alacağın likit hale geldiği anlaşıldığına göre. icra inkar tazminatına hükmedilmesi gerekirken.”.

(Not: İlgili Yargıtay kararının verildiği dönemde yasal inkar tazminatı oranı %40 olduğu için kararda bu oran geçmektedir. Ancak 6352 sayılı Kanun ile yapılan güncel İİK m. 67 değişikliği uyarınca günümüzde bu oran %20’den aşağı olmamak üzere uygulanmaktadır).

Bu Emsal Kararın Sizin İçin Anlamı Nedir?

Eğer aracınıza çarpıldıysa veya bir haksız fiil sonucu zarara uğradıysanız; karşı tarafla (veya sigorta şirketiyle) kazadan sonra zararın bedeli konusunda (Örneğin; “Araçtaki hasar ve değer kaybı bedelinin toplam 200.000 TL olduğu hususunda taraflar mutabıktır” şeklinde) yazılı bir mutabakatname, protokol veya ibraname imzalarsanız, alacağınızın hukuki niteliği değişir.

Artık ortada mahkemenin kusur araştırmasını veya bilirkişi incelemesini gerektiren belirsiz bir zarar yoktur; borçlunun bizzat imza atarak miktarını bildiği ve kabul ettiği LİKİT (Belirli) bir alacak vardır. Eğer borçlu bu imzalı mutabakatnameye rağmen ödeme yapmaz ve başlattığınız icra takibine kurnazlık yaparak itiraz ederse; açacağımız İtirazın İptali Davasında Yargıtay’ın bu emsal kararını sunarak, hakimin o kişiyi haksız itirazından dolayı asıl borcunun yanında en az %20 İcra İnkar Tazminatına mahkum etmesini kesin olarak sağlarız.

Sürecin Teknik İncelikleri ve Hak Kaybı Riskleri

Haksız fiil zararlarında itirazın iptali davası açarken, alacağın likitlik vasfının değerlendirilmesi ve tazminat talebinin hukuki temellere oturtulması kritik bir uzmanlık gerektirir. Uygulamada alacaklıların sıklıkla düştüğü tuzaklar şunlardır:

Uzman Avukat Değerlendirmesi ve Kapanış

Trafik kazası veya haksız fiilden doğan zararlarda genel kural, bu tür alacakların yargılama gerektirdiği için icra inkar tazminatına konu olamayacağı yönünde. Ama Yargıtay, taraflar arasında imzalanan bir mutabakatname varsa bu engelin aşılabileceğini kabul ediyor.

Kazadan sonra karşı tarafla zararın miktarını sabitleyen doğru bir hukuki metin imzalatabilirseniz, sonradan yapılacak haksız bir itirazı borçlunun aleyhine yüzde 20 tazminata dönüştürebilirsiniz.

Haksız fiilden doğan alacaklarda icra inkar tazminatı kural olarak istenemez, çünkü bu alacaklar likit değildir. Trafik kazasından doğan maddi zararın miktarı kusur oranına, aracın değer kaybına ve bilirkişi hesabına bağlıdır; manevi tazminat ise doğrudan hâkimin takdirindedir. İcra ve İflas Kanunu’nun 67. maddesindeki tazminat, miktarı belge üzerinden duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenebilen alacaklara özgü olduğu için, takdire açık bu kalemlerde uygulanmaz. Bu kuralın istisnası, alacağın sonradan likit hâle gelmesidir.

Sigorta şirketinin hasar bedelini belirleyip yazılı olarak kabul etmesi, tarafların tutanak ya da protokolle zararı rakamla tespit etmesi veya kesinleşmiş bir mahkeme ilamının bulunması hâllerinde alacak belirli hâle gelir ve tazminat gündeme gelebilir. Bu nedenle kaza sonrası yapılan yazılı mutabakatları saklamak, yalnızca alacağı değil tazminat hakkını da korur. Likit alacak kavramını ayrıca anlattık. İtirazın İptali Davaları alanındaki deneyimimizle, alacağınızın likit hâle gelip gelmediğini değerlendirmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR