Rekabet yasağı sözleşmeniz Tüm Dünya sınırı içeriyorsa geçersiz mi sayılır?
Eski çalışanınızla imzaladığınız rekabet yasağı sözleşmesinde coğrafi sınırı geniş tuttuysanız ve bu yüzden sözleşmenin çöpe gideceğinden endişeleniyorsanız, Yargıtay’ın verdiği bir karar işinize yarayabilir. Aşırı geniş kapsamlı hükümler artık otomatik olarak geçersiz sayılmıyor, hakim devreye girip sözleşmeyi makul sınırlara çekebiliyor. Bu kararı aşağıda ayrıntılarıyla anlatıyoruz.
Rekabet yasağı sözleşmenizde geniş kapsamlı hükümler varsa bu artık otomatik geçersizlik anlamına gelmiyor, hakim sözleşmeyi makul sınırlara çekerek geçerli kılabilir.
Olayın Özeti
Bilgi teknolojileri alanında faaliyet gösteren bir şirket, eski çalışanlarının işten ayrıldıktan sonra aynı alanda yeni bir şirket kurduğunu ve böylece aralarındaki rekabet yasağı sözleşmesini ihlal ettiklerini öne sürerek cezai şart alacağı davası açmıştır. Davalı eski çalışanlar ise savunmalarında, sözleşmede rekabet yasağının coğrafi sınırının Tüm Dünya olarak belirlenmesinin hükmü geçersiz kıldığını ileri sürmüştür. Yerel mahkeme bu savunmayı haklı bularak, Türk Borçlar Kanunu madde 27 gereğince sözleşmenin kesin hükümsüz olduğuna karar vermiş ve davayı reddetmiştir.
Yargıtay’ın Değerlendirmesi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, yerel mahkemenin bu değerlendirmesini hatalı bulmuştur. Eski Borçlar Kanunu döneminde rekabet yasağına ilişkin sınırların aşılması kesin hükümsüzlük (butlan) sonucu doğururken, 01.07.2012’de yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 445. maddesi bu konuda önemli bir değişiklik getirmiştir. Bu maddenin ikinci fıkrasına göre, hakim aşırı nitelikteki bir rekabet yasağını bütün koşulları serbestçe değerlendirerek kapsamı veya süresi bakımından sınırlayabilir.
Yargıtay, bu düzenlemenin TBK 27 ve Medeni Kanun 23. maddeye göre özel norm niteliğinde olduğunu, dolayısıyla doğrudan kesin hükümsüzlük yaptırımının uygulanamayacağını belirtmiştir. Sözleşmede Tüm Dünya ibaresinin bulunması tek başına kesin hükümsüzlük anlamına gelmemekte, hakimin sözleşmeyi ayakta tutacak şekilde müdahale etme yetkisi bulunmaktadır. Taraflar arasında rekabet yasağı konusunda iradelerin birleştiği görüldüğünden, mahkemenin TBK 445/2 maddesine göre yeniden değerlendirme yapması gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
Bu Karar Ne Anlama Geliyor?
Bu karar sayesinde, aşırı geniş kapsamlı rekabet yasağı hükümleri artık otomatik olarak tamamen geçersiz sayılmıyor. Hakim, örneğin Tüm Dünya olarak belirlenmiş bir coğrafi sınırı, işverenin gerçek faaliyet alanıyla sınırlayarak sözleşmeyi geçerli kılabiliyor. İşveren iseniz, sözleşmenizde fahiş hükümler bulunsa bile tamamen geçersiz sayılma riskinin azaldığını bilmelisiniz, ama yine de makul sınırlar içinde düzenleme yapmak her zaman daha güçlü bir hukuki zemin sağlar.
Çalışan iseniz, sözleşmenin fahiş olması halinde tamamen geçersiz kalacağı beklentisi yerine, hakimin müdahalesiyle makul sınırlara çekilebileceğini göz önünde bulundurmalısınız. Böyle bir uyuşmazlıkla karşılaşırsanız, sözleşmenizin hangi yönde yorumlanabileceğini anlamak için hukuki destek almanız faydalı olacaktır.
Tüm Dünya ibaresi tek başına geçersizlik sebebi değil
Yargıtay’a göre coğrafi sınırın aşırı geniş olması sözleşmeyi otomatik olarak kesin hükümsüz kılmıyor, hakim müdahale edebiliyor.
TBK 445 hakime sınırlama yetkisi veriyor
Hakim aşırı nitelikteki rekabet yasağını kapsam veya süre bakımından makul seviyeye indirebiliyor.
İşverenler için hukuki güvence arttı
Sözleşme fahiş hükümler içerse bile tamamen geçersiz sayılma riski azaldı, ancak yine de makul sınırlar içinde hazırlanması önerilir.
Karar Künyesi
| Daire | Esas No | Karar No | Tarih | Konu |
|---|---|---|---|---|
| Yargıtay 11. Hukuk Dairesi | 2015/12450 | 2016/6672 | 16.06.2016 | Rekabet yasağı sözleşmesinde hakimin müdahale yetkisi ve cezai şart alacağı |
Rekabet Yasağı Sözleşmeniz Hakkında Destek Alın
İş sözleşmenizdeki rekabet yasağı hükümlerinin geçerliliği veya cezai şart alacağı davası konusunda uzman desteğine ihtiyacınız varsa yanınızdayız.
WhatsApp’tan yazınHemen İletişime GeçinSIKÇA SORULAN SORULAR
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin, rekabet yasağı sözleşmelerinde yer alan “Tüm Dünya” gibi fahiş coğrafi sınırların hukuki akıbetine ve hakimin sözleşmeyi hakkaniyete göre sınırlama yetkisine dair verdiği emsal karara dair merak edilenler:
-
Rekabet yasağı sözleşmesinde coğrafi sınırın ‘Tüm Dünya’ olarak yazılması sözleşmeyi tamamen geçersiz kılar mı?
Hayır, tamamen geçersiz kılmaz. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin emsal kararına göre, coğrafi sınırın ‘Tüm Dünya’ gibi aşırı ve fahiş belirlenmesi durumunda sözleşme doğrudan kesin hükümsüz (TBK m. 27) sayılmaz. Türk Borçlar Kanunu’nun 445. maddesi bu gibi durumlar için özel bir kural (lex specialis) niteliğinde olup, sözleşmenin tamamen iptal edilmesi yerine hakim müdahalesiyle ayakta tutulmasını öngörür.
-
Aşırı veya orantısız düzenlenen bir rekabet yasağı kaydına hakim nasıl müdahale eder?
TBK m. 445/2 uyarınca hakim, yer, zaman veya işin türü bakımından işçinin ekonomik geleceğini tehlikeye düşüren aşırı nitelikteki hükümleri tamamen iptal etmek yerine; somut olayın tüm şartlarını, işverenin faaliyet alanını ve varsa üstlendiği karşı edimi serbestçe değerlendirerek bu yasağın kapsamını veya süresini yasal ve makul sınırlara çekebilir.
-
Yargıtay’ın bu kararı işverenlerin hukuki menfaatlerini nasıl etkilemektedir?
Bu karar işverenler lehine önemli bir güvence sağlamaktadır. Eskiden fahiş ve geniş kapsamlı yazılan rekabet yasağı maddeleri mahkemelerce tamamen geçersiz sayılıyor ve işveren korumasız kalıyordu. Yeni uygulamada, sınır ‘Tüm Dünya’ yazılsa bile hakim bu yasağı şirketin asıl merkezi veya iş hacminin olduğu coğrafya (örneğin İstanbul ili) ile daraltarak cezai şart yaptırımının uygulanabilmesine zemin hazırlamaktadır.
-
Çalışanlar açısından bu emsal kararın doğurduğu hukuki sonuç nedir?
Çalışanlar, imzaladıkları rekabet yasağı sözleşmesindeki maddelerin aşırı ağır veya adaletsiz olduğunu düşünerek sözleşmenin mahkemede ‘nasılsa tamamen iptal edileceği’ yanılgısına düşmemelidir. Bu kararla birlikte çalışanlar, fahiş hükümlerin tamamen kalkmayacağını, sadece hakimin müdahalesiyle makul ve uygulanabilir bir düzeye indirileceğini bilerek hareket etmelidir.
-
Emsal karara konu olan bilgi teknolojileri davasında yerel mahkeme ile Yargıtay neden ters düşmüştür?
Asliye Ticaret Mahkemesi, sözleşmedeki ‘Tüm Dünya’ kısıtlamasını doğrudan kişilik haklarına ve sözleşme ahlakına aykırı bularak kesin hükümsüzlük gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ise TBK’nın 445/2. maddesindeki hakimin sınırlama yetkisinin göz ardı edilmesini hukuka aykırı bulmuş ve 16.06.2016 tarihli, 2015/12450 Esas ve 2016/6672 Karar sayılı ilamıyla yerel mahkeme hükmünü bozmuştur.
